Pracownik obsługi pociągu – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) stanowisku temu najbliższy jest zawód „Konduktor” – kod 511202. Pracownik obsługi pociągu wspiera kierownika pociągu w obsłudze pasażerów pociągu: pomaga przy wsiadaniu i wysiadaniu, wskazuje miejsca, udziela informacji, dba o porządek w wagonach, obsługuje drzwi i udogodnienia dla osób z niepełnosprawnościami oraz reaguje na sytuacje awaryjne.
Pracownik obsługi pociągu – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie co najmniej średnie lub zasadnicze zawodowe i ukończony kurs obsługi pociągu lub szkolenie w zakładzie przewoźnika,
- aktualne orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy na stanowisku pracownika obsługi pociągu, a w razie wymogu przewoźnika także psychologiczne,
- znajomość regulaminu przewozu osób, obsługi drzwi i urządzeń pociągu oraz instrukcji postępowania w razie awarii,
- umiejętność komunikacji z pasażerami i radzenia sobie z trudnymi sytuacjami,
- znajomość języka obcego w stopniu komunikatywnym i gotowość do pracy zmianowej.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- steward pociągu,
- opiekun wagonu pasażerskiego,
- pracownik obsługi pasażerów w pociągu,
- pracownik obsługi wagonów sypialnych i kuszetek,
- przewodnik pociągu.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie narządu wzroku i słuchu,
- badanie układu krążenia i narządu ruchu przy pracy stojącej i chodzeniu w ruchu pociągu,
- badanie układu nerwowego przy pracy zmianowej i nocnej,
- badania psychologiczne, jeżeli wymaga ich przewoźnik.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z obsługi drzwi, urządzeń i wyposażenia pociągu,
- szkolenie z postępowania w razie pożaru, ewakuacji i zdarzeń kolejowych,
- szkolenie z obsługi osób z niepełnosprawnościami i trudnych sytuacji z pasażerami,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Pracownik obsługi pociągu pracuje w wagonach pasażerskich, na peronach i w przedsionkach, w systemie zmianowym, również w nocy, w weekendy i święta. W trakcie jazdy idzie przez korytarze rozkołysanego pociągu, a na stacjach pomaga pasażerom z bagażem i obsługuje drzwi. Pozostaje w kontakcie z kierownikiem pociągu, a w razie incydentu z pasażerem wzywa pomoc. Noclegi poza domem odbywa w noclegowniach przewoźnika. Na stanowisku wykorzystuje się:
- drzwi, stopnie i schowki wagonów oraz kluczyki do urządzeń;
- radiotelefon i telefon służbowy;
- gaśnice, apteczka i sprzęt ratunkowy w wagonie;
- urządzenia do obsługi osób na wózkach inwalidzkich, w tym rampy i windy;
- środki do utrzymania czystości i worki na odpady;
- latarka i sygnały ręczne;
- terminal do rejestracji zdarzeń.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek ze stopni, z peronu lub w przedsionku przy wsiadaniu i wysiadaniu pasażerów,
- przycięcie palców i rąk drzwiami wagonu,
- potrącenie na peronie przez pojazdy i pasażerów oraz przejeżdżające pociągi,
- upadek i potknięcie w korytarzu wagonu podczas jazdy i hamowania pociągu,
- wypadek kolejowy i pożar w pociągu,
- hałas pociągu, peronów i megafonów,
- niekorzystny mikroklimat wagonów oraz warunki atmosferyczne na peronach.
Czynniki chemiczne:
- środki czystości i dezynfekcji używane do utrzymania porządku w wagonie.
Czynniki biologiczne:
- kontakt z chorymi pasażerami i zakażenia drogą kropelkową,
- kontakt z odpadami, odchodami i płynami ustrojowymi w wagonach.
Czynniki psychofizyczne:
- agresja słowna i fizyczna pasażerów oraz wystąpienie sytuacji konfliktowych,
- praca stojąca i chodzenie w ruchu pociągu,
- praca zmianowa i nocna, zmęczenie oraz wyjazdy poza miejsce zamieszkania,
- dźwiganie bagaży i pomoc przy wózkach inwalidzkich.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pracownika obsługi pociągu.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie z podeszwą antypoślizgową i stabilnym obcasem – upadek ze stopni, potknięcie;
- odzież służbowa z elementami odblaskowymi – potrącenie;
- rękawice jednorazowe – środki czystości, odpadami, zakażenia;
- półmaska filtrująca lub maseczka przy kontakcie z chorym pasażerem – zakażenia;
- rękawice robocze przy obsłudze drzwi i dźwiganiu – przycięcie, dźwiganie;
- ochronniki słuchu w razie potrzeby – hałas;
- odzież dostosowana do pogody – mikroklimat, warunki atmosferyczne;
- odzież dezynfekowana i jednorazowe fartuchy – odpadami.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- sprawne drzwi z czujnikami przeciwzgnieceniowymi i blokadami – przycięcie;
- antypoślizgowe wykładziny, poręcze i uchwyty w wagonach – potknięcie, upadek ze stopni;
- oświetlenie peronów i przedsionków, oznakowanie krawędzi – potrącenie, upadek ze stopni;
- gaśnice, system ewakuacji i oznakowanie dróg ucieczki – wypadek kolejowy;
- wentylacja i klimatyzacja wagonów – mikroklimat, zakażenia;
- windy i rampy dla osób na wózkach – dźwiganie;
- systemy łączności z kierownikiem pociągu i monitoring – agresja.
Środki organizacyjne
- szkolenie z deeskalacji konfliktów i zasady postępowania wobec agresywnych pasażerów – agresja;
- zasady bezpiecznego wsiadania i wysiadania oraz zakaz otwierania drzwi w ruchu – upadek ze stopni, przycięcie, potrącenie;
- wymiana i rotacja stanowisk oraz przerwy w czasie służby – praca stojąca, zmęczenie;
- rozkład czasu pracy zgodny z przepisami i zapewnienie odpoczynku – zmęczenie;
- procedury postępowania w razie wypadku, pożaru i ewakuacji – wypadek kolejowy;
- zasady porządkowe i środki czystości z kartami charakterystyki – środki czystości, odpadami;
- higiena rąk, szczepienia ochronne i środki dezynfekujące – zakażenia;
- ograniczenie noszenia ciężarów i pomoc drugiej osoby – dźwiganie;
- oznakowanie i poruszanie się po wagonie z zachowaniem ostrożności – hałas, mikroklimat, potknięcie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pracownika obsługi pociągu.
- czynniki fizyczne – hałas, niekorzystny mikroklimat, wstrząsy i praca w ruchu pojazdu;
- czynniki chemiczne – środki czystości i dezynfekcji;
- czynniki biologiczne – kontakt z pasażerami i materiałem potencjalnie zakaźnym, odpady i odchody;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w ruchu pociągu, praca na peronach wśród pociągów, praca zmianowa i nocna, praca stojąca, agresja pasażerów, wysiłek fizyczny.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).