Wytapiacz metali nieżelaznych – kod 812119 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Wytapiacz metali nieżelaznych prowadzi wytop i rafinację miedzi, ołowiu, cynku, aluminium i ich stopów w piecach zawiesinowych, szybowych, konwertorach, piecach obrotowych, elektrycznych i anodowych – zarówno z koncentratów rud, jak i ze złomu oraz zużytych akumulatorów. Przygotowuje wsad i topniki, nadzoruje przebieg wytopu, pobiera próbki, spuszcza metal i żużel oraz odlewa metal do kadzi lub na maszynę rozlewniczą.
Wytapiacz metali nieżelaznych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie w zawodach hutniczych,
- znajomość metalurgii miedzi, ołowiu, cynku lub aluminium oraz roli topników i rafinacji,
- umiejętność obsługi pieców hutniczych, palników i układów wdmuchiwania powietrza lub tlenu,
- umiejętność pobierania próbek i oceny przebiegu wytopu,
- uprawnienia UDT do obsługi suwnic hutniczych i wózków – przy pracach nimi wykonywanych,
- brak przeciwwskazań do pracy w narażeniu na ołów, arsen, kadm i ditlenek siarki.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- piecowy hutnictwa miedzi,
- wytapiacz aluminium,
- piecowy pieca obrotowego,
- wytapiacz ołowiu,
- konwertorowy hutnictwa miedzi.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- oznaczanie stężenia ołowiu we krwi i innych wskaźników narażenia według wskazań lekarza,
- zdjęcie RTG klatki piersiowej i spirometria,
- ocena zdolności do pracy w mikroklimacie gorącym i przy promieniowaniu podczerwonym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników na stanowiskach robotniczych – co roku przy pracach szczególnie niebezpiecznych z ciekłym metalem,
- szkolenie z zagrożeń ołowiem, arsenem, kadmem i ditlenkiem siarki oraz zasad higieny osobistej,
- instruktaż spustu metalu i żużla oraz postępowania przy wycieku,
- szkolenie z posługiwania się sprzętem ochrony układu oddechowego,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przy oparzeniach i zatruciach gazami.
Środowisko pracy
Praca odbywa się na pomostach pieców w hutach miedzi i ołowiu, w zakładach recyklingu akumulatorów oraz w odlewniach i przetwórniach złomu aluminium. Wsad podaje się przenośnikami, łyżkami lub koszami, a spust metalu i żużla odbywa się przez otwory spustowe przebijane lancą tlenową lub wiertnicą. Gazy procesowe zawierają ditlenek siarki, a pyły – związki ołowiu, arsenu, kadmu i cynku, dlatego piece pracują pod odciągiem, a wytapiacze korzystają z ochron dróg oddechowych. Przy rafinacji aluminium stosuje się sole i topniki fluorkowe. Praca jest zmianowa, w ruchu ciągłym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- piece zawiesinowe, szybowe, konwertory i piece anodowe w hutnictwie miedzi;
- piece obrotowe i krótkie do wytopu ołowiu z akumulatorów;
- piece obrotowe i tyglowe do przetopu złomu aluminium;
- lance tlenowe, wiertnice otworów spustowych i zatykarki;
- kadzie, rynny spustowe i maszyny rozlewnicze;
- topniki, sole rafinacyjne i koks;
- aparatura do pobierania próbek i pomiaru temperatury.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia ciekłym metalem i żużlem przy spuście i przelewaniu,
- wybuch pary przy kontakcie ciekłego metalu z wilgotnym wsadem lub wodą chłodzącą,
- mikroklimat gorący i promieniowanie podczerwone od pieców,
- hałas od palników, dmuchaw i lanc tlenowych,
- oparzenia i pożar odzieży przy pracy lancą tlenową,
- uderzenie lub przygniecenie kadzią i koszem wsadowym,
- potknięcie i upadek na pomostach pieców.
Czynniki chemiczne:
- pyły i dymy ołowiu i jego związków,
- związki arsenu i kadmu w pyłach hutniczych – działanie rakotwórcze,
- ditlenek siarki w gazach procesowych,
- tlenek węgla z pieców szybowych i obrotowych,
- fluorki i chlorki z topników i soli rafinacyjnych.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa w ruchu ciągłym, w tym nocą,
- ciężka praca fizyczna przy otwieraniu i zatykaniu otworów spustowych,
- stres przy awariach pieców i wyciekach metalu,
- uciążliwość długotrwałego stosowania ochron dróg oddechowych w upale.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku wytapiacza metali nieżelaznych.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież aluminizowana lub trudnopalna, getry, rękawice hutnicze – ciekły metal, wybuch pary, lanca, mikroklimat gorący;
- przyłbica z filtrem podczerwieni i hełm – ciekły metal, mikroklimat gorący, suwnica;
- półmaska lub maska z filtrem P3 i pochłaniaczem gazów kwaśnych, a przy dłuższej pracy – sprzęt z wymuszonym przepływem – ołów, arsen kadm, SO2, fluorki, maska;
- osobisty detektor CO i SO2 – tlenek węgla, SO2;
- ochronniki słuchu – hałas;
- obuwie hutnicze z podeszwą odporną na ciepło – ciekły metal, upadek.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- hermetyzacja pieców i odciągi gazów oraz pyłów do instalacji odpylania – ołów, arsen kadm, SO2, tlenek węgla, fluorki;
- mechaniczne wiertnice i zatykarki otworów spustowych – ciekły metal, ciężka praca, lanca;
- suszenie wsadu i kontrola szczelności chłodzenia pieców – wybuch pary;
- klimatyzowane kabiny sterownicze i nawiew na pomostach – mikroklimat gorący, hałas;
- balustrady i utrzymanie porządku na pomostach – upadek;
- strefy pracy suwnic z sygnalizacją – suwnica.
Środki organizacyjne
- monitoring biologiczny ołowiu i arsenu oraz odsuwanie od narażenia przy przekroczeniach – ołów, arsen kadm;
- strefa czysta i brudna w szatni, natryski po zmianie, zakaz spożywania posiłków w hali – ołów, arsen kadm;
- instrukcje spustu i ćwiczenia awaryjne – ciekły metal, stres awaryjny;
- przerwy w chłodnym pomieszczeniu z czystym powietrzem – mikroklimat gorący, maska, ciężka praca;
- grafik zmian z odpoczynkiem dobowym – praca zmianowa;
- zakaz przebywania pod transportowaną kadzią – suwnica.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla wytapiacza metali nieżelaznych.
- czynniki fizyczne – mikroklimat gorący, promieniowanie podczerwone, hałas;
- czynniki chemiczne – ołów i jego związki, arsen i jego związki, kadm, ditlenek siarki, tlenek węgla, fluorki i chlorki;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy ciekłym metalu i żużlu, ciężka praca fizyczna, obsługa urządzeń transportu bliskiego, praca w ochronach układu oddechowego, praca zmianowa w porze nocnej.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).