Nurek – kod 754102 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Nurek wykonuje prace podwodne w portach, na rzekach, jeziorach, zbiornikach zaporowych i w obiektach przemysłowych – prowadzi inspekcje i pomiary konstrukcji hydrotechnicznych, betonuje, montuje i demontuje elementy, czyści ujęcia wody i kraty, tnie i spawa pod wodą oraz wydobywa przedmioty z dna. Pracuje w zespole nurkowym pod nadzorem kierownika prac podwodnych, przy zabezpieczeniu nurka asekuracyjnego.
Nurek – wymagania w stosunku do pracownika
- dyplom nurka odpowiedniej klasy uprawniający do wykonywania prac podwodnych zgodnie z ustawą o wykonywaniu prac podwodnych,
- aktualne orzeczenie lekarskie o zdolności do wykonywania prac podwodnych wydane przez lekarza uprawnionego do orzekania w tym zakresie,
- umiejętność nurkowania w sprzęcie z zasilaniem powierzchniowym i autonomicznym oraz posługiwania się łącznością przewodową,
- znajomość zasad dekompresji, tabel dekompresyjnych i postępowania w sytuacjach awaryjnych,
- umiejętność pracy narzędziami hydraulicznymi i pneumatycznymi pod wodą,
- uprawnienia spawalnicze i do cięcia pod wodą – jeżeli nurek wykonuje takie prace,
- bardzo dobra kondycja fizyczna, odporność psychiczna i umiejętność pracy w zespole.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- nurek zawodowy,
- nurek komercyjny,
- nurek prac podwodnych,
- nurek-spawacz,
- nurek III klasy.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- specjalistyczne badania lekarskie kwalifikujące do prac podwodnych (m.in. ocena układu krążenia i oddechowego, laryngologiczna, okulistyczna, neurologiczna, RTG klatki piersiowej, EKG) przeprowadzane przez lekarza uprawnionego do orzekania o zdolności do prac podwodnych,
- okresowe badania zdolności do prac podwodnych w terminach określonych w orzeczeniu lekarskim,
- badania kontrolne po każdym przypadku choroby dekompresyjnej, urazu ciśnieniowego lub dłuższej niezdolności do pracy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co rok (prace szczególnie niebezpieczne),
- szkolenie w zakresie bezpieczeństwa prac podwodnych, sygnalizacji i procedur ratunkowych w zespole nurkowym,
- szkolenie z obsługi komory dekompresyjnej i postępowania przy chorobie dekompresyjnej,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym resuscytacji krążeniowo-oddechowej i podawania tlenu,
- szkolenie z bezpiecznego cięcia i spawania pod wodą – jeżeli dotyczy,
- ćwiczenia z procedur awaryjnych: utrata zasilania gazem, zaplątanie, wyciąganie poszkodowanego nurka.
Środowisko pracy
Nurek pracuje pod wodą w wodach śródlądowych, portowych i morskich, przy nabrzeżach, zaporach, mostach, ujęciach wody, oczyszczalniach ścieków i zbiornikach przemysłowych. Widoczność pod wodą jest często bliska zeru, a woda może być zimna, zanieczyszczona i płynąć z dużą prędkością. Szczególnie niebezpieczne są miejsca, w których występuje różnica ciśnień przy ujęciach, przepustach i kratach, a także praca w pobliżu pracujących śrub statków, pomp i turbin. Zespół nurkowy pracuje z łodzi, pontonu lub nabrzeża, korzystając z zasilania powierzchniowego, łączności przewodowej i komory dekompresyjnej. Na stanowisku wykorzystuje się:
- sprzęt nurkowy z zasilaniem powierzchniowym, hełmy i maski pełnotwarzowe z łącznością przewodową;
- aparaty autonomiczne, butle z powietrzem i mieszaninami oddechowymi, butla rezerwowa;
- skafandry suche i mokre, ogrzewanie gorącą wodą przy dłuższych nurkowaniach;
- sprężarki powietrza wysokiego ciśnienia i panel zasilania nurka;
- narzędzia hydrauliczne i pneumatyczne, pompy szlamowe i podnośniki pneumatyczne;
- sprzęt do cięcia elektrotlenowego i spawania pod wodą;
- komora dekompresyjna, zestaw tlenowy i łódź lub ponton roboczy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- podwyższone ciśnienie otoczenia – choroba dekompresyjna, uraz ciśnieniowy płuc, uszu i zatok,
- utonięcie przy awarii zasilania gazem oddechowym lub utracie przytomności,
- zassanie lub przyciśnięcie przez różnicę ciśnień przy ujęciach, kratach i przepustach,
- zaplątanie w liny, sieci i elementy konstrukcji w warunkach ograniczonej widoczności,
- przygniecenie przez opuszczane elementy, kamienie i osuwający się grunt,
- zimna woda – wychłodzenie organizmu i hipotermia,
- porażenie prądem przy cięciu i spawaniu elektrycznym pod wodą,
- uderzenie przez śruby jednostek pływających i ruchome elementy maszyn hydrotechnicznych,
- hałas sprężarek i narzędzi pneumatycznych.
Czynniki chemiczne:
- działanie toksyczne gazów oddechowych przy podwyższonym ciśnieniu – narkoza azotowa, toksyczność tlenu,
- zanieczyszczenie powietrza oddechowego tlenkiem węgla lub olejem ze sprężarki,
- zanieczyszczenia chemiczne wody w portach, oczyszczalniach i zbiornikach przemysłowych (ropopochodne, ścieki),
- gazy powstające przy cięciu elektrotlenowym pod wodą (wodór, tlenki azotu).
Czynniki biologiczne:
- bakterie i wirusy w wodach zanieczyszczonych ściekami (m.in. bakterie z grupy coli, Leptospira, wirus WZW A),
- bakterie Legionella i grzyby w źle utrzymanym sprzęcie oddechowym i skafandrach.
Czynniki psychofizyczne:
- bardzo duży wysiłek fizyczny pod wodą przy pracy narzędziami,
- stres związany z ograniczoną widocznością, izolacją i odpowiedzialnością za życie,
- praca w zmiennych porach i w delegacji, często na obiektach odległych od miejsca zamieszkania,
- klaustrofobiczne warunki w ciasnych przestrzeniach podwodnych i w komorze,
- zmęczenie i zaburzenia rytmu dobowego przy pracach awaryjnych.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nurka.
Środki ochrony indywidualnej
- hełm lub maska pełnotwarzowa z łącznością przewodową i zasilaniem powierzchniowym – utonięcie, utrata zasilania gazem, zaplątanie;
- butla rezerwowa nurka z automatem – awaria zasilania gazem oddechowym;
- skafander suchy z ociepleniem lub ogrzewanie gorącą wodą – zimna woda, hipotermia, zanieczyszczenia chemiczne i biologiczne wody;
- izolowane rękawice i hełm do spawania pod wodą – porażenie prądem, gazy z cięcia;
- nóż nurkowy i nożyce do lin – zaplątanie w liny i sieci;
- komputer nurkowy lub głębokościomierz i zegar – choroba dekompresyjna, toksyczność tlenu, narkoza azotowa;
- ochronniki słuchu dla zespołu na powierzchni – hałas sprężarek.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- zespół nurkowy z nurkiem asekuracyjnym gotowym do zejścia i kierownikiem prac podwodnych – utonięcie, zaplątanie, utrata przytomności;
- komora dekompresyjna na miejscu prac głębszych i zestaw tlenowy – choroba dekompresyjna, uraz ciśnieniowy;
- wyłączenie i zablokowanie pomp, turbin i zasuw oraz wyrównanie ciśnień przed zejściem – zassanie przez różnicę ciśnień, ruchome elementy maszyn;
- sprężarki z filtrami i regularne badania jakości powietrza oddechowego – tlenek węgla, olej w powietrzu;
- oznakowanie miejsca prac flagą Alfa i wstrzymanie ruchu jednostek – uderzenie przez śruby statków;
- dźwigi i liny z ogranicznikami, koordynacja opuszczania ładunków – przygniecenie przez opuszczane elementy;
- spawarki z wyłącznikiem prądu sterowanym z powierzchni – porażenie prądem;
- obudowanie sprężarek i ich ustawienie z dala od stanowiska kierownika – hałas.
Środki organizacyjne
- plan prac podwodnych, ocena warunków i odprawa przed każdym zejściem – wszystkie zagrożenia prac podwodnych;
- przestrzeganie tabel dekompresyjnych i limitów czasu przebywania pod wodą – choroba dekompresyjna, narkoza azotowa, toksyczność tlenu;
- dopuszczenie do pracy wyłącznie z ważnym orzeczeniem lekarskim i dyplomem nurka – choroba dekompresyjna, uraz ciśnieniowy;
- rozpoznanie zanieczyszczenia wody, szczepienia ochronne zalecane przez lekarza i dezynfekcja sprzętu – bakterie i wirusy, Legionella, zanieczyszczenia chemiczne;
- procedury awaryjne i regularne ćwiczenia ratunkowe – utonięcie, zaplątanie, stres;
- limit czasu pracy pod wodą i odpoczynek między zejściami – wysiłek fizyczny, wychłodzenie, zmęczenie;
- planowanie prac w delegacji i zapewnienie odpoczynku dobowego – praca w zmiennych porach, zaburzenia rytmu dobowego;
- wsparcie psychologiczne i dobór nurków do zadań w ciasnych przestrzeniach – klaustrofobiczne warunki.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nurka.
- czynniki fizyczne – praca w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego (prace podwodne), mikroklimat zimny (zimna woda), hałas;
- czynniki chemiczne – tlen i azot pod zwiększonym ciśnieniem parcjalnym, tlenek węgla (zanieczyszczenie powietrza oddechowego), zanieczyszczenia chemiczne wody;
- czynniki biologiczne – bakterie i wirusy obecne w wodach zanieczyszczonych ściekami (m.in. Leptospira, wirus WZW A);
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – prace podwodne, praca fizyczna o dużym wydatku energetycznym, praca w przestrzeni ograniczonej, cięcie i spawanie pod wodą (jeżeli dotyczy), praca w delegacji i w zmiennych porach.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).