Technik automatyk sterowania ruchem kolejowym – kod 311407 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik automatyk sterowania ruchem kolejowym utrzymuje i diagnozuje urządzenia srk: napędy zwrotnicowe, obwody torowe, liczniki osi, semafory, blokady liniowe i komputerowe nastawnice. Wykonuje pomiary, reguluje przylegania iglic, wymienia podzespoły w szafach przekaźnikowych i usuwa usterki na szlaku, także w nocy i przy ruchu pociągów po torze sąsiednim.
Technik automatyk sterowania ruchem kolejowym – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne w zawodzie technik automatyk sterowania ruchem kolejowym lub pokrewnym,
- znajomość schematów urządzeń srk, zależności ruchowych i instrukcji utrzymania zarządcy infrastruktury,
- świadectwo kwalifikacyjne SEP w zakresie eksploatacji urządzeń i instalacji elektrycznych grupy G1,
- uprawnienia do wykonywania czynności na stanowisku kolejowym potwierdzone egzaminem u zarządcy infrastruktury,
- umiejętność pomiarów miernikiem izolacji, oscyloskopem i testerem obwodów torowych,
- brak przeciwwskazań do pracy w porze nocnej, na torach czynnych i do rozróżniania barw.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- automatyk SRK,
- technik urządzeń sterowania ruchem kolejowym,
- automatyk zabezpieczeń ruchu kolejowego,
- technik automatyki kolejowej,
- utrzymaniowiec urządzeń srk.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania na stanowisko bezpośrednio związane z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego, w tym badanie wzroku z oceną rozróżniania barw i badanie słuchu,
- badania psychologiczne wymagane dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach kolejowych.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych co roku,
- szkolenie i egzamin kwalifikacyjny na stanowisko kolejowe oraz pouczenia okresowe u zarządcy infrastruktury,
- instruktaż bezpiecznego wykonywania pracy na torach czynnych i zasad osłaniania miejsca pracy,
- szkolenie z zasad eksploatacji urządzeń elektrycznych i prac pod napięciem do 1 kV,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym postępowania przy porażeniu prądem,
- instruktaż postępowania w sąsiedztwie sieci trakcyjnej 3 kV i zasad zachowania odległości bezpiecznych.
Środowisko pracy
Urządzenia srk znajdują się w nastawniach, kontenerach i szafach przekaźnikowych oraz w torach – przy zwrotnicach, semaforach i czujnikach. Technik pracuje na podtorzu z nierówną tłucznia, przy ruchu pociągów po torze sąsiednim, w hałasie przejeżdżających składów i w kurzu kolejowym. Pomieszczenia przekaźnikowe są ciasne, gorące od zasilaczy i słabo wentylowane. Usterki usuwa się niezwłocznie, także nocą, w mrozie, deszczu i śniegu, co wymusza dyżury i pracę zmianową. Dojazd do obiektów na szlaku odbywa się samochodem służbowym lub drezyną, często po drogach gruntowych. Na stanowisku wykorzystuje się:
- miernik izolacji, multimetr, oscyloskop i tester obwodów torowych;
- klucze do napędów zwrotnicowych, szczelinomierze i przyrządy do pomiaru przylegania iglic;
- szafy przekaźnikowe, nastawnice komputerowe i terminale diagnostyczne;
- kamizelki ostrzegawcze, sygnały przenośne i radiotelefon do łączności z dyżurnym ruchu;
- samochód służbowy, drezyna lub wózek motorowy;
- agregat, lampy robocze i narzędzia elektryczne na szlaku;
- dokumentacja techniczno-ruchowa, książki kontroli urządzeń i schematy zależności.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potrącenie przez pociąg lub pojazd szynowy podczas pracy w torze czynnym,
- porażenie prądem i łuk elektryczny w szafach przekaźnikowych oraz w pobliżu sieci trakcyjnej 3 kV,
- potknięcie i upadek na tłuczniu, rozjazdach i w rowach odwadniających,
- przygniecenie i zakleszczenie ręki przez iglicę lub napęd zwrotnicowy podczas nastawiania,
- hałas przejeżdżających pociągów, syreny i sygnałów dźwiękowych,
- praca w mrozie, śniegu, deszczu i upale na otwartym szlaku,
- niedostateczne oświetlenie podczas usuwania usterek w nocy,
- podwyższona temperatura i zły przepływ powietrza w ciasnych pomieszczeniach z zasilaczami.
Czynniki chemiczne:
- pył mineralny z tłucznia oraz pył zawierający cząstki metali i materiału ciernego hamulców,
- smary i oleje stosowane do iglic, napędów zwrotnicowych i mechanizmów nastawczych,
- kwas siarkowy i aerozole z baterii akumulatorów zasilania gwarantowanego,
- rozpuszczalniki i preparaty do czyszczenia styków przekaźników.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, dyżury i usuwanie usterek w porze nocnej,
- odpowiedzialność za poprawność zależności ruchowych i bezpieczeństwo pociągów,
- presja czasu przy wstrzymanym ruchu pociągów i naciskach dyżurnego ruchu,
- praca w pojedynkę w nastawniach i przy obchodach urządzeń na szlaku,
- wymuszona pozycja ciała w klęku i w pochyleniu przy napędach oraz w ciasnych szafach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika automatyka sterowania ruchem kolejowym.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież ostrzegawcza o intensywnej widzialności z elementami odblaskowymi – potrącenie przez tabor;
- obuwie bezpieczne z podnoskiem i stabilizacją stawu skokowego na tłuczeń – upadek na nierównym podtorzu, przygniecenie przez napęd zwrotnicy;
- rękawice elektroizolacyjne, odzież trudnopalna i osłona twarzy przy pracach w rozdzielnicach – porażenie prądem i łuk elektryczny;
- ochronniki słuchu dopuszczające odbiór sygnałów ostrzegawczych – hałas;
- odzież ciepłochronna i przeciwdeszczowa do pracy na szlaku – zmienne warunki atmosferyczne;
- półmaska z filtrem przy pracach pylących i rękawice chemoodporne przy smarach – pył kolejowy, smary i oleje do napędów, środki do czyszczenia styków;
- okulary ochronne i rękawice kwasoodporne przy obsłudze baterii akumulatorów – kwas z akumulatorów;
- latarka czołowa i lampa robocza przy pracach nocnych – niedostateczne oświetlenie przy pracy nocnej.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- zamknięcie toru, osłonięcie miejsca pracy sygnałami i system ostrzegania o zbliżającym się pociągu – potrącenie przez tabor;
- wyłączenie i zabezpieczenie obwodów przed załączeniem, blokady i tabliczki ostrzegawcze – porażenie prądem i łuk elektryczny;
- blokada nastawiania zwrotnicy w czasie regulacji iglic i porozumienie z dyżurnym ruchu – przygniecenie przez napęd zwrotnicy;
- klimatyzacja i wentylacja pomieszczeń przekaźnikowych oraz kontenerów – gorący i duszny mikroklimat pomieszczeń przekaźnikowych;
- wentylacja pomieszczenia akumulatorowni z odprowadzeniem wodoru – kwas z akumulatorów;
- diagnostyka zdalna urządzeń srk ograniczająca liczbę wejść w tor – potrącenie przez tabor, zmienne warunki atmosferyczne;
- oświetlenie przenośne obszaru pracy i oświetlenie stałe nastawni – niedostateczne oświetlenie przy pracy nocnej;
- platformy i pomosty przy szafach oraz narzędzia z izolowanymi rękojeściami – wymuszona pozycja ciała, porażenie prądem i łuk elektryczny.
Środki organizacyjne
- polecenie pisemne na pracę w torze czynnym, pouczenie i obecność osoby ostrzegającej – potrącenie przez tabor, odpowiedzialność za bezpieczeństwo ruchu;
- praca w zespole co najmniej dwuosobowym przy urządzeniach elektrycznych i na szlaku – praca w pojedynkę, porażenie prądem i łuk elektryczny;
- grafik dyżurów z odpoczynkiem dobowym i ograniczeniem liczby nocy z rzędu – praca zmianowa i nocna;
- procedury usuwania usterek z ustalonymi priorytetami zdejmujące presję decyzyjną z technika – presja czasu przy usterce, odpowiedzialność za bezpieczeństwo ruchu;
- przerwy na ogrzanie się i napoje gorące oraz pomieszczenie socjalne w pobliżu – zmienne warunki atmosferyczne;
- karty charakterystyki smarów i preparatów czyszczących dostępne w brygadzie – smary i oleje do napędów, środki do czyszczenia styków;
- pomiary hałasu i pyłu na stanowiskach pracy w torze – hałas, pył kolejowy;
- rotacja czynności i przerwy przy pracach w wymuszonej pozycji – wymuszona pozycja ciała.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika automatyka sterowania ruchem kolejowym.
- czynniki fizyczne – hałas, zmienne warunki atmosferyczne, mikroklimat gorący w pomieszczeniach przekaźnikowych, niedostateczne oświetlenie przy pracy nocnej, pole elektromagnetyczne w pobliżu sieci trakcyjnej;
- czynniki chemiczne – pył mineralny z tłucznia, pyły zawierające metale, smary i oleje mineralne, kwas siarkowy, rozpuszczalniki do czyszczenia styków;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na torach czynnych w ruchu pojazdów szynowych, praca przy urządzeniach elektrycznych do 1 kV i w pobliżu sieci trakcyjnej 3 kV, praca zmianowa i w porze nocnej, praca na stanowisku związanym z bezpieczeństwem ruchu kolejowego, praca w pojedynkę.
Podobne kody zawodów w klasyfikacji
Klasyfikacja zawodów i specjalności opisuje obok siebie kilka stanowisk o bardzo zbliżonych nazwach. W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego trzeba wpisać ten kod, który odpowiada faktycznemu zakresowi obowiązków – opisywane tu stanowisko to technik automatyk sterowania ruchem kolejowym, kod 311407. Pozostałe kody z tej grupy:
- technik elektryk urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym – kod 311306: utrzymuje te same urządzenia, ale dodatkowo naprawia kable sterownicze i obsługuje samoczynne systemy przejazdowe, pracując głównie w nastawniach i kontenerach srk.
- monter urządzeń sterowania ruchem kolejowym – kod 821116: zabudowuje nowe urządzenia – przykręca napędy zwrotnicowe, stawia semafory i układa kable w rowach kablowych – zamiast diagnozować i regulować urządzenia już pracujące.
Rozstrzyga to, czy pracownik odpowiada za diagnostykę i utrzymanie urządzeń przekazanych do eksploatacji, czy za ich montaż. Jeżeli wykonuje jedno i drugie, w dokumentacji wpisuje się kod stanowiska zajmującego większość czasu pracy, a ocenę ryzyka rozszerza o zagrożenia z drugiego zakresu.
Podobne stanowiska
- automatyk sterowania ruchem kolejowym,
- diagnosta kolejowy,
- nastawniczy,
- elektromonter sieci trakcyjnej,
- dyżurny ruchu.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).