Rybak pracujący na własne potrzeby

Rybak pracujący na własne potrzeby – kod 634001 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Rybak pracujący na własne potrzeby łowi ryby na użytek własnego gospodarstwa domowego, przy jeziorach, rzekach i stawach. Przygotowuje i naprawia sieci, wontony, żaki i wędy, wypływa niewielką łodzią, wybiera sieci, oporządza i przetwarza połów oraz utrzymuje sprzęt, pomost i przechowalnię ryb.

Rybak pracujący na własne potrzeby – wymagania w stosunku do pracownika

praktyczna znajomość łowisk, zachowania ryb i techniki stawiania sieci oraz sprzętu pułapkowego,
umiejętność prowadzenia niewielkiej łodzi wiosłowej lub z silnikiem zaburtowym,
umiejętność pływania i zachowania w razie wywrócenia łodzi,
znajomość przepisów o rybactwie, okresów i wymiarów ochronnych oraz zasad uprawnień do połowu,
umiejętność naprawy sieci, oporządzania i przechowywania ryb,
ogólna sprawność fizyczna do pracy w wodzie i w zmiennych warunkach pogodowych.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

rybak przydomowy,
łowiący ryby na potrzeby gospodarstwa,
użytkownik sprzętu rybackiego sieciowego,
rybak jeziorny amatorski,
gospodarz stawu przydomowego.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy – przy pracy wykonywanej w ramach zatrudnienia,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
ocena stanu zdrowia pod kątem pracy w wodzie, przy niskich temperaturach i wysiłku fizycznym,
badania w związku z narażeniem na czynniki biologiczne obecne w wodzie i rybach,
badania dermatologiczne przy nawracających zmianach skórnych po kontakcie z wodą i rybami.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy, gdy praca wykonywana jest w ramach zatrudnienia,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata dla stanowisk robotniczych,
instruktaż bezpiecznego wypływania, stawiania i wybierania sieci z łodzi,
szkolenie z zasad ratownictwa wodnego i postępowania po wywrotce łodzi,
szkolenie z zasad bezpieczeństwa przy pracy na lodzie i rozpoznawania jego nośności,
szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy podtopieniu i wychłodzeniu,
instruktaż higieny przy oporządzaniu ryb i postępowania przy skaleczeniu.

Środowisko pracy

Praca odbywa się nad wodą – na brzegu, na pomoście i na niewielkiej łodzi, często samotnie i w pierwszych godzinach dnia albo po zmroku. Sieci stawia się i wybiera przy burcie, w pozycji pochylonej, z mokrym, ciężkim sprzętem, a łódź jest niestabilna i wystawiona na falę oraz wiatr. Zimą połów prowadzi się także z lodu, co wymaga oceny jego grubości i wiąże się z ryzykiem załamania. Oporządzanie ryb wykonuje się na pomoście lub w przydomowym pomieszczeniu, z użyciem noży, w stałym kontakcie z wodą i śluzem rybim. Sprzęt – sieci, żaki, kotwice, silnik zaburtowy i paliwo – przechowywany jest w szopie, a konserwacja i naprawa sieci zajmuje wiele godzin pracy precyzyjnej. Na stanowisku wykorzystuje się:

łódź wiosłowa lub z silnikiem zaburtowym, wiosła i kotwica;
sieci stawne, wontony, żaki, drygawice i sprzęt wędkarski;
kamizelka ratunkowa, bosak, czerpak i koło ratunkowe;
noże, deski do oporządzania ryp i pojemniki na połów;
pojemniki z lodem, chłodnia lub lodówka do przechowywania ryb;
wędzarnia przydomowa i sprzęt do solenia oraz przetwarzania ryb;
narzędzia i materiały do naprawy sieci oraz konserwacji łodzi i silnika.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

wypadnięcie z łodzi, wywrócenie jednostki i utonięcie przy stawianiu oraz wybieraniu sieci,
załamanie lodu i wpadnięcie do wody przy połowie zimowym oraz przy dojściu do przerębli,
wychłodzenie organizmu przy pracy w mokrej odzieży, w wodzie i przy niskiej temperaturze,
zaplątanie kończyn w sieć lub linę przy stawianiu sprzętu i możliwość wciągnięcia pod wodę,
rany cięte nożem przy oporządzaniu ryb oraz ukłucia płetwami, kolcami i haczykami,
poślizgnięcie i upadek na oblodzonym lub oślizgłym pomoście, w łodzi i na brzegu,
dźwiganie mokrych sieci, kotwic, silnika zaburtowego i pojemników z rybą,
burza, silny wiatr i fala zastające na otwartej wodzie, w tym ryzyko uderzenia pioruna,
urazy śrubą i rozgrzaną częścią silnika zaburtowego oraz oparzenia przy tankowaniu,
praca przy ograniczonej widoczności, przed wschodem słońca i po zmroku.

Czynniki chemiczne:

benzyna i mieszanka paliwowa do silnika zaburtowego oraz jej opary przy tankowaniu w łodzi,
farby, impregnaty i smary używane do konserwacji łodzi i sprzętu rybackiego,
dym wędzarniczy zawierający aldehydy i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne przy przetwarzaniu połowu.

Czynniki biologiczne:

zakażenia skaleczeń drobnoustrojami bytującymi na rybach i w wodzie, w tym różyca i zakażenia prątkami ryb,
bakterie chorobotwórcze w wodzie powierzchniowej, w tym leptospiry przenoszone z moczem gryzoni,
pasożyty ryb przenoszone na człowieka przy spożyciu niedogotowanego lub niedostatecznie przetworzonego mięsa,
kleszcze w nadbrzeżnej roślinności oraz komary i meszki jako przenosiciele zakażeń.

Czynniki psychofizyczne:

praca w pojedynkę nad wodą, bez możliwości szybkiego wezwania pomocy,
nieregularne godziny pracy, wyjścia przed świtem i po zmroku oraz zależność od pogody,
duży wysiłek fizyczny przy wiosłowaniu, wybieraniu sieci i przenoszeniu sprzętu,
obciążenie niepewnością połowu i zależnością zaopatrzenia gospodarstwa od warunków,
długotrwała monotonna praca precyzyjna przy naprawie i czyszczeniu sieci,
stres i obciążenie uwagi przy nagłej zmianie pogody na otwartej wodzie.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku rybaka pracującego na własne potrzeby.

Środki ochrony indywidualnej

kamizelka ratunkowa zakładana na czas przebywania w łodzi – wypadnięcie z łodzi i utonięcie, burza i wiatr na wodzie;
odzież nieprzemakalna i ciepłochronna oraz zapasowa odzież na zmianę – wychłodzenie, burza i wiatr na wodzie;
obuwie gumowe antypoślizgowe i spodniobuty – poślizgnięcie na pomoście, wychłodzenie;
rękawice odporne na przecięcie i rękawice rybackie – rany cięte i ukłucia, zakażenia ran od ryb;
nóż ratunkowy noszony przy sobie do przecięcia sieci lub liny – zaplątanie w sieć;
kolce lodowe i lina z pętlą przy pracy na lodzie – załamanie lodu;
latarka czołowa i elementy odblaskowe przy pracy po zmroku – praca po zmroku, poślizgnięcie na pomoście;
maska lub ochrona dróg oddechowych przy długiej pracy w dymie wędzarni – dym z wędzarni.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

sprawna łódź z zapasem wyporności, czerpakiem, bosakiem i kołem ratunkowym – wypadnięcie z łodzi i utonięcie, burza i wiatr na wodzie;
pomost z barierką, oświetleniem i powierzchnią antypoślizgową – poślizgnięcie na pomoście, praca po zmroku;
osłona śruby silnika zaburtowego, wyłącznik awaryjny z linką i stabilne mocowanie silnika – urazy od silnika zaburtowego;
kołowroty i podbieraki do wybierania sieci ograniczające ręczne szarpanie sprzętem – dźwiganie sprzętu i połowu, zaplątanie w sieć;
stanowisko oporządzania ryb z bieżącą wodą, deską do krojenia i miejscem na odpady – rany cięte i ukłucia, zakażenia ran od ryb, bakterie w wodzie;
wędzarnia z kominem i odprowadzeniem dymu, ustawiona z dala od miejsca przebywania – dym z wędzarni;
bezpieczne przechowywanie paliwa w atestowanym kanistrze, poza pomieszczeniem mieszkalnym – paliwo do silnika zaburtowego, preparaty do konserwacji sprzętu;
chłodnia lub pojemniki z lodem do szybkiego wychłodzenia połowu – pasożyty ryb.

Środki organizacyjne

informowanie domowników o miejscu i planowanej godzinie powrotu oraz telefon w wodoszczelnym etui – praca w pojedynkę nad wodą, wypadnięcie z łodzi i utonięcie, stres przy nagłej zmianie pogody;
sprawdzanie prognozy i rezygnacja z wypłynięcia przy ostrzeżeniach meteorologicznych – burza i wiatr na wodzie, stres przy nagłej zmianie pogody;
zasada niewchodzenia na lód o niepewnej grubości i unikania pracy na lodzie w pojedynkę – załamanie lodu, wychłodzenie;
przerwy i zmiana czynności przy naprawie sieci oraz podział pracy na etapy – monotonia naprawy sieci, wysiłek fizyczny;
natychmiastowe opatrywanie skaleczeń i zgłaszanie zmian ropnych do lekarza – zakażenia ran od ryb, rany cięte i ukłucia;
zasady higieny po kontakcie z wodą i rybami, mycie rąk i sprzętu – bakterie w wodzie, pasożyty ryb;
mrożenie lub pełna obróbka termiczna ryb przeznaczonych do spożycia – pasożyty ryb;
sprawdzanie ciała po pracy w roślinności nadbrzeżnej i stosowanie repelentów – kleszcze i owady;
przestrzeganie okresów i wymiarów ochronnych oraz zasad posiadanych uprawnień do połowu – niepewność połowu, nieregularne godziny;
tankowanie silnika na brzegu, przy wyłączonym silniku i bez otwartego ognia – paliwo do silnika zaburtowego, urazy od silnika zaburtowego.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla rybaka pracującego na własne potrzeby.

czynniki fizyczne – mikroklimat zimny i wilgotny, zmienne warunki atmosferyczne, praca w wodzie i w mokrej odzieży, praca przy ograniczonej widoczności;
czynniki chemiczne – benzyna i mieszanka paliwowa, farby i impregnaty do konserwacji sprzętu, dym wędzarniczy z aldehydami i wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi;
czynniki biologiczne – drobnoustroje bytujące na rybach i w wodzie, w tym różyca i prątki ryb, leptospiry, pasożyty ryb, kleszcze i owady krwiopijne;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca nad wodą i na wodzie z ryzykiem utonięcia, praca na lodzie, praca narzędziami ostrymi, obsługa silnika zaburtowego, duży wysiłek fizyczny i dźwiganie, praca w pojedynkę, praca w porze nocnej i we wczesnych godzinach rannych.

Podobne kody zawodów w klasyfikacji

Klasyfikacja zawodów i specjalności opisuje obok siebie kilka stanowisk o bardzo zbliżonych nazwach. W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego trzeba wpisać ten kod, który odpowiada faktycznemu zakresowi obowiązków — opisywane tu stanowisko to rybak pracujący na własne potrzeby, kod 634001. Pozostałe kody z tej grupy:

rolnik produkcji roślinnej pracujący na własne potrzeby – kod 631001: uprawia niewielki areał ciągnikiem i narzędziami ręcznymi, zbiera plony i przechowuje ziarno, warzywa oraz owoce, a nie pracuje na wodzie ani przy sieciach.
hodowca zwierząt pracujący na własne potrzeby – kod 632001: karmi i poi bydło, świnie, kozy i drób, wyrzuca obornik i przygotowuje paszę, zamiast oporządzać połów i utrzymywać sprzęt połowowy.
rolnik produkcji roślinnej i zwierzęcej pracujący na własne potrzeby – kod 633001: łączy uprawę pola z codziennym obrządkiem zwierząt i dojem, czyli pracuje w polu i w budynku inwentarskim, a nie przy wodzie.

Ten kod przypisuje się tylko wtedy, gdy połów jest głównym źródłem żywności pozyskiwanej samodzielnie; przy łowieniu dodatkowym obok gospodarstwa wpisuje się kod rolniczy, a zagrożenia utonięciem i pracą na wodzie dopisuje do karty oceny ryzyka.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy