Wytapiacz stali, surówki i żelazostopów – kod 812120 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Wytapiacz stali, surówki i żelazostopów prowadzi wytop w wielkim piecu, konwertorze tlenowym, elektrycznym piecu łukowym lub piecach do produkcji żelazokrzemu i żelazomanganu. Kontroluje załadunek wsadu, dmuch i wdmuchiwanie tlenu, pobiera próbki i mierzy temperaturę, otwiera i zatyka otwory spustowe, spuszcza surówkę, stal lub stop oraz żużel do kadzi i dba o stan wyłożenia ogniotrwałego.
Wytapiacz stali, surówki i żelazostopów – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie w zawodzie hutnik lub technik hutnik,
- znajomość procesów wielkopiecowego, konwertorowego, elektrostalowniczego lub produkcji żelazostopów,
- umiejętność pobierania próbek, pomiaru temperatury sondami zanurzeniowymi i oceny żużla,
- umiejętność obsługi wiertnic i zatykarek otworów spustowych oraz lanc tlenowych,
- uprawnienia UDT do obsługi suwnic hutniczych – przy pracach nimi wykonywanych,
- bardzo dobra kondycja fizyczna i brak przeciwwskazań do pracy w gorącym mikroklimacie i w narażeniu na tlenek węgla.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- stalownik,
- piecowy wielkiego pieca,
- konwertorowy,
- wytapiacz żelazostopów,
- piecowy stalowni elektrycznej.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena zdolności do pracy w mikroklimacie gorącym i przy promieniowaniu podczerwonym, w tym badanie narządu wzroku,
- badanie audiometryczne słuchu,
- zdjęcie RTG klatki piersiowej i spirometria.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników na stanowiskach robotniczych – co roku przy pracach szczególnie niebezpiecznych przy ciekłym metalu,
- szkolenie z zagrożeń gazem wielkopiecowym i konwertorowym oraz posługiwania się detektorami CO,
- instruktaż spustu surówki, stali i żużla oraz postępowania przy przebiciu wyłożenia,
- szkolenie z pracy z tlenem i lancami tlenowymi,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przy oparzeniach i zatruciu tlenkiem węgla.
Środowisko pracy
Wytapiacz pracuje na hali lejniczej wielkiego pieca, na pomoście konwertora lub pieca łukowego, w bezpośredniej bliskości ciekłego metalu o temperaturze 1450–1650°C. Spust trwa kilkadziesiąt minut, w tym czasie metal i żużel płyną rynnami do kadzi i wozów żużlowych. Gaz wielkopiecowy i konwertorowy zawiera dużo tlenku węgla, dlatego w rejonie gardzieli i rynien rozmieszczone są detektory, a pracownicy noszą osobiste mierniki. Piece łukowe generują bardzo wysoki hałas i pole elektromagnetyczne. Praca jest ciężka, w ruchu ciągłym, w systemie czterobrygadowym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wielki piec z halą lejniczą, rynnami i wozami torpedowymi;
- konwertory tlenowe z lancą tlenową i kadziami;
- elektryczne piece łukowe i piece redukcyjne do żelazostopów;
- wiertnice i zatykarki otworów spustowych, masy zatykowe;
- sondy temperaturowe i próbniki zanurzeniowe;
- dodatki stopowe, żelazostopy, topniki i wapno;
- suwnice odlewnicze i wozy żużlowe.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia ciekłą surówką, stalą i żużlem przy spuście i rozbryzgach,
- wybuch przy kontakcie ciekłego metalu lub żużla z wodą lub wilgotnym wsadem,
- mikroklimat gorący i intensywne promieniowanie podczerwone,
- promieniowanie nadfioletowe i oślepiające światło łuku elektrycznego,
- hałas od pieca łukowego, dmuchu i lanc tlenowych,
- pole elektromagnetyczne przy piecach łukowych i redukcyjnych,
- uderzenie lub przygniecenie przez kadzie i złom transportowany suwnicą,
- pożar odzieży i oparzenia przy pracy lancą tlenową w atmosferze wzbogaconej w tlen.
Czynniki chemiczne:
- tlenek węgla w gazie wielkopiecowym, konwertorowym i z pieców redukcyjnych,
- pyły i dymy tlenków żelaza, manganu, chromu i krzemu,
- fluorki z topników i żużli,
- siarkowodór i ditlenek siarki przy granulacji żużla.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa w ruchu ciągłym, w tym nocą,
- bardzo ciężka praca fizyczna w gorącym otoczeniu,
- stres przy awariach, przebiciach wyłożenia i wyciekach metalu,
- odpowiedzialność za skład wytopu i bezpieczeństwo zespołu.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku wytapiacza stali, surówki i żelazostopów.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież aluminizowana lub z tkanin hutniczych, getry, rękawice i ochrona karku – ciekły metal, wybuch pary, mikroklimat gorący, lanca tlenowa;
- przyłbica z filtrem podczerwieni i nadfioletu, hełm hutniczy – ciekły metal, promieniowanie łuku, mikroklimat gorący, suwnica;
- osobisty detektor tlenku węgla i aparat ucieczkowy – tlenek węgla, siarkowodór;
- półmaska z filtrem P3 – pyły metali, fluorki;
- ochronniki słuchu o wysokim tłumieniu – hałas;
- obuwie hutnicze z szybkim zapięciem – ciekły metal, suwnica.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- stałe detektory CO z sygnalizacją i wentylacja hali lejniczej – tlenek węgla, siarkowodór;
- mechaniczne wiertnice i zatykarki sterowane zdalnie – ciekły metal, ciężka praca;
- odciągi i odpylanie nad rynnami, piecami łukowymi i konwertorem – pyły metali, fluorki, tlenek węgla;
- kabiny sterownicze klimatyzowane i wyciszone, ekrany termiczne – mikroklimat gorący, hałas, promieniowanie łuku;
- suszenie i kontrola wilgotności wsadu złomowego oraz chłodzenia pieca – wybuch pary;
- wyznaczenie stref pola elektromagnetycznego i oznakowanie – pole EM;
- blokady i sygnalizacja ruchu suwnic odlewniczych – suwnica.
Środki organizacyjne
- dopuszczenie do spustu tylko osób przeszkolonych i zakaz przebywania w strefie rozbryzgu – ciekły metal, odpowiedzialność;
- procedury pracy z tlenem, kontrola węży i zakaz smarów na armaturze – lanca tlenowa;
- procedury awaryjne i ćwiczenia ewakuacji – stres awaryjny, wybuch pary, tlenek węgla;
- przerwy w chłodnym pomieszczeniu i napoje z elektrolitami – mikroklimat gorący, ciężka praca;
- grafik zmian z odpoczynkiem dobowym – praca zmianowa;
- ograniczenie czasu przebywania w strefie pola elektromagnetycznego – pole EM.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla wytapiacza stali, surówki i żelazostopów.
- czynniki fizyczne – mikroklimat gorący, promieniowanie podczerwone i nadfioletowe, hałas, pole elektromagnetyczne;
- czynniki chemiczne – tlenek węgla, pyły i dymy tlenków żelaza, manganu, chromu i krzemu, fluorki, siarkowodór, ditlenek siarki;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy ciekłym metalu i żużlu, bardzo ciężka praca fizyczna, praca w pobliżu urządzeń transportu bliskiego, praca zmianowa w porze nocnej.
Podobne stanowiska
- hutnik,
- piecowy pieca łukowego,
- pulpitowy wielkich pieców,
- operator urządzeń próżniowego odgazowania stali,
- operator ciągłego odlewania stali.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).