Ratownik górski – kod 541903 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Ratownik górski prowadzi akcje poszukiwawcze i ratownicze w górach, udziela kwalifikowanej pierwszej pomocy poszkodowanym turystom i narciarzom, transportuje ich do punktu pomocy lub współpracuje ze śmigłowcem ratunkowym, a także dyżuruje na stokach i szlakach oraz prowadzi działania profilaktyczne.
Ratownik górski – wymagania w stosunku do pracownika
- przeszkolenie ratownicze w organizacji górskiego ratownictwa (kandydat, ratownik, ratownik czynny) zgodnie z wewnętrznym systemem szkolenia,
- kwalifikowana pierwsza pomoc lub uprawnienia ratownika medycznego, zależnie od zakresu obowiązków,
- dobra sprawność fizyczna oraz umiejętność jazdy na nartach i poruszania się w terenie górskim,
- znajomość zasad ratownictwa lawinowego, wspinaczkowego i technik linowych,
- orzeczenie lekarskie o zdolności do pracy w trudnych warunkach terenowych.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- ratownik GOPR,
- ratownik TOPR,
- ratownik dyżurny na stoku narciarskim,
- ratownik narciarski,
- ratownik w pogotowiu górskim.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie do pracy na wysokości,
- badanie układu krążenia i wydolności przy wysiłku w wysokich górach,
- badanie wzroku i słuchu,
- ocena zdolności do kierowania pojazdami terenowymi i skuterami śnieżnymi,
- szczepienia ochronne przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu i tężcowi.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- kwalifikowana pierwsza pomoc i ratownictwo medyczne w terenie trudnodostępnym,
- szkolenie lawinowe i z obsługi detektorów, sond i łopat lawinowych,
- szkolenie z technik linowych, wspinaczkowych i pracy na wysokości,
- szkolenie z zasad pracy ze śmigłowcem ratunkowym i kolejami linowymi,
- szkolenia z jazdy na nartach, obsługi skutera śnieżnego i orientacji w terenie.
Środowisko pracy
Ratownik górski pracuje w terenie górskim przez cały rok, w każdych warunkach pogodowych – od upałów po silny mróz, mgłę i śnieżyce. Dyżuruje w stacji ratunkowej, na stoku lub szlaku, a po wezwaniu wyrusza pieszo, na nartach, skuterem lub śmigłowcem do poszkodowanych. Akcje trwają często wiele godzin, w nocy, na stromym i niestabilnym terenie, a poszkodowanych trzeba opatrzyć i bezpiecznie znieść. Na stanowisku wykorzystuje się:
- plecak ratowniczy z zestawem medycznym i defibrylatorem;
- detektor lawinowy, sonda i łopata lawinowa;
- liny, uprzęże, karabinki i sprzęt do zjazdów oraz asekuracji;
- nosze górskie, akia, deska ortopedyczna i szyny;
- narty, rakiety śnieżne, raki i czekany;
- skuter śnieżny i pojazd terenowy;
- radiotelefon, telefon satelitarny i latarki czołowe;
- śmigłowiec ratunkowy i wyciągarka.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek ze stromego terenu, ze skał lub z lodu podczas akcji,
- lawina śnieżna i zasypanie,
- spadające kamienie i odłamki skalne,
- wychłodzenie organizmu i odmrożenia,
- poparzenie słoneczne i choroba wysokościowa,
- uderzenie piorunem i burza w górach,
- wypadek przy jeździe na nartach, skuterze lub pojeździe terenowym,
- hałas wirników śmigłowca i silników,
- przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego przy znoszeniu poszkodowanych.
Czynniki biologiczne:
- zakażenie krwiopochodne i kropelkowe przy udzielaniu pomocy,
- ukąszenia kleszczy i owadów (borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu).
Czynniki psychofizyczne:
- stres i obciążenie psychiczne przy akcjach z ofiarami śmiertelnymi,
- zmęczenie fizyczne i brak snu przy długotrwałych akcjach,
- praca w dyżurach i w nocy.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku ratownika górskiego.
Środki ochrony indywidualnej
- kask ze sprzętem czołowym i okulary lub gogle – spadające kamienie i odłamki, uderzenie, zasypanie, blask śniegu;
- odzież wielowarstwowa, rękawice i obuwie górskie z rakami – wychłodzenie, odmrożenia, upadek;
- okulary przeciwsłoneczne, kremy z filtrem i nakrycie głowy – poparzenie słoneczne i choroba wysokościowa;
- uprząż, lina i sprzęt asekuracyjny – upadek ze stromego terenu, ze skał lub z lodu;
- detektor lawinowy, sonda, łopata i plecak z poduszką powietrzną – lawina i zasypanie;
- ochronniki słuchu i słuchawki lotnicze – hałas wirników śmigłowca i silników;
- rękawice jednorazowe, maseczka i osłona twarzy – zakażenie krwiopochodne i kropelkowe;
- odzież ochronna i repelenty – ukąszenia kleszczy i owadów.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- punkty schronienia, stacje ratunkowe i ogrzewane pomieszczenia – wychłodzenie, odmrożenia, burza;
- prognozy lawinowe i meteorologiczne oraz łączność radiowa i satelitarna – lawina, burza, uderzenie piorunem;
- sprzęt do transportu poszkodowanych (nosze, akia, wyciągarka) – przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego przy znoszeniu poszkodowanych;
- przeglądy skuterów, pojazdów terenowych i sprzętu linowego – wypadek przy jeździe na nartach, skuterze lub pojeździe terenowym;
- wyznaczone strefy lądowania śmigłowca oraz kontakt radiowy z załogą – hałas wirników, uderzenie;
- apteczka i środki dezynfekcyjne w stacji ratunkowej – zakażenie krwiopochodne.
Środki organizacyjne
- dwuosobowe i zespołowe działanie w terenie oraz rozpoznanie zagrożeń przed akcją – upadek, spadające kamienie, lawina;
- rezygnacja z wyjścia lub wycofanie zespołu przy zagrożeniu lawinowym i burzowym – lawina, uderzenie piorunem, burza w górach;
- rotacja zespołów i odpoczynek po akcji – zmęczenie fizyczne i brak snu, przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego;
- szczepienia ochronne i kontrola ciała po powrocie – ukąszenia kleszczy i owadów;
- wsparcie psychologiczne i rozmowy po trudnych akcjach – stres i obciążenie psychiczne;
- grafik dyżurów zgodny z przepisami o czasie pracy – praca w dyżurach i w nocy;
- regularne treningi ratownicze, narciarskie i z obsługi pojazdów – wypadek przy jeździe na nartach, skuterze lub pojeździe terenowym;
- regularne ćwiczenia z pierwszej pomocy i procedura po ekspozycji na materiał zakaźny – zakażenie krwiopochodne i kropelkowe;
- ochrona przeciwsłoneczna i aklimatyzacja przy pracy w wysokich partiach gór – poparzenie słoneczne i choroba wysokościowa.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla ratownika górskiego.
- czynniki fizyczne – niska i wysoka temperatura, promieniowanie słoneczne i UV, hałas (śmigłowiec, skuter), wysiłek fizyczny;
- czynniki chemiczne – brak;
- czynniki biologiczne – krew i płyny ustrojowe poszkodowanych, kleszcze (borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu);
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości, upadek ze skał i lodu, lawina, kierowanie pojazdami terenowymi i skuterem, praca w nocy, stres.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).