Nawigator – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) stanowisku temu najbliższy jest zawód „Oficer pokładowy” – kod 315208. Nawigator (oficer wachtowy) na statku morskim planuje trasę rejsu, prowadzi nawigację, pełni wachty na mostku, nadzoruje cumowanie, kotwiczenie i operacje ładunkowe oraz dba o aktualność map, publikacji nawigacyjnych i dokumentacji statku.
Nawigator – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe lub średnie w specjalności nawigacja (uczelnia lub szkoła morska),
- dyplom oficera wachtowego i świadectwa kwalifikacji zgodne z konwencją STCW,
- ważna książeczka żeglarska oraz wpis na listę załogi statku,
- świadectwo zdrowia marynarza dopuszczające do pracy na statku,
- szkolenia podstawowe z bezpieczeństwa morskiego (STCW), w tym ratownictwo i zwalczanie pożaru,
- dobra znajomość języka angielskiego, w tym morskiej angielszczyzny nawigacyjnej.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- oficer nawigacyjny,
- oficer wachtowy,
- drugi oficer pokładowy,
- starszy oficer pokładowy,
- oficer nawigator statku morskiego.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badania lekarskie marynarzy przed wpisem na listę załogi i w trakcie pracy na statku,
- badanie ostrości wzroku i rozpoznawania barw,
- badanie słuchu,
- badanie układu równowagi.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy na statku (zapoznanie z jednostką),
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- podstawowe szkolenie z bezpieczeństwa morskiego i odnawianie świadectw kwalifikacji,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy i pomocy medycznej na statku,
- szkolenie z obsługi radaru, ECDIS i urządzeń łączności GMDSS,
- szkolenie z zarządzania zasobami mostka i ochrony statku.
Środowisko pracy
Nawigator pracuje na statku, w systemie wacht dzielących dobę na okresy pracy i odpoczynku, a rejsy trwają tygodniami lub miesiącami. Większość czasu spędza na mostku przy radarze, mapach elektronicznych i urządzeniach łączności, a w porcie i podczas manewrów przebywa również na pokładzie przy cumowaniu, kotwiczeniu i operacjach ładunkowych, narażony na ruch jednostki, wiatr, wodę i zimno. Na stanowisku wykorzystuje się:
- radar, ECDIS i mapy elektroniczne;
- kompas, żyrokompas i log;
- odbiornik GPS i system AIS;
- radiotelefony VHF i urządzenia łączności GMDSS;
- sekstant, lornetka i przyrządy do prac nawigacyjnych;
- mapy papierowe i publikacje nawigacyjne;
- sprzęt ratunkowy i pożarowy statku.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek za burtę lub do wody przy pracy na pokładzie i trapie,
- poślizgnięcie i potknięcie na mokrym pokładzie oraz na stromych trapach,
- uderzenie o elementy konstrukcji przy kołysaniu statku,
- pęknięcie liny lub łańcucha pod napięciem przy cumowaniu i kotwiczeniu,
- upadek z wysokości przy pracach na nadbudówce i przy maszcie,
- wiatr, zimno, wilgoć i silne nasłonecznienie na otwartym pokładzie,
- hałas i wibracje statku,
- pożar lub wypadek morski (kolizja, wyciek, zatonięcie).
Czynniki chemiczne:
- opary ładunku i paliw oraz spaliny na pokładzie.
Czynniki biologiczne:
- zakażenia i choroby zakaźne związane z zawijaniem do portów w różnych rejonach świata.
Czynniki psychofizyczne:
- praca w systemie wacht, nocna i zaburzenie rytmu dobowego,
- zmęczenie przy długim pełnieniu wachty i skróconym odpoczynku,
- choroba morska i długotrwałe kołysanie statku,
- izolacja, rozłąka z rodziną i życie w ograniczonej przestrzeni,
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo statku i załogi oraz stres w sytuacjach awaryjnych,
- obciążenie wzroku przy pracy z radarem i ekranami nawigacyjnymi.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nawigatora.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka ratunkowa lub kombinezon ratunkowy – upadek za burtę;
- obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie i potknięcie na pokładzie;
- hełm ochronny przy pracach na pokładzie i w ładowniach – uderzenie o elementy konstrukcji;
- rękawice ochronne przy cumowaniu – pęknięcie liny lub łańcucha;
- szelki bezpieczeństwa z linką przy pracach na wysokości – upadek z wysokości;
- odzież przeciwdeszczowa i chroniąca przed zimnem oraz okulary przeciwsłoneczne – wiatr, zimno, wilgoć i nasłonecznienie;
- ochronniki słuchu przy pracy w rejonie hałasu – hałas i wibracje;
- maska z filtrem lub aparat oddechowy w strefach zagrożonych oparami – opary ładunku i paliw.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- poręcze, barierki burtowe, siatki i oznakowane stanowiska pracy na pokładzie – upadek za burtę, upadek z wysokości;
- powłoki antypoślizgowe i oświetlenie pokładu oraz trapów – poślizgnięcie i potknięcie;
- urządzenia cumownicze i kotwiczne z osłonami oraz strefy bezpieczeństwa przy linach – pęknięcie liny lub łańcucha;
- sprzęt ratunkowy, gaśniczy i system alarmu pożarowego statku – pożar lub wypadek morski;
- wentylacja pomieszczeń i detekcja gazów – opary ładunku i paliw;
- zamknięte i klimatyzowane pomieszczenie mostka oraz wygłuszenie – wiatr, zimno, hałas i wibracje;
- regulacja jasności ekranów i oświetlenie mostka dostosowane do pracy nocnej – obciążenie wzroku.
Środki organizacyjne
- praca przy cumowaniu pod nadzorem oficera i według planu manewru – uderzenie o elementy konstrukcji, pęknięcie liny;
- ograniczenie wyjść na pokład podczas sztormu i obowiązek asekuracji – upadek za burtę, poślizgnięcie i potknięcie;
- regularne ćwiczenia alarmowe, pożarowe i ratunkowe – pożar lub wypadek morski;
- przestrzeganie norm odpoczynku marynarzy i planowanie wacht – praca w systemie wacht, zmęczenie;
- procedury zarządzania zasobami mostka i podział zadań – odpowiedzialność i stres;
- profilaktyka medyczna, szczepienia i zasady higieny przed zawinięciem do portów – zakażenia i choroby zakaźne;
- łączność z rodziną, możliwość odpoczynku i zajęć na statku – izolacja, rozłąka, choroba morska;
- przerwy od ekranów i zmiana zadań w trakcie wachty – obciążenie wzroku;
- pozwolenia na prace na wysokości i wyznaczenie osoby asekurującej – upadek z wysokości;
- pomiary stężeń oparów przed wejściem w strefę zagrożenia – opary ładunku i paliw.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nawigatora.
- czynniki fizyczne – hałas i wibracje statku, mikroklimat zimny i wilgotny, kołysanie, obciążenie wzroku;
- czynniki chemiczne – opary ładunku i paliw, spaliny;
- czynniki biologiczne – kontakt z zakażeniami w portach zawijania;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w systemie wacht i w porze nocnej, praca na wysokości, praca na pokładzie przy ruchu statku, praca przy monitorze ekranowym, izolacja.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).