Obserwator radarowy żeglugi śródlądowej – kod 315210 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Obserwator radarowy żeglugi śródlądowej jest członkiem załogi statku śródlądowego – barki motorowej, pchacza z zestawem, statku pasażerskiego lub jednostki technicznej – który przy ograniczonej widzialności, nocą i we mgle prowadzi obserwację radarową, interpretuje obraz radaru i wskazań AIS oraz na bieżąco informuje kierownika statku o położeniu jednostki, innych statków, mostów i oznakowania szlaku. Poza obserwacją wykonuje typowe prace pokładowe członka załogi.
Obserwator radarowy żeglugi śródlądowej – wymagania w stosunku do pracownika
- kwalifikacje członka załogi statku żeglugi śródlądowej wymagane przepisami (np. marynarz, starszy marynarz, sternik),
- uprawnienie do żeglugi z wykorzystaniem radaru (patent radarowy) – tam, gdzie wymagają tego przepisy o żegludze śródlądowej,
- znajomość przepisów żeglugowych na śródlądowych drogach wodnych i oznakowania szlaku,
- umiejętność obsługi radaru, Inland ECDIS i AIS,
- świadectwo operatora radiotelefonisty w żegludze śródlądowej – przy prowadzeniu łączności,
- ważne orzeczenie lekarskie o zdolności do pracy na statku żeglugi śródlądowej.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- radarzysta statku śródlądowego,
- operator radaru żeglugi śródlądowej,
- obserwator radarowy na pchaczu,
- członek załogi z patentem radarowym,
- obserwator radarowy na barce.
Badania
- badania lekarskie członków załóg statków żeglugi śródlądowej – w terminach określonych przepisami,
- ocena ostrości wzroku, widzenia barw i słuchu,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy na statku,
- szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z obsługi radaru i nawigacji radarowej na drogach wodnych,
- szkolenie z ratownictwa wodnego, postępowania przy człowieku za burtą i ochrony przeciwpożarowej na statku,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Obserwator pracuje w sterówce statku śródlądowego przy monitorze radaru i Inland ECDIS, często nocą, we mgle, w deszczu i przy oślepiających światłach innych jednostek. Wymaga to stałej koncentracji przez całą wachtę, przy hałasie i drganiach przenoszonych z silnika. Poza wachtą wykonuje prace pokładowe – cumowanie, obsługę lin, śluzowanie, czyszczenie i drobną konserwację, poruszając się po wąskich, śliskich burtach i pokrywach luków. Załoga mieszka na statku przez kilka tygodni rejsu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- radar żeglugi śródlądowej ze wskaźnikiem prędkości zwrotu;
- elektroniczna mapa Inland ECDIS i transponder AIS;
- radiotelefon UKF i system łączności wewnętrznej;
- reflektory i światła nawigacyjne;
- liny, polery, bosaki i odbijacze;
- środki ratunkowe – kamizelki, koła, łódź roboczą.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wypadnięcie za burtę z wąskich przejść burtowych i pokryw luków,
- poślizgnięcie i upadek na mokrym pokładzie i schodach sterówki,
- pochwycenie lub uderzenie liną przy cumowaniu i śluzowaniu,
- hałas i drgania od napędu przenoszone do sterówki i pomieszczeń mieszkalnych,
- praca na pokładzie w zimnie, wietrze i deszczu,
- olśnienie światłami innych statków i reflektorami przy pracy nocnej,
- zderzenie statku z inną jednostką, mostem lub budowlą hydrotechniczną.
Czynniki chemiczne:
- spaliny silników Diesla statku,
- pyły i opary przewożonych ładunków (węgiel, kruszywo, nawozy, paliwa).
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała koncentracja przy obserwacji radarowej,
- praca w porze nocnej i zaburzenia snu,
- praca przy monitorze radaru przez całą wachtę,
- długotrwały pobyt na statku z dala od rodziny,
- stres przy żegludze w ograniczonej widzialności.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku obserwatora radarowego żeglugi śródlądowej.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka asekuracyjna lub ratunkowa przy pracy na pokładzie – wypadnięcie za burtę;
- obuwie przeciwpoślizgowe i rękawice robocze – upadek, liny cumownicze;
- odzież przeciwdeszczowa i ocieplana – mikroklimat;
- ochronniki słuchu w pomieszczeniach napędu – hałas i drgania;
- półmaska FFP2 przy ładunkach pylących – ładunki.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- relingi i liny asekuracyjne na burtach, oświetlenie pokładu – wypadnięcie za burtę, upadek;
- ekrany radaru z trybem nocnym i przyciemnianie sterówki – oświetlenie, praca przy monitorze;
- izolacja akustyczna i antywibracyjna sterówki – hałas i drgania;
- system AIS, radar z alarmami kolizyjnymi i wskaźnik prędkości zwrotu – zderzenie, stres;
- sprawne układy wydechowe i wentylacja pomieszczeń – spaliny;
- kabestany i windy cumownicze z osłonami – liny cumownicze.
Środki organizacyjne
- zakaz samodzielnych prac na pokładzie nocą bez kamizelki i łączności – wypadnięcie za burtę;
- podział wacht z odpoczynkiem zgodnie z przepisami o czasie pracy załóg – praca nocna, koncentracja;
- ograniczenie prędkości i dodatkowa obserwacja przy złej widzialności – zderzenie, stres;
- przerwy i zmiana obserwatora w czasie długich wacht – praca przy monitorze, koncentracja;
- instruktaż przed cumowaniem i śluzowaniem – liny cumownicze;
- łączność z rodziną i planowane zejścia na ląd – izolacja;
- ograniczenie prac na pokładzie w złych warunkach – mikroklimat, upadek;
- instrukcje dotyczące przewożonych ładunków – ładunki.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla obserwatora radarowego żeglugi śródlądowej.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, praca w warunkach zmiennego mikroklimatu na otwartej przestrzeni;
- czynniki chemiczne – spaliny silników Diesla, pyły i opary ładunków;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na statku żeglugi śródlądowej nad wodą, praca przy monitorze radaru, praca w porze nocnej, praca wymagająca stałej koncentracji.
Podobne stanowiska
- sternik żeglugi śródlądowej,
- kapitan żeglugi śródlądowej,
- stermotorzysta żeglugi śródlądowej,
- przewoźnik żeglugi śródlądowej,
- operator mostu zwodzonego.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).