Instruktor sportu osób niepełnosprawnych – kod 342202 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Instruktor sportu osób niepełnosprawnych prowadzi zajęcia rekreacyjne, treningi i obozy dla osób z niepełnosprawnością ruchową, wzrokową, słuchową i intelektualną. Dobiera ćwiczenia do możliwości uczestników, uczy dyscyplin paraolimpijskich, takich jak koszykówka na wózkach, boccia, pływanie, goalball czy lekkoatletyka, asekuruje podczas ćwiczeń, pomaga przy przesiadaniu się z wózka i dba o bezpieczeństwo w czasie zawodów.
Instruktor sportu osób niepełnosprawnych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie lub wyższe, preferowane z wychowania fizycznego, fizjoterapii lub aktywności fizycznej adaptowanej,
- ukończony kurs instruktora sportu osób niepełnosprawnych lub szkolenie w danej dyscyplinie prowadzone przez związek sportowy lub organizację sportu niepełnosprawnych,
- znajomość specyfiki różnych rodzajów niepełnosprawności i przeciwwskazań do wysiłku,
- umiejętność bezpiecznego przemieszczania i asekuracji osób na wózkach,
- przy zajęciach na pływalni – uprawnienia do prowadzenia zajęć pływackich lub obecność ratownika wodnego,
- empatia, cierpliwość i umiejętność komunikacji, w tym z osobami niesłyszącymi i niewidomymi.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- trener sportu niepełnosprawnych,
- instruktor sportu paraolimpijskiego,
- instruktor aktywności fizycznej adaptowanej,
- trener sportu osób z niepełnosprawnością,
- instruktor rekreacji ruchowej osób niepełnosprawnych.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z uwzględnieniem układu ruchu i kręgosłupa,
- ocena narządu głosu przy prowadzeniu zajęć w hali sportowej,
- badanie słuchu przy pracy w głośnych halach sportowych,
- zalecane szczepienia przeciw grypie oraz WZW typu B przy czynnościach pielęgnacyjnych u uczestników, według wskazań lekarza.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z bezpiecznego przemieszczania i asekuracji osób z niepełnosprawnością ruchową,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy napadzie padaczkowym, hipoglikemii i dysrefleksji autonomicznej,
- szkolenie z obsługi defibrylatora AED,
- szkolenie z ochrony małoletnich, jeżeli instruktor prowadzi zajęcia z dziećmi.
Środowisko pracy
Instruktor prowadzi zajęcia w halach sportowych, salach gimnastycznych, na pływalniach, stadionach lekkoatletycznych oraz na obozach i zgrupowaniach. Pracuje z grupą uczestników o bardzo różnym stopniu sprawności, demonstruje ćwiczenia, asekuruje przy ćwiczeniach i w wodzie, przenosi sprzęt i pomaga podnosić lub przesadzać zawodników z wózka na ławkę, matę czy do basenu. W hali panuje hałas piłek i okrzyków, na pływalni wilgotne powietrze z chlorowanymi związkami, a w czasie gier na wózkach istnieje ryzyko zderzenia. Zajęcia odbywają się często popołudniami, wieczorami i w weekendy, a wyjazdy na zawody wymagają podróży z uczestnikami. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wózki sportowe do koszykówki, rugby i tenisa;
- piłki do bocci, goalballu i siatkówki na siedząco;
- maty, ławki, drabinki i przyrządy gimnastyczne;
- podnośnik basenowy i sprzęt do nauki pływania;
- podnośniki i deski transferowe do przesiadania;
- apteczka, defibrylator AED i środki łączności;
- autobus lub busy przystosowane do przewozu wózków.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- przeciążenie kręgosłupa przy podnoszeniu i przesadzaniu uczestników,
- urazy przy asekuracji ćwiczeń i zderzenia z wózkami sportowymi,
- uderzenie piłką lub sprzętem sportowym,
- poślizgnięcie na mokrej posadzce pływalni,
- hałas w halach sportowych i na pływalniach,
- przeciążenie narządu głosu,
- mikroklimat wilgotny i ciepły na pływalni.
Czynniki chemiczne:
- chloraminy i inne produkty chlorowania wody w powietrzu pływalni,
- środki dezynfekcyjne do sprzętu sportowego.
Czynniki biologiczne:
- infekcje dróg oddechowych przenoszone w grupach ćwiczących,
- kontakt z wydalinami i wydzielinami przy pomocy w czynnościach higienicznych uczestników.
Czynniki psychofizyczne:
- duże obciążenie emocjonalne i odpowiedzialność za zdrowie uczestników,
- praca popołudniami, wieczorami i w weekendy,
- zachowania trudne i agresja uczestników z niepełnosprawnością intelektualną,
- stres związany ze stanami nagłymi u uczestników,
- wyjazdy i podróże z grupą na zawody i obozy.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku instruktora sportu osób niepełnosprawnych.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie sportowe z podeszwą przeciwpoślizgową, klapki na pływalni – poślizgnięcie;
- rękawice jednorazowe przy pomocy w czynnościach higienicznych i opatrywaniu urazów – wydaliny i wydzieliny;
- pas lędźwiowy lub pas transferowy przy przesadzaniu uczestników – przeciążenie kręgosłupa;
- ochraniacze kolan i łokci przy asekuracji na macie – urazy przy asekuracji;
- mikroport lub wzmacniacz głosu – przeciążenie narządu głosu, hałas.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- podnośniki pacjenta, podnośnik basenowy i deski transferowe – przeciążenie kręgosłupa;
- odgrodzone strefy gry i osłony na krawędziach przyrządów – zderzenia z wózkami, uderzenie piłką i sprzętem;
- wentylacja i uzdatnianie wody na pływalni – chloraminy, mikroklimat wilgotny;
- posadzki antypoślizgowe i maty na pływalni – poślizgnięcie;
- wygłuszenie hal sportowych – hałas;
- defibrylator AED i apteczka w miejscu zajęć – stany nagłe u uczestników;
- busy z windą i mocowaniami wózków – podróże z grupą.
Środki organizacyjne
- praca w parach przy przesadzaniu i asekuracji, technika transferu bez podnoszenia – przeciążenie kręgosłupa, urazy;
- liczebność grup dostosowana do niepełnosprawności uczestników i obecność asystentów – zachowania trudne, odpowiedzialność za zdrowie uczestników;
- karta zdrowia uczestnika i procedury postępowania w stanach nagłych – stres, stany nagłe;
- procedury higieny, dezynfekcja sprzętu i mycie rąk – infekcje, wydaliny i wydzieliny, środki dezynfekcyjne;
- plan zajęć z przerwami i rotacją prowadzących – praca wieczorami i w weekendy, przeciążenie głosu;
- superwizja i wsparcie psychologiczne dla kadry – obciążenie emocjonalne, agresja uczestników;
- planowanie wyjazdów z odpoczynkiem i opieką asystentów – wyjazdy i podróże z grupą;
- ograniczenie czasu przebywania w hali basenowej – mikroklimat, chloraminy.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla instruktora sportu osób niepełnosprawnych.
- czynniki fizyczne – dźwiganie i przenoszenie ciężarów (podnoszenie uczestników), wysiłek fizyczny, hałas, mikroklimat wilgotny i ciepły na pływalni, przeciążenie narządu głosu;
- czynniki chemiczne – chloraminy i produkty chlorowania wody, środki dezynfekcyjne;
- czynniki biologiczne – bakterie i wirusy przenoszone drogą kropelkową i przez kontakt z wydalinami i wydzielinami uczestników;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z osobami z niepełnosprawnościami wymagająca asekuracji, ryzyko urazów sportowych, praca wieczorami i w dni wolne, duże obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
- instruktor pływania,
- asystent osoby niepełnosprawnej,
- trener personalny,
- fizjoterapeuta sportowy,
- instruktor fitness.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).