Operator maszyn i urządzeń do robót ziemnych i drogowych – kod 834209 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator maszyn i urządzeń do robót ziemnych i drogowych obsługuje różne maszyny używane przy budowie i remontach dróg, sieci i placów – koparki, spycharki, równiarki, walce, rozściełacze, frezarki i zagęszczarki. Wykonuje wykopy, nasypy, profilowanie i zagęszczanie podłoża, układa warstwy podbudowy i asfaltu według rzędnych z dokumentacji lub systemów sterowania maszynowego, a także prowadzi codzienną obsługę sprzętu.
Operator maszyn i urządzeń do robót ziemnych i drogowych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe w zawodzie operator maszyn i urządzeń do robót ziemnych i drogowych lub kurs operatorski,
- uprawnienia do obsługi poszczególnych maszyn roboczych w odpowiednich klasach (książka operatora, np. IMBiGS),
- prawo jazdy kat. B, a przy przejazdach maszynami lub samochodami ciężarowymi także kat. C lub T,
- znajomość zasad pracy w pasie drogowym i oznakowania robót,
- umiejętność odczytu dokumentacji, rzędnych i obsługi systemów sterowania 2D i 3D.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator maszyn drogowych,
- operator sprzętu ziemnego i drogowego,
- operator maszyn do robót ziemnych,
- operator sprzętu drogowego,
- operator maszyn budowlanych w drogownictwie.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania psychotechniczne – jeśli wymaga ich lekarz medycyny pracy lub procedury zakładowe,
- ocena narządu słuchu, wzroku i układu ruchu.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z bezpiecznej pracy w pobliżu sieci uzbrojenia terenu i linii energetycznych,
- szkolenie z pracy w pasie drogowym przy ruchu pojazdów,
- szkolenie z obsługi systemów sterowania maszynowego GPS.
Środowisko pracy
Operator pracuje na budowach dróg, ulic, obwodnic i placów, w każdej porze roku, często przy czynnym ruchu na sąsiednim pasie. W ciągu sezonu przesiada się między różnymi maszynami, zależnie od etapu robót: od wykopów i nasypów, przez profilowanie i zagęszczanie, po układanie asfaltu w temperaturze ok. 160°C. W wykopach istnieje ryzyko natrafienia na kable energetyczne, gazociągi i wodociągi. Praca odbywa się w pyle, hałasie i drganiach, a przy asfaltowaniu w oparach asfaltu i upale. Często pracuje się wieczorami i nocą, aby skrócić utrudnienia w ruchu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- koparki gąsienicowe i kołowe, minikoparki i koparko-ładowarki;
- spycharki i równiarki z systemami sterowania 2D i 3D;
- walce wibracyjne, ogumione i statyczne, zagęszczarki płytowe;
- rozściełacze mas bitumicznych i frezarki drogowe;
- radiotelefon, odbiorniki GPS, niwelator;
- olej napędowy, oleje i środki antyadhezyjne.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potrącenie pracowników i najechanie na pojazdy przy manewrach i cofaniu,
- przewrócenie maszyny na skarpie, nasypie lub krawędzi wykopu,
- porażenie prądem lub wybuch gazu po uszkodzeniu kabla lub gazociągu,
- porażenie prądem przy zbliżeniu wysięgnika do linii napowietrznej,
- obsunięcie ścian wykopu i zasypanie pracowników,
- wjechanie pojazdu w strefę robót przy czynnym ruchu,
- drgania o działaniu ogólnym na walcach i spycharkach,
- hałas maszyn i frezowania,
- oparzenia gorącą masą asfaltową i elementami rozściełacza.
Czynniki chemiczne:
- pył mineralny zawierający krzemionkę krystaliczną przy robotach ziemnych i frezowaniu,
- opary asfaltów zawierające wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne,
- spaliny silników Diesla.
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała pozycja siedząca ze skrętem tułowia,
- praca w porze nocnej i w długich zmianach sezonowych,
- presja terminów wykonania i zamknięcia pasa ruchu,
- praca w upale przy asfaltowaniu i w zimnie przy robotach ziemnych,
- koncentracja przy pracy na rzędnych i w pobliżu ludzi.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora maszyn i urządzeń do robót ziemnych i drogowych.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież ostrzegawcza o wysokiej widzialności – potrącenie, ruch drogowy;
- kask i obuwie ochronne poza kabiną – potrącenie, zasypanie;
- ochronniki słuchu – hałas;
- półmaska FFP3 i półmaska z filtrem par organicznych – pył krzemionki, opary asfaltu;
- rękawice termoodporne i odzież z długim rękawem przy asfaltowaniu – oparzenia, mikroklimat;
- pasy bezpieczeństwa w maszynie – przewrócenie maszyny.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- kamery, czujniki zbliżeniowe i sygnalizacja cofania – potrącenie;
- kabiny ROPS z klimatyzacją i filtrami – przewrócenie maszyny, pył krzemionki, spaliny, mikroklimat;
- ograniczniki wysokości wysięgnika przy liniach napowietrznych – linie napowietrzne;
- obudowa lub skarpowanie ścian wykopów – zasypanie;
- organizacja ruchu, zapory i tłumiki zderzeniowe przed strefą robót – ruch drogowy;
- fotele amortyzowane i wyciszone kabiny – drgania ogólne, hałas, wymuszona pozycja;
- zraszanie przy frezowaniu i odciągi oparów na rozściełaczu – pył krzemionki, opary asfaltu.
Środki organizacyjne
- wytyczenie uzbrojenia terenu i ręczne odkrycie przewodów przed wykopem – uszkodzenie uzbrojenia;
- zakaz przebywania w zasięgu pracy maszyny i sygnalista przy manewrach – potrącenie;
- strefy bezpieczne przy liniach napowietrznych uzgodnione z operatorem sieci – linie napowietrzne;
- ocena stateczności skarp przez kierownika robót – przewrócenie maszyny, zasypanie;
- grafik zmian z odpoczynkiem dobowym i rotacja maszyn – praca nocna, wymuszona pozycja;
- realne harmonogramy robót – presja czasu, wysiłek koncentracji;
- przerwy i dostęp do wody w upale – mikroklimat, oparzenia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora maszyn i urządzeń do robót ziemnych i drogowych.
- czynniki fizyczne – drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, hałas, praca w warunkach zmiennego mikroklimatu;
- czynniki chemiczne – pył krzemionki krystalicznej, opary asfaltów, spaliny silników Diesla;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn roboczych do robót ziemnych i drogowych, praca w pasie drogowym przy ruchu pojazdów, praca w porze nocnej, wymuszona pozycja siedząca.
Podobne stanowiska
- operator koparki,
- operator równiarki,
- operator walca,
- operator finiszera asfaltu,
- pracownik drogowy.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).