Technik górnictwa odkrywkowego – kod 311701 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik górnictwa odkrywkowego organizuje i nadzoruje wydobycie w kopalni odkrywkowej kruszyw, wapienia, piasku lub węgla brunatnego. Planuje postęp frontu eksploatacyjnego, kontroluje stateczność skarp i zwałowisk, prowadzi pomiary i dokumentację ruchu zakładu górniczego oraz nadzoruje pracę koparek, zwałowarek, przenośników i wozideł.
Technik górnictwa odkrywkowego – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne w zawodzie technik górnictwa odkrywkowego,
- stwierdzone kwalifikacje do wykonywania czynności w wyższym lub niższym dozorze ruchu zakładu górniczego, w zakresie wymaganym przepisami prawa geologicznego i górniczego,
- znajomość zasad prowadzenia robót odkrywkowych, geometrii skarp i oceny ich stateczności,
- znajomość zasad pracy maszyn podstawowych – koparek, zwałowarek, przenośników taśmowych i wozideł,
- znajomość przepisów o robotach strzałowych i stref zagrożenia przy urabianiu materiałami wybuchowymi,
- brak przeciwwskazań do pracy w terenie, na wysokości i w systemie zmianowym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- dozór ruchu kopalni odkrywkowej,
- sztygar zmianowy odkrywki,
- technik eksploatacji złóż kruszyw,
- technik nadzoru robót odkrywkowych,
- technik eksploatacji odkrywkowej złóż.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- badania audiometryczne przy narażeniu na hałas maszyn podstawowych i robót strzałowych,
- ocena narażenia na pył krzemionki krystalicznej i pył całkowity,
- ocena zdolności do pracy zmianowej i w porze nocnej,
- badania psychotechniczne, jeżeli technik kieruje pojazdami lub maszynami samobieżnymi w zakładzie górniczym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – co roku, ponieważ roboty górnicze należą do prac szczególnie niebezpiecznych,
- szkolenie okresowe wymagane dla osób dozoru ruchu zakładu górniczego,
- instruktaż oceny stateczności skarp, poziomów roboczych i zwałowisk,
- szkolenie z zasad prowadzenia robót strzałowych i wyznaczania strefy rozrzutu odłamków,
- instruktaż współpracy z maszynami podstawowymi i zasad przebywania w ich strefie pracy,
- szkolenie z pracy na wysokości i z użytkowania sprzętu chroniącego przed upadkiem,
- szkolenie z pierwszej pomocy oraz akcji ratowniczej w zakładzie górniczym.
Środowisko pracy
Wyrobisko odkrywkowe to otwarta przestrzeń schodząca piętrami w głąb złoża, pokryta drogami technologicznymi po których jeżdżą wozidła i równiarki. Technik przez większość zmiany przebywa w terenie – na poziomach roboczych, pod skarpami, przy koparce i na estakadach przenośników – w upale, deszczu, mrozie i w kurzu podnoszonym przez maszyny i wiatr. Ściany wyrobiska i zwałowiska zmieniają geometrię po każdym deszczu i po każdym odstrzale, a odwodnienie wyrobiska wymaga pracy pomp. Maszyny podstawowe mają rozpiętość kilkudziesięciu metrów i strefy pracy niewidoczne dla operatora. Zakład pracuje w ruchu ciągłym, także w porze nocnej, przy sztucznym oświetleniu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- mapy górnicze, odbiornik satelitarny i tachimetr do pomiarów postępu robót;
- koparki jednonaczyniowe i wielonaczyniowe, zwałowarki i ładowarki;
- przenośniki taśmowe, kruszarki i przesiewacze;
- wozidła technologiczne, równiarki i spycharki;
- samochód terenowy, radiotelefon i sprzęt do pomiaru przechyłek skarp.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- obryw bryły skalnej i osunięcie się skarpy lub zwałowiska na człowieka i maszyny,
- potrącenie lub najechanie przez wozidło, ładowarkę i równiarkę w strefie niewidocznej dla operatora,
- pochwycenie przez taśmę, krążniki i stacje napędowe przenośników,
- rozrzut odłamków skalnych i fala uderzeniowa w czasie robót strzałowych,
- upadek z pomostów maszyn podstawowych, estakad przenośników i z krawędzi poziomu roboczego,
- wpadnięcie do zbiornika wodnego w wyrobisku i do zalanych zagłębień,
- hałas kruszarek, przesiewaczy, przenośników, maszyn i odstrzałów,
- drgania ogólne przy jazdach terenowych i drgania miejscowe od narzędzi,
- praca w upale, mrozie, wiatrze i w zapyleniu wywołanym wiatrem,
- porażenie prądem od kabli zasilających maszyny i rozdzielnic polowych w wyrobisku,
- pożar instalacji hydraulicznej maszyny oraz taśmy przenośnika.
Czynniki chemiczne:
- pył krzemionki krystalicznej przy urabianiu, kruszeniu i przesiewaniu skał,
- spaliny silników Diesla maszyn i wozideł, w tym cząstki stałe i tlenki azotu,
- produkty detonacji materiałów wybuchowych – tlenek węgla i tlenki azotu w chmurze postrzałowej,
- oleje hydrauliczne, smary i paliwo przy obsłudze maszyn w terenie.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność dozoru za bezpieczeństwo załogi, stateczność skarp i prawidłowość robót,
- praca zmianowa i w porze nocnej w ruchu ciągłym zakładu,
- presja planu wydobycia i rozliczeń z odbiorcami kruszywa,
- praca w pojedynkę przy obchodach wyrobiska i zwałowisk,
- obciążenie prowadzeniem dokumentacji ruchu i kontaktem z organami nadzoru górniczego,
- praca przy monitorze ekranowym przy raportach, pomiarach i planowaniu robót.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika górnictwa odkrywkowego.
Środki ochrony indywidualnej
- hełm ochronny z paskiem podbródkowym i obuwie z podnoskiem – obrywy i osuwiska skarp, upadek z wysokości;
- odzież ostrzegawcza o wysokiej widzialności – potrącenie przez maszyny i wozidła;
- półmaska z filtrem P3 przy pracy w zapyleniu i przy kruszarce – pył krzemionki krystalicznej, spaliny silników Diesla, produkty detonacji;
- ochronniki słuchu dobrane do widma hałasu i rękawice antywibracyjne – hałas, drgania ogólne i miejscowe;
- szelki bezpieczeństwa z linką na pomostach maszyn podstawowych – upadek z wysokości;
- kamizelka ratunkowa przy pracach nad wodą w wyrobisku – upadek do wody;
- odzież chroniąca przed zimnem, deszczem i promieniowaniem słonecznym – warunki atmosferyczne;
- rękawice chemoodporne przy obsłudze maszyn i uzupełnianiu oleju – oleje i paliwa;
- rękawice i obuwie elektroizolacyjne przy rozdzielnicach polowych – porażenie prądem.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- utrzymywanie projektowanej geometrii skarp, obrywka i monitoring przemieszczeń – obrywy i osuwiska skarp;
- wyznaczone drogi technologiczne, nasypy ochronne na krawędziach i pierwszeństwo maszyn – potrącenie przez maszyny i wozidła, upadek z wysokości;
- osłony krążników i stacji napędowych, linki wyłączników awaryjnych wzdłuż przenośników – pochwycenie przez przenośniki;
- strefa rozrzutu wyznaczona i wygrodzona przed odstrzałem oraz schrony dla załogi – rozrzut odłamków przy robotach strzałowych, produkty detonacji;
- zraszanie dróg i punktów przesypowych, obudowy kruszarek i odpylanie – pył krzemionki krystalicznej, hałas;
- maszyny z klimatyzowaną kabiną i filtrem powietrza oraz kontrola emisji spalin – spaliny silników Diesla, warunki atmosferyczne, drgania ogólne i miejscowe;
- balustrady i podesty na estakadach oraz drabiny z koszami – upadek z wysokości;
- ogrodzenie i oznakowanie zbiorników wodnych oraz sprzęt ratunkowy w wyrobisku – upadek do wody;
- rozdzielnice polowe o odpowiednim stopniu ochrony i pomiary instalacji – porażenie prądem;
- instalacje gaśnicze w maszynach podstawowych i gaśnice wzdłuż przenośników – pożar maszyny;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe w biurze dozoru – praca przy monitorze.
Środki organizacyjne
- plan ruchu zakładu górniczego, podział zadań dozoru i kontrola stanowisk na każdej zmianie – odpowiedzialność za bezpieczeństwo załogi, obciążenie kontrolami i dokumentacją;
- kontrola skarp po deszczach, mrozie i odstrzałach oraz wyłączanie zagrożonych odcinków – obrywy i osuwiska skarp;
- zakaz przebywania w strefie pracy maszyn bez zgłoszenia i stała łączność radiowa – potrącenie przez maszyny i wozidła, pochwycenie przez przenośniki, praca w pojedynkę w terenie;
- metryka strzałowa, wycofanie załogi i sprawdzenie wyrobiska po odstrzale – rozrzut odłamków przy robotach strzałowych, produkty detonacji;
- grafik zmian ograniczający liczbę nocy z rzędu i zapewniający odpoczynek – praca zmianowa;
- planowanie wydobycia z uwzględnieniem warunków pogodowych i stanu wyrobiska – presja wyniku wydobycia, warunki atmosferyczne;
- pomiary pyłu, hałasu i drgań oraz ograniczanie czasu przebywania w strefach narażenia – pył krzemionki krystalicznej, hałas, drgania ogólne i miejscowe;
- instrukcja postępowania przy pożarze maszyny i przeglądy instalacji hydraulicznych – pożar maszyny, oleje i paliwa;
- przerwy na ogrzanie lub ochłodzenie oraz napoje dla załogi – warunki atmosferyczne;
- przerwy w pracy przy monitorze – praca przy monitorze.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika górnictwa odkrywkowego.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym i miejscowym, pył krzemionki krystalicznej i pył całkowity, praca na wysokości powyżej 3 m, mikroklimat gorący i zimny na stanowisku zewnętrznym;
- czynniki chemiczne – pył krzemionki krystalicznej, spaliny silników Diesla, tlenek węgla i tlenki azotu z produktów detonacji, oleje hydrauliczne i paliwa;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w wyrobisku odkrywkowym i w pobliżu skarp, przebywanie w strefie pracy maszyn i przenośników, obecność w strefie robót strzałowych, praca nad wodą, praca zmianowa i w porze nocnej, kierowanie pojazdem w terenie, praca w pojedynkę, dozór ruchu zakładu górniczego.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).