Maszynista urządzeń nawęglania – kod 818202 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Maszynista urządzeń nawęglania obsługuje układ dostarczania węgla w elektrowni, elektrociepłowni lub ciepłowni: wyładunek wagonów na wywrotnicach i rozmrażalniach, zwałowanie i odbiór węgla ze składowiska, kruszenie oraz transport przenośnikami taśmowymi do zasobników przykotłowych. Prowadzi obchody galerii przenośnikowych, usuwa zasypy i reaguje na awarie, tak aby kotły miały ciągłe zasilanie paliwem.
Maszynista urządzeń nawęglania – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie techniczne, najczęściej mechaniczne, elektryczne lub energetyczne,
- świadectwo kwalifikacyjne do eksploatacji urządzeń energetycznych w zakresie obsługi – tam, gdzie wymaga tego zakres obsługiwanych urządzeń,
- uprawnienia UDT do obsługi suwnic chwytakowych lub innych urządzeń transportu bliskiego – jeżeli pracownik je obsługuje,
- znajomość budowy i zasad działania wywrotnic, zwałowarko-ładowarek, kruszarek i przenośników taśmowych,
- znajomość zagrożeń wybuchem pyłu węglowego i zasad postępowania przy samozapaleniu węgla,
- brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na wysokości, w hałasie i zapyleniu,
- gotowość do pracy w systemie zmianowym, w tym w nocy.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- obsługujący nawęglanie kotłów,
- maszynista nawęglania,
- operator zwałowarko-ładowarki,
- operator przenośników węgla,
- obchodowy nawęglania.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badanie słuchu (audiometria) przy narażeniu na hałas kruszarek i przenośników,
- badania układu oddechowego – spirometria i RTG klatki piersiowej przy narażeniu na pył węglowy,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – obchody estakad, galerii i zasobników,
- badania psychotechniczne – w przypadku obsługi suwnic i maszyn zwałowych, jeśli przewiduje je regulamin zakładu.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych – co roku,
- szkolenie z instrukcji eksploatacji układu nawęglania i instrukcji ochrony przeciwwybuchowej,
- szkolenie z zasad wydawania poleceń pisemnych i pracy w przestrzeniach zamkniętych (zasobniki, leje),
- szkolenie z postępowania przy pożarach składowisk i zagrzewaniu się węgla,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Maszynista pracuje na terenie układu nawęglania: w nastawni z pulpitem sterowniczym, na wywrotnicy wagonowej, w kabinie maszyny zwałowej na otwartym składowisku oraz w zamkniętych galeriach przenośników prowadzonych na estakadach. Powietrze jest silnie zapylone pyłem węglowym, a w rejonie kruszarek i przesypów występuje wysoki hałas. Zimą praca odbywa się w niskiej temperaturze, przy oblodzeniu i zamarzniętym węglu, latem – w upale na składowisku. Praca jest zmianowa i całodobowa. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wywrotnice wagonowe i rozmrażalnie wagonów;
- zwałowarko-ładowarki i spycharki na składowisku węgla;
- przenośniki taśmowe z przesypami, zgarniaczami i wyłącznikami linkowymi;
- kruszarki młotkowe i walcowe, przesiewacze;
- zasobniki przykotłowe i odpylacze;
- pulpit sterowniczy z systemem wizualizacji i łączności;
- narzędzia ręczne do usuwania zasypów: łopaty, drągi, młotki.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wciągnięcie lub pochwycenie przez taśmę, bębny i rolki przenośnika,
- uderzenie i przygniecenie przez wagony podczas ich ustawiania na wywrotnicy,
- hałas kruszarek, przesypów i wywrotnic,
- drgania mechaniczne o działaniu ogólnym w kabinie maszyny zwałowej,
- upadek z wysokości z estakad, pomostów i przy włazach zasobników,
- poślizgnięcie i upadek na zapylonych, oblodzonych pomostach,
- porażenie prądem elektrycznym od napędów i rozdzielni,
- praca w niskiej i wysokiej temperaturze na otwartym składowisku.
Czynniki chemiczne:
- pył węgla kamiennego zawierający krzemionkę krystaliczną,
- tlenek węgla przy samozagrzewaniu węgla na składowisku i w zasobnikach,
- wybuch pyłu węglowego w galeriach i przy przesypach,
- oleje i smary przy obsłudze napędów.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- praca w pojedynkę podczas obchodów galerii,
- monotonia przy nadzorze pulpitu,
- stres i presja czasu przy awariach zagrażających zasilaniu kotłów,
- wymuszona pozycja ciała i wysiłek fizyczny przy usuwaniu zasypów.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku maszynisty urządzeń nawęglania.
Środki ochrony indywidualnej
- kask ochronny z latarką – uderzenie, praca w galeriach;
- półmaska filtrująca FFP3 lub z filtrem P3 – pył węglowy z krzemionką;
- ochronniki słuchu – hałas kruszarek i przesypów;
- odzież antyelektrostatyczna, trudnopalna – wybuch pyłu, pożar;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie, przygniecenie;
- szelki bezpieczeństwa z linką przy pracach przy włazach zasobników – upadek z wysokości;
- odzież ocieplana i kamizelka ostrzegawcza – niska temperatura, praca na składowisku;
- osobisty detektor tlenku węgla – tlenek węgla.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony bębnów i rolek oraz wyłączniki linkowe wzdłuż przenośników – wciągnięcie i pochwycenie;
- barierki, pomosty z kratą antypoślizgową i zabezpieczone włazy – upadek z wysokości, poślizgnięcie;
- instalacje odpylające i zraszanie na przesypach – pył węglowy, wybuch pyłu;
- urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym i systemy tłumienia wybuchu – wybuch pyłu węglowego;
- kabina maszyny zwałowej z klimatyzacją, wyciszeniem i fotelem amortyzowanym – hałas, drgania o działaniu ogólnym, temperatura;
- monitoring temperatury składowiska i czujniki tlenku węgla w zasobnikach – tlenek węgla, samozagrzewanie;
- sygnalizacja świetlno-dźwiękowa i blokady wywrotnicy – uderzenie przez wagony;
- uziemienia i wyłączniki różnicowoprądowe – porażenie prądem.
Środki organizacyjne
- usuwanie zasypów wyłącznie przy zatrzymanym i zablokowanym przenośniku na podstawie polecenia pisemnego – wciągnięcie, wymuszona pozycja;
- system łączności i kontroli pracownika pracującego w pojedynkę – praca w pojedynkę, upadek;
- grafik zmian z zachowaniem odpoczynku i rotacja stanowisk – praca nocna, monotonia;
- regularne sprzątanie pyłu z konstrukcji i pomostów – wybuch pyłu, poślizgnięcie;
- procedury awaryjne zasilania kotłów i rezerwowe ciągi przenośników – stres i presja czasu;
- odśnieżanie i posypywanie pomostów zimą, przerwy w ogrzewanym pomieszczeniu – niska temperatura, poślizgnięcie;
- instrukcje smarowania przy zatrzymanych napędach i karty charakterystyki olejów – oleje i smary.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla maszynisty urządzeń nawęglania.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, mikroklimat zimny, mikroklimat gorący, praca na wysokości powyżej 3 m;
- czynniki chemiczne – pył węgla kamiennego, pył zawierający krzemionkę krystaliczną, tlenek węgla, oleje mineralne;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa przenośników taśmowych i maszyn zwałowych, obsługa urządzeń transportu bliskiego (jeśli dotyczy), praca w strefie zagrożenia wybuchem, praca w porze nocnej, praca zmianowa, praca w pojedynkę.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).