Operator tłoczni – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) stanowisku temu najbliższy jest zawód „Tłoczarz w metalu” – kod 812118. Operator tłoczni obsługuje prasy mimośrodowe, hydrauliczne i wykrawarki, na których z blachy i taśmy metalowej wytłacza się, wykrawa i formuje elementy. Zakłada i wymienia narzędzia tłoczne, ustawia skok i siłę prasy, podaje materiał, odbiera wytłoczki i kontroluje ich wymiary.
Operator tłoczni – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub średnie techniczne (np. mechanik, operator maszyn i urządzeń do obróbki plastycznej) albo przyuczenie do zawodu,
- umiejętność czytania rysunku technicznego i obsługi przyrządów pomiarowych,
- przeszkolenie z obsługi konkretnej prasy i narzędzia tłocznego oraz zasad sterowania oburęcznego,
- uprawnienia UDT do obsługi wózków jezdniowych lub suwnic – jeżeli operator załadowuje taśmy i palety,
- sprawność rąk i dobra koordynacja ruchowa.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- tłoczarz,
- operator prasy mimośrodowej,
- operator wykrawarki,
- ustawiacz pras tłoczących,
- operator pras w tłoczni.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie narządu słuchu przy narażeniu na hałas impulsowy,
- badanie sprawności rąk i palców oraz układu ruchu,
- badanie narządu wzroku przy pracy wymagającej precyzji,
- badanie dermatologiczne przy kontakcie z olejami i emulsjami.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy z obsługi prasy i bezpiecznej wymiany narzędzi,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z zasad zabezpieczania pras i blokowania zasilania (procedura LOTO),
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy urazach amputacyjnych,
- szkolenie z postępowania przy pożarze i wycieku oleju.
Środowisko pracy
Operator pracuje na hali produkcyjnej w tłoczni, w pobliżu kilku jednocześnie pracujących pras, w stałym hałasie. Prasa wykonuje powtarzalne cykle, a rytm pracy narzuca liczba skoków na minutę lub normy wydajności. Operator podaje taśmę lub krążki blachy ręcznie albo z podajnika, odbiera wytłoczki do skrzyni, a co pewien czas zatrzymuje maszynę i wymienia narzędzie. Podłoga bywa zaolejona, a w strefie pracy składowane są palety z blachą i gotowymi elementami. Na stanowisku wykorzystuje się:
- prasy mimośrodowe i korbowe, prasy hydrauliczne i wykrawarki;
- narzędzia tłoczne: wykrojniki, tłoczniki, matryce;
- podajniki taśmy, rozwijarki, prostownice;
- przyrządy do podawania i wyjmowania wytłoczek (szczypce, chwytaki magnetyczne);
- wózki widłowe, suwnice lub żurawiki do wymiany narzędzi;
- przyrządy pomiarowe i sprawdziany.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zgniecenie lub amputacja dłoni i palców w strefie roboczej prasy,
- niezamierzony cykl prasy (samoczynny zjazd suwaka, awaria sterowania),
- uderzenie odłamkami narzędzia, wyrzuconymi wytłoczkami lub kawałkami blachy,
- skaleczenia o ostre krawędzie taśm, blach i wytłoczek,
- hałas impulsowy i ciągły od pras i wykrawarek,
- drgania i wstrząsy przenoszone przez podłoże,
- przygniecenie i uderzenie przy wymianie ciężkich narzędzi oraz przy transporcie palet i zwojów blachy,
- porażenie prądem elektrycznym przy awarii instalacji i sterowania,
- poślizgnięcie na zaolejonej posadzce i potknięcie o palety i skrzynie.
Czynniki chemiczne:
- oleje, emulsje i środki do smarowania blach – kontakt ze skórą i drogami oddechowymi,
- mgła olejowa i opary przy tłoczeniu blach smarowanych.
Czynniki psychofizyczne:
- dźwiganie i przenoszenie ciężkich skrzyń, wsadów i narzędzi,
- monotonia, wymuszony rytm pracy i presja wydajności,
- wymuszona pozycja stojąca i powtarzalne ruchy rąk,
- praca zmianowa i zmęczenie.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora tłoczni.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice ochronne odporne na przecięcie przy odbiorze wytłoczek (nie przy pracy w strefie roboczej prasy) – skaleczenia o krawędzie;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – przygniecenie przy wymianie narzędzi, poślizgnięcie i potknięcie;
- okulary ochronne – uderzenie odłamkami i wytłoczkami, mgła olejowa;
- ochronniki słuchu – hałas;
- odzież robocza przylegająca, bez luźnych elementów – zgniecenie i amputacja dłoni;
- rękawice nitrylowe lub krem ochronny przy smarowaniu i kontakcie z olejem – oleje i emulsje.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony strefy roboczej z blokadą, kurtyny świetlne i sterowanie oburęczne – zgniecenie i amputacja dłoni, niezamierzony cykl prasy;
- zawory bezpieczeństwa i układy sterowania z kontrolą cyklu oraz wyłączniki awaryjne – niezamierzony cykl prasy;
- osłony narzędzi i siatki ochronne – uderzenie odłamkami i wytłoczkami;
- zabezpieczenia suwaka na czas wymiany narzędzi (kliny, podpory) – zgniecenie i amputacja dłoni, przygniecenie przy wymianie narzędzi;
- obudowy dźwiękochłonne, fundamenty tłumiące drgania, maty antywibracyjne – hałas, drgania;
- urządzenia do podawania i wyjmowania wytłoczek, podajniki taśmy – skaleczenia o krawędzie, zgniecenie i amputacja dłoni;
- wentylacja i miejscowy odciąg mgły olejowej – mgła olejowa;
- uziemienie i ochrona przeciwporażeniowa instalacji – porażenie prądem;
- żurawiki, suwnice i wózki do transportu narzędzi i zwojów – dźwiganie, przygniecenie przy wymianie narzędzi;
- maty antypoślizgowe i sorbenty – poślizgnięcie i potknięcie, oleje i emulsje.
Środki organizacyjne
- procedura blokowania i oznakowania maszyny (LOTO) przed wymianą narzędzi i czyszczeniem – niezamierzony cykl prasy, zgniecenie i amputacja dłoni;
- codzienna kontrola osłon, sterowania i hamulca prasy przed pracą oraz przeglądy okresowe – niezamierzony cykl prasy;
- instrukcja stanowiskowa z zakazem sięgania ręką w strefę roboczą i zakazem obchodzenia zabezpieczeń – zgniecenie i amputacja dłoni, niezamierzony cykl prasy;
- wymiana narzędzi tłocznych wyłącznie przez przeszkolonych ustawiaczy – przygniecenie przy wymianie narzędzi, uderzenie odłamkami i wytłoczkami;
- rotacja stanowisk, przerwy i ograniczenie czasu narażenia na hałas i drgania – hałas, drgania, pozycja stojąca i ruchy powtarzalne, monotonia i presja wydajności;
- codzienne sprzątanie i usuwanie rozlanych olejów, wyznaczone drogi ruchu – poślizgnięcie i potknięcie;
- karty charakterystyki olejów i zasady higieny skóry – oleje i emulsje, mgła olejowa;
- transport ciężkich elementów sprzętem lub we dwie osoby – dźwiganie;
- harmonogram zmian i odpoczynek między zmianami – praca zmianowa;
- kontrola stanu przewodów i szafy elektrycznej przez uprawnionych elektryków – porażenie prądem.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora tłoczni.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne, ręczne przenoszenie ciężarów, ostre krawędzie, ryzyko zgniecenia kończyn;
- czynniki chemiczne – oleje i emulsje do smarowania blach, mgła olejowa;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca zmianowa, ruchome części maszyn, praca przy urządzeniach elektrycznych, wymuszona pozycja ciała, monotonia.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).