Sygnalista szybowy – kod 811103 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Sygnalista szybowy obsługuje górnicze wyciągi szybowe na nadszybiu, podszybiu i poziomach pośrednich kopalni. Podaje sygnały maszyniście maszyny wyciągowej, nadzoruje wsiadanie i wysiadanie załogi z klatki, kontroluje załadunek wozów, materiałów i ładunków dłużycowych oraz obsługuje zapory, drzwi szybowe i urządzenia przy szybie.
Sygnalista szybowy – wymagania w stosunku do pracownika
- ukończony kurs i stwierdzone kwalifikacje sygnalisty szybowego w trybie przewidzianym przepisami o kwalifikacjach w zakresie górnictwa,
- staż pracy w zakładzie górniczym wymagany przepisami lub regulaminem kopalni,
- znajomość kodu sygnałów szybowych, instrukcji obsługi wyciągu i regulaminu jazdy ludzi,
- umiejętność obsługi urządzeń sygnalizacyjnych, łączności i zapór szybowych,
- dobry słuch, wzrok i refleks, brak przeciwwskazań do pracy przy szybie,
- umiejętność posługiwania się sprzętem ucieczkowym,
- odpowiedzialność, koncentracja uwagi i stanowczość wobec załogi.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- sygnalista wyciągu szybowego,
- sygnalista na nadszybiu,
- sygnalista na podszybiu,
- sygnalista-zapisywacz,
- obsługujący urządzenia sygnalizacyjne wyciągu.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy, w tym do pracy pod ziemią,
- badania psychologiczne – zgodnie z przepisami górniczymi dla osób obsługujących wyciągi szybowe,
- badanie audiometryczne i ocena ostrości wzroku – odbiór sygnałów,
- zdjęcie RTG klatki piersiowej i spirometria – według zaleceń lekarza przy narażeniu na pył.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp z instruktażem stanowiskowym przy wyciągu szybowym,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co rok (prace szczególnie niebezpieczne), prowadzone z uwzględnieniem wymagań przepisów górniczych i regulaminów zakładu górniczego,
- okresowe szkolenia i sprawdziany znajomości kodu sygnałów oraz regulaminu jazdy ludzi,
- szkolenie z postępowania w stanach awaryjnych wyciągu i podczas akcji ratowniczych,
- ćwiczenia z użycia sprzętu ucieczkowego,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Sygnalista pracuje w budynku nadszybia lub w komorze podszybia, bezpośrednio przy rurze szybowej, gdzie płynie silny strumień powietrza wentylacyjnego – w szybie wdechowym zimą jest bardzo zimno, w szybach wydechowych ciepło i wilgotno. Na podszybiu panuje hałas przetaczanych wozów i urządzeń manewrowych. Sygnalista odpowiada za bezpieczeństwo jazdy ludzi i transportu materiałów, a każdy błąd w podaniu sygnału może spowodować poważny wypadek. Praca jest zmianowa, całodobowa. Na stanowisku wykorzystuje się:
- urządzenia sygnalizacji szybowej (sygnalizacja dźwiękowa i optyczna);
- telefony szybowe i łączność radiowa z maszynistą;
- zapory i drzwi szybowe, pomosty ruchome;
- urządzenia do wtaczania i wytaczania wozów (popychacze, hamulce wozów);
- klatki szybowe, skipy, wozy kopalniane i platformy;
- dziennik sygnalisty i dokumentacja jazd.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek do szybu przy otwartych zaporach,
- uderzenie i przygniecenie przez klatkę, przeciwwagę lub wóz kopalniany,
- przygniecenie przy wtaczaniu wozów i ładunków dłużycowych,
- spadające z szybu przedmioty, lód i woda,
- silny przeciąg i niska temperatura w szybie wdechowym,
- hałas urządzeń przetokowych na podszybiu,
- poślizgnięcia na mokrych i oblodzonych pomostach,
- porażenie prądem urządzeń sygnalizacyjnych i napędów.
Czynniki chemiczne:
- pył węglowy i pył skalny niesiony prądem powietrza,
- metan i gazy kopalniane na podszybiach i w szybach wydechowych,
- tlenek węgla w razie pożaru podziemnego.
Czynniki psychofizyczne:
- wysoka odpowiedzialność za życie przewożonych osób,
- konieczność stałej koncentracji uwagi i szybkiej reakcji,
- praca zmianowa i w porze nocnej,
- stres w sytuacjach awaryjnych i podczas akcji ratowniczych,
- długotrwała praca stojąca.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku sygnalisty szybowego.
Środki ochrony indywidualnej
- kask ochronny z lampą – spadające przedmioty, uderzenie przez klatkę;
- odzież ocieplana i wiatroszczelna – przeciąg i niska temperatura;
- obuwie ochronne z antypoślizgową podeszwą – przygniecenie stóp, poślizgnięcia na pomostach;
- ochronniki słuchu z możliwością odbioru sygnałów – hałas urządzeń przetokowych;
- rękawice ochronne – przygniecenie dłoni przy wtaczaniu wozów;
- pochłaniacz ucieczkowy i metanomierz – tlenek węgla, metan, gazy kopalniane;
- półmaska przeciwpyłowa FFP2 – pył węglowy i skalny;
- szelki bezpieczeństwa przy pracach w pobliżu otwartego szybu – upadek do szybu.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- zapory szybowe z blokadą uniemożliwiającą ruch klatki przy otwartej zaporze – upadek do szybu, uderzenie przez klatkę;
- urządzenia zabezpieczające przed wjechaniem wozów do szybu (zatrzymywacze, hamulce wozów) – przygniecenie przez wóz;
- osłony i daszki ochronne nad stanowiskiem, odladzanie szybu – spadające przedmioty, lód i woda;
- zdublowana sygnalizacja dźwiękowa i optyczna oraz łączność telefoniczna – błędne sygnały, odpowiedzialność za jazdę ludzi;
- kabina sygnalisty ogrzewana i osłonięta od przeciągu – niska temperatura, przeciąg;
- kratowe, antypoślizgowe pomosty i ich odladzanie – poślizgnięcia;
- kontrola metanometryczna w rejonie szybu i ochrona przeciwporażeniowa – metan, porażenie prądem;
- zraszanie i odpylanie na przesypach przy szybie – pył węglowy i skalny.
Środki organizacyjne
- regulamin jazdy ludzi i kod sygnałów wywieszony przy stanowisku – błędne sygnały, uderzenie przez klatkę;
- zakaz wchodzenia do klatki i zbliżania się do szybu bez zgody sygnalisty – upadek do szybu;
- instrukcje transportu ładunków dłużycowych i ciężkich – przygniecenie, spadające przedmioty;
- przerwy w pracy i możliwość pracy siedzącej w kabinie – praca stojąca, koncentracja uwagi;
- harmonogram zmian z odpoczynkiem po zmianie nocnej – praca nocna, zmęczenie;
- ćwiczenia z postępowania w stanach awaryjnych – stres, pożar podziemny, tlenek węgla;
- okresowe przeglądy urządzeń sygnalizacji i wyciągu – porażenie prądem, hałas.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla sygnalisty szybowego.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat zimny (przeciąg w szybie wdechowym), mikroklimat gorący (szyb wydechowy, jeżeli dotyczy);
- czynniki chemiczne – pył węgla kamiennego, pył zawierający krzemionkę krystaliczną, metan, tlenek węgla;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy szybie z zagrożeniem upadkiem z wysokości, praca pod ziemią (podszybie), obsługa urządzeń transportu pionowego, praca wymagająca stałej koncentracji uwagi, praca zmianowa i w porze nocnej, długotrwała praca stojąca.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).