Lekarz – specjalista chirurgii szczękowo-twarzowej

Lekarz – specjalista chirurgii szczękowo-twarzowej – kod 221212 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Lekarz specjalista chirurgii szczękowo-twarzowej leczy urazy i choroby twarzoczaszki – nastawia i zespala złamania szczęki oraz żuchwy, operuje zmiany w jamie ustnej i zatokach, wykonuje zabiegi usuwania zębów i torbieli, operacje ortognatyczne oraz rekonstrukcje po usunięciu nowotworów. Pracuje na bloku operacyjnym i w gabinecie zabiegowym, a także konsultuje chorych na oddziale i w izbie przyjęć.

Lekarz – specjalista chirurgii szczękowo-twarzowej – wymagania w stosunku do pracownika

dyplom lekarza, prawo wykonywania zawodu i tytuł specjalisty chirurgii szczękowo-twarzowej,
biegłość w technikach zespalania kości twarzoczaszki, chirurgii jamy ustnej i rekonstrukcji tkanek,
umiejętność interpretacji badań obrazowych twarzoczaszki, w tym tomografii stożkowej,
umiejętność obsługi wierteł i pił kostnych, piezochirurgii oraz urządzeń elektrochirurgicznych,
znajomość zasad ochrony radiologicznej przy badaniach i zabiegach z użyciem promieniowania,
umiejętność prowadzenia znieczulenia miejscowego i postępowania przy powikłaniach,
gotowość do pełnienia dyżurów i operowania urazów w trybie nagłym.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

chirurg szczękowo-twarzowy,
specjalista chirurgii twarzoczaszki,
lekarz oddziału chirurgii szczękowo-twarzowej,
chirurg jamy ustnej i twarzoczaszki,
konsultant chirurgii szczękowo-twarzowej.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
ocena stanu uodpornienia i szczepienie przeciw WZW typu B,
badania dla pracowników narażonych na promieniowanie jonizujące, z oceną dawki indywidualnej,
badanie słuchu przy pracy z wiertłami, piłami kostnymi i urządzeniami ultradźwiękowymi,
ocena układu ruchu i narządu wzroku przy pracy w wymuszonej pozycji i z lupą,
ocena zdolności do pracy w porze nocnej i w systemie dyżurowym.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp dla pracowników ochrony zdrowia – nie rzadziej niż co 5 lat,
szkolenie z zapobiegania zakażeniom krwiopochodnym i postępowania po zakłuciu,
szkolenie z ochrony radiologicznej dla osób wykonujących procedury z użyciem promieniowania jonizującego,
instruktaż ograniczania aerozolu przy zabiegach w jamie ustnej i stosowania odciągów,
instruktaż obsługi wierteł, pił kostnych i urządzeń piezoelektrycznych,
szkolenie z postępowania z odpadami medycznymi, w tym z materiałem kostnym i amalgamatem,
szkolenie z resuscytacji krążeniowo-oddechowej i postępowania przy niedrożności dróg oddechowych.

Środowisko pracy

Lekarz operuje na bloku operacyjnym, gdzie zabiegi rekonstrukcyjne i ortognatyczne trwają po kilka godzin, w wymuszonej pozycji przy głowie pacjenta, w silnym świetle lampy operacyjnej i z użyciem lupy. Praca wiertłami, piłami i urządzeniami piezoelektrycznymi powoduje hałas, drgania przenoszone na dłoń oraz powstawanie aerozolu z krwi, śliny i pyłu kostnego. W gabinecie zabiegowym wykonuje usuwanie zębów, nacięcia ropni i zabiegi w znieczuleniu miejscowym, pracując twarzą w twarz z pacjentem. Część pacjentów po urazach jest pod wpływem alkoholu lub pobudzona, co zwiększa ryzyko agresji. Dyżury obejmują porę nocną i zabiegi urazowe w trybie nagłym. Na stanowisku wykorzystuje się:

narzędzia chirurgiczne, kleszcze, dźwignie, płytki i wkręty do zespoleń kości;
wiertarki chirurgiczne, piły oscylacyjne i urządzenia piezoelektryczne;
unit zabiegowy z turbiną, ssakiem i dmuchawką wodno-powietrzną;
aparat do zdjęć zębowych, tomograf stożkowy i obrazowanie śródoperacyjne;
elektrokoagulacja i urządzenia do uszczelniania naczyń;
lupa zabiegowa lub okulary powiększające z oświetleniem;
środki do znieczulenia miejscowego, materiały szewne i opatrunkowe;
fartuchy sterylne, przyłbice, maski o wysokiej skuteczności i osłony radiologiczne.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

zakłucie igłą do znieczulenia, zacięcie ostrzem i uraz wiertłem lub drutem zespalającym,
hałas wiertarek chirurgicznych, pił oscylacyjnych i urządzeń ultradźwiękowych,
drgania mechaniczne o działaniu miejscowym przenoszone na dłoń od wiertarki i piły,
wymuszona pozycja ciała z pochyleniem i skręceniem tułowia przy pracy przy głowie pacjenta,
promieniowanie jonizujące przy zdjęciach zębowych, tomografii stożkowej i obrazowaniu śródoperacyjnym,
urazy oka i skóry odłamkami kostnymi, fragmentami materiałów i rozpryskiem płynów,
oparzenie elektrodą koagulacji, rozgrzanym wiertłem i sprzętem,
obciążenie narządu wzroku przy pracy z lupą, w silnym świetle i przy monitorze ekranowym,
uraz w wyniku agresji pacjenta po urazie twarzy, pobudzonego lub pod wpływem substancji,
wielogodzinna praca w pozycji stojącej przy zabiegach rekonstrukcyjnych.

Czynniki chemiczne:

aerozol wodno-powietrzny z pyłem kostnym i zębowym powstający przy pracy wiertłami,
środki do znieczulenia miejscowego i resztkowe stężenia wziewnych środków anestetycznych,
środki do dezynfekcji pola, narzędzi i powierzchni, w tym aldehydy i chlorheksydyna,
monomery materiałów do wypełnień i szyn oraz amalgamat z usuwanych wypełnień,
dym chirurgiczny z koagulacji tkanek jamy ustnej i twarzy,
białka lateksu i substancje przyspieszające w rękawicach.

Czynniki biologiczne:

wirusy przenoszone drogą krwi – HBV, HCV i HIV – przy kontakcie z krwią i śliną,
drobnoustroje w aerozolu z jamy ustnej, w tym wirusy oddechowe, paciorkowce i prątki gruźlicy,
bakterie beztlenowe i grzyby z ognisk ropnych w jamie ustnej i tkankach twarzy.

Czynniki psychofizyczne:

odpowiedzialność za wynik czynnościowy i wygląd twarzy po operacji,
dyżury urazowe i operacje w trybie nagłym, w tym w porze nocnej,
obciążenie psychiczne kontaktem z ciężkimi urazami twarzy i z chorymi onkologicznymi,
presja liczby zabiegów i konieczność szybkich decyzji przy urazach wielonarządowych,
napięcie związane z roszczeniami i skargami dotyczącymi efektu estetycznego leczenia,
praca przy monitorze ekranowym przy prowadzeniu dokumentacji i planowaniu zabiegów.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku lekarza specjalisty chirurgii szczękowo-twarzowej.

Środki ochrony indywidualnej

rękawice chirurgiczne, podwójne rękawiczkowanie i rękawice bezlateksowe – zaklucie i zaciecie, krwiopochodne, lateks;
przyłbica lub okulary ochronne przy pracy wiertłami i koagulacją – odlamki kostne, aerozol i pyl kostny, dym chirurgiczny;
półmaska filtrująca FFP2 lub FFP3 przy zabiegach z dużą emisją aerozolu – aerozol zakazny, aerozol i pyl kostny, flora jamy ustnej;
ochronniki słuchu przy dłuższej pracy wiertłami i piłami – halas narzedzi;
rękawice antywibracyjne przy dłuższej pracy wiertarką, tam gdzie nie koliduje z precyzją – drgania miejscowe;
fartuch i osłona tarczycy z ołowiu z dawkomierzem indywidualnym – promieniowanie jonizujace;
fartuch barierowy i obuwie o podeszwie przeciwpoślizgowej oraz wkładki odciążające – krwiopochodne, praca stojaca;
lupa z oświetleniem i okulary korekcyjne, przepisane przez lekarza – obciazenie wzroku, wymuszona pozycja.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

strefa neutralna do przekazywania ostrzy, pojemniki na ostre odpady i osłony igieł – zaklucie i zaciecie;
ssak o wysokiej wydajności, odciąg zewnątrzustny i pochłaniacz dymu chirurgicznego – aerozol i pyl kostny, aerozol zakazny, dym chirurgiczny;
wentylacja nawiewno-wywiewna sali i gabinetu zabiegowego z filtracją powietrza – aerozol zakazny, srodki dezynfekcyjne, srodki znieczulajace;
narzędzia o obniżonym poziomie drgań i hałasu oraz ich regularny serwis – drgania miejscowe, halas narzedzi;
osłony stałe i ruchome przy aparatach rentgenowskich, kolimacja wiązki i kontrola dawek – promieniowanie jonizujace;
fotel i stół o regulowanej wysokości, taboret z podparciem lędźwiowym i podparcia przedramion – wymuszona pozycja, praca stojaca;
oświetlenie pola bez olśnienia i monitory ustawione na wysokości wzroku – obciazenie wzroku;
przeglądy aparatury elektrochirurgicznej i pomiary ochronne instalacji – oparzenie koagulacja;
systemy przywołania ochrony w gabinecie i izbie przyjęć oraz układ pomieszczenia z drogą wyjścia – agresja pacjenta;
separatory amalgamatu i zamknięte pojemniki na odpady materiałów stomatologicznych – materialy stomatologiczne.

Środki organizacyjne

procedura postępowania po ekspozycji zawodowej i ewidencja zakłuć – zaklucie i zaciecie, krwiopochodne;
szczepienie przeciw WZW typu B i szczepienia zalecane dla pracowników ochrony zdrowia – krwiopochodne, aerozol zakazny;
planowanie przerw w zabiegach długotrwałych i zmiana operatora – wymuszona pozycja, praca stojaca, drgania miejscowe;
zasada jak najniższej dawki i ograniczanie liczby zdjęć kontrolnych – promieniowanie jonizujace;
procedura przyjmowania pacjentów pobudzonych z udziałem personelu i możliwością wezwania ochrony – agresja pacjenta;
wsparcie psychologiczne i omawianie powikłań oraz trudnych przypadków w zespole – kontakt z urazami, roszczenia i skargi, odpowiedzialnosc za wynik;
harmonogram dyżurów z odpoczynkiem po dyżurze i limitem godzin pracy – dyzury i praca nocna, presja czasu;
pomiary hałasu w gabinecie zabiegowym i ograniczanie czasu pracy narzędziami hałaśliwymi – halas narzedzi;
karty charakterystyki środków dezynfekcyjnych i materiałów stomatologicznych – srodki dezynfekcyjne, materialy stomatologiczne, flora jamy ustnej;
przerwy w pracy przy monitorze przy planowaniu zabiegów i dokumentacji – praca przy monitorze, obciazenie wzroku, odlamki kostne, oparzenie koagulacja.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla lekarza specjalisty chirurgii szczękowo-twarzowej.

czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące, hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, obciążenie narządu wzroku pracą z lupą i przy monitorze, wymuszona pozycja ciała i praca stojąca;
czynniki chemiczne – aerozol z pyłem kostnym i zębowym, środki do znieczulenia miejscowego i wziewne środki anestetyczne, środki dezynfekcyjne z aldehydami, monomery materiałów stomatologicznych, amalgamat, dym chirurgiczny, lateks;
czynniki biologiczne – wirusy HBV, HCV i HIV przenoszone drogą krwi, drobnoustroje w aerozolu z jamy ustnej, w tym prątki gruźlicy, bakterie beztlenowe z ognisk ropnych;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – kontakt z krwią i śliną, narażenie na zakłucie i zacięcie ostrym narzędziem, praca wiertłami i piłami kostnymi, praca przy aparaturze elektrochirurgicznej, kontakt z pacjentem agresywnym, praca w porze nocnej i dyżury medyczne, praca przy monitorze ekranowym.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy

Lekarz – specjalista chirurgii szczękowo-twarzowej