Pozłotnik – kod 731606 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Pozłotnik złoci, srebrzy i patynuje ramy obrazów, lustra, meble, rzeźby, elementy ołtarzy i detale architektoniczne. Przygotowuje podłoże z zaprawy kredowo-klejowej, szlifuje je, nakłada pulment lub mikstion, kładzie płatki złota i srebra, poleruje je agatem i zabezpiecza werniksem, a przy pracach konserwatorskich uzupełnia ubytki dawnych złoceń.
Pozłotnik – wymagania w stosunku do pracownika
- przygotowanie zawodowe w rzemiośle pozłotniczym, np. świadectwo czeladnicze lub dyplom mistrzowski, albo praktyka w pracowni pozłotniczej,
- znajomość technik złocenia na pulment i na mikstion, srebrzenia i patynowania,
- znajomość właściwości klejów, zapraw kredowych, szelaku i werniksów,
- precyzja ruchów, dobry wzrok i prawidłowe rozróżnianie barw,
- przy pracach przy zabytkach – praca pod nadzorem konserwatora zabytków zgodnie z pozwoleniem konserwatorskim,
- brak przeciwwskazań do pracy na rusztowaniach przy złoceniu elementów ołtarzy i wnętrz.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- złociarz,
- pozłotnik ram i luster,
- rzemieślnik pozłotnik,
- specjalista ds. złocenia i srebrzenia,
- pozłotnik-sztukator.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- ocena narządu wzroku przy pracy precyzyjnej i ocena skóry przy kontakcie z klejami i rozpuszczalnikami,
- ocena zdolności do pracy na wysokości powyżej 3 m – przy złoceniu na rusztowaniach.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż bezpiecznego stosowania rozpuszczalników, szelaku i werniksów na podstawie kart charakterystyki,
- instruktaż pracy na rusztowaniach i drabinach,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej – materiały łatwopalne w pracowni,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Pozłotnik pracuje w pracowni rzemieślniczej lub konserwatorskiej o stałej temperaturze i niskim ruchu powietrza, bo płatki złota są bardzo lekkie i łatwo je zdmuchnąć. Większość czynności wykonuje przy stole lub sztaludze, w pozycji pochylonej, z dużą precyzją i często przez wiele godzin. Przygotowanie podłoża wymaga gotowania kleju skórnego, nakładania kilkunastu warstw zaprawy kredowej, szlifowania i cyzelowania. Przy złoceniu ołtarzy, sztukaterii i elewacji pracuje w kościołach, pałacach i na budynkach – z rusztowań, w nieogrzewanych wnętrzach. Na stanowisku wykorzystuje się:
- płatki złota i srebra, złoto szlagmetalowe, pulment, mikstion;
- klej skórny lub króliczy, kreda, gips, szelak, werniksy i lakiery;
- poduszka pozłotnicza, nóż pozłotniczy, pędzle wiewiórcze, polerowniki agatowe;
- dłuta, skrobaki, cyzele, papier ścierny i szlifierka oscylacyjna;
- podgrzewacz elektryczny do kleju, lampa z lupą;
- rusztowania, drabiny i podesty przy pracach in situ.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- skaleczenie nożem pozłotniczym, dłutem i skrobakiem,
- oparzenie gorącym klejem skórnym i powierzchnią podgrzewacza,
- upadek z wysokości z rusztowania lub drabiny przy złoceniu ołtarzy i sztukaterii,
- uderzenie przez spadające narzędzia i elementy przy pracy na rusztowaniu,
- obciążenie narządu wzroku przy pracy precyzyjnej i niewystarczającym oświetleniu,
- porażenie prądem elektrycznym przy uszkodzonych przewodach podgrzewacza i szlifierki,
- praca w niskiej temperaturze w nieogrzewanych kościołach i obiektach zabytkowych.
Czynniki chemiczne:
- pył kredy, gipsu i starej zaprawy przy szlifowaniu i usuwaniu dawnych złoceń,
- pary rozpuszczalników – benzyny lakowej, terpentyny, alkoholu etylowego z szelaku i werniksów,
- związki ołowiu w dawnych warstwach farb i podkładów przy pracach konserwatorskich,
- kontakt skóry z klejami, mikstionem i środkami do patynowania.
Czynniki biologiczne:
- pleśnie i grzyby na zawilgoconych zabytkowych elementach drewnianych.
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała wymuszona pozycja pochylona przy stole i sztaludze,
- powtarzalne, precyzyjne ruchy dłoni i nadgarstka,
- obciążenie uwagi przy pracy z bardzo kosztownym materiałem,
- presja terminów przy zleceniach konserwatorskich i renowacyjnych,
- praca na wysokości w wymuszonej pozycji z uniesionymi rękami.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pozłotnika.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice ochronne odporne na przecięcie przy pracy nożem i dłutem – skaleczenie;
- rękawice nitrylowe i krem ochronny – kontakt skóry z klejami, mikstionem i środkami do patynowania;
- półmaska z filtrem przeciwpyłowym P2 – pył kredy, gipsu i starej zaprawy, pleśnie i grzyby;
- półmaska z pochłaniaczem par organicznych przy pracy z werniksami – pary rozpuszczalników;
- półmaska z filtrem P3 i fartuch jednorazowy przy usuwaniu dawnych podkładów – związki ołowiu;
- szelki bezpieczeństwa z linką przy pracy na podestach bez barierek oraz kask ochronny – upadek z wysokości, uderzenie przez spadające narzędzia;
- ciepła odzież robocza warstwowa – praca w niskiej temperaturze.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- miejscowy wyciąg i odciąg pyłu podłączony do szlifierki – pył kredy, gipsu i starej zaprawy;
- wentylacja pracowni poza godzinami złocenia i osobna szafa na materiały łatwopalne – pary rozpuszczalników;
- rusztowania z poręczami, krawężnikami i atestem montażu – upadek z wysokości, uderzenie przez spadające narzędzia;
- podgrzewacz do kleju z termostatem i stabilną podstawą – oparzenie gorącym klejem;
- oświetlenie stanowiska o wysokim natężeniu i lampa z lupą – obciążenie narządu wzroku;
- regulowane stoły i sztalugi, krzesła z podparciem – wymuszona pozycja pochylona, powtarzalne ruchy;
- elektronarzędzia z zabezpieczeniem różnicowoprądowym i regularne przeglądy – porażenie prądem elektrycznym.
Środki organizacyjne
- przechowywanie narzędzi ostrych w osłonach i futerałach – skaleczenie;
- badanie zawartości ołowiu w dawnych warstwach przed ich usuwaniem i mycie rąk przed posiłkami – związki ołowiu;
- osuszenie i dezynfekcja zawilgoconych elementów przed obróbką – pleśnie i grzyby;
- przerwy co godzinę na rozluźnienie dłoni, karku i oczu oraz zmiana czynności – wymuszona pozycja, powtarzalne ruchy, obciążenie narządu wzroku, praca z uniesionymi rękami;
- ograniczenie czasu pracy w nieogrzewanych wnętrzach i ogrzewane pomieszczenie do przerw – praca w niskiej temperaturze;
- realistyczny harmonogram zleceń i ewidencja zużycia płatków złota – presja terminów, obciążenie uwagi;
- zakaz pracy na rusztowaniu w pojedynkę – upadek z wysokości.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pozłotnika.
- czynniki fizyczne – praca na wysokości powyżej 3 m (złocenie na rusztowaniach), praca precyzyjna obciążająca narząd wzroku, mikroklimat zimny (prace w obiektach nieogrzewanych);
- czynniki chemiczne – pył kredy i gipsu, rozpuszczalniki organiczne (benzyna lakowa, terpentyna), ołów i jego związki przy usuwaniu dawnych powłok;
- czynniki biologiczne – brak (sporadycznie pleśnie na zawilgoconych elementach zabytkowych);
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – wymuszona pozycja ciała, powtarzalne ruchy dłoni, praca narzędziami ostrymi, materiały łatwopalne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).