Operator pergaminiarki – kod 817106 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator obsługuje pergaminiarkę – maszynę, na której papier bazowy przechodzi przez kąpiel stężonego kwasu siarkowego, a następnie przez wanny płuczące, neutralizację i cylindry suszące, uzyskując papier pergaminowy odporny na tłuszcz i wilgoć. Przygotowuje i kontroluje stężenie oraz temperaturę kwasu, prowadzi wstęgę przez maszynę, nadzoruje płukanie, nawilżanie i nawijanie oraz bada właściwości gotowego papieru.
Operator pergaminiarki – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie, preferowany kierunek papiernictwo lub technologia chemiczna,
- znajomość procesu pergaminizacji i właściwości stężonego kwasu siarkowego,
- umiejętność obsługi maszyn z wannami kwasowymi, cylindrami i nawijakiem,
- znajomość zasad pracy z substancjami żrącymi i postępowania przy wycieku,
- gotowość do pracy zmianowej.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- pergaminiarz,
- operator linii papieru pergaminowego,
- operator kąpieli kwasowej papieru,
- maszynista pergaminiarki,
- operator produkcji pergaminu roślinnego.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania układu oddechowego i zębów przy narażeniu na mgłę kwasu siarkowego, według wskazań lekarza,
- badanie słuchu przy pracy w hałasie.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z postępowania z kwasem siarkowym, w tym rozcieńczania i neutralizacji wycieków,
- instruktaż prowadzenia wstęgi przez kąpiel i cylindry przy zatrzymanej lub pełzającej maszynie,
- szkolenie z pierwszej pomocy przy oparzeniach chemicznych.
Środowisko pracy
Pergaminiarka pracuje w wydzielonej hali zakładu papierniczego lub w małym zakładzie specjalizującym się w papierach do pieczenia i pakowania tłustej żywności. Nad wanną kwasową powstaje mgła kwasu siarkowego, dlatego strefa ta ma odciąg i obudowę, a posadzki są kwasoodporne. Za kąpielą wstęga przechodzi przez kilka wanien płuczących z wodą i roztworem alkalicznym, a następnie przez cylindry suszące ogrzewane parą. Przygotowanie kwasu o stężeniu około 70% wymaga rozcieńczania kwasu stężonego, co jest reakcją silnie egzotermiczną. Na stanowisku wykorzystuje się:
- odwijak papieru bazowego;
- wanna kwasowa z walcami zanurzeniowymi i układem chłodzenia kwasu;
- wanny płuczące i neutralizujące;
- cylindry suszące, nawilżacz i nawijak;
- stacja przygotowania i rozcieńczania kwasu siarkowego;
- areometry, termometry i przyrządy do badania papieru.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wciągnięcie dłoni w walce zanurzeniowe i zbiegi cylindrów,
- oparzenia od cylindrów suszących i pary,
- hałas napędów, pomp i wentylatorów,
- poślizgnięcie na mokrej i zakwaszonej posadzce,
- ciepły i wilgotny mikroklimat hali,
- skaleczenia krawędzią wstęgi i nożami obcinającymi.
Czynniki chemiczne:
- stężony kwas siarkowy – oparzenia chemiczne skóry i oczu,
- mgła kwasu siarkowego nad wanną,
- roztwory amoniaku lub węglanu sodu do neutralizacji,
- gliceryna i środki zmiękczające do nawilżania papieru.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- długotrwała praca stojąca,
- odpowiedzialność za stężenie kąpieli i jakość wyrobu,
- przenoszenie rolek papieru i pojemników z odczynnikami.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora pergaminiarki.
Środki ochrony indywidualnej
- osłona twarzy, gogle, fartuch i rękawice kwasoodporne – kwas siarkowy, środki neutralizujące;
- obuwie kwasoodporne z podeszwą przeciwpoślizgową – kwas siarkowy, upadek na tym samym poziomie;
- półmaska z filtrem przeciw mgle kwasów przy pracach przy otwartej wannie – mgła kwasu siarkowego;
- rękawice termoochronne i odporne na przecięcie – oparzenia cylindrami i parą, skaleczenia;
- ochronniki słuchu – hałas;
- rękawice nitrylowe przy dodatkach – gliceryna i dodatki.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- obudowa wanny kwasowej z odciągiem i płuczką gazów – mgła kwasu siarkowego, mikroklimat;
- osłony walców i linki awaryjne wzdłuż maszyny – wciągnięcie w walce;
- zamknięty układ rozcieńczania i podawania kwasu pompami – kwas siarkowy, dźwiganie;
- natryski bezpieczeństwa i oczomyjki przy wannie i stacji kwasu – kwas siarkowy;
- posadzki kwasoodporne ze spadkami i wanny wychwytowe – upadek na tym samym poziomie, kwas siarkowy;
- izolacja i osłony cylindrów suszących – oparzenia cylindrami i parą;
- automatyczny pomiar stężenia i temperatury kąpieli – odpowiedzialność za proces, środki neutralizujące.
Środki organizacyjne
- instrukcja rozcieńczania – zawsze kwas do wody, nigdy odwrotnie – kwas siarkowy;
- prowadzenie wstęgi wyłącznie przy pełzającej prędkości i zakaz sięgania w walce – wciągnięcie w walce, skaleczenia;
- pomiary stężenia mgły kwasu i hałasu – mgła kwasu siarkowego, hałas;
- przerwy i rotacja przy maszynie – praca stojąca;
- grafik zmian – praca zmianowa;
- karty charakterystyki dostępne na stanowisku – gliceryna i dodatki, środki neutralizujące.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora pergaminiarki.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat ciepły i wilgotny, praca w kontakcie z gorącymi powierzchniami;
- czynniki chemiczne – kwas siarkowy (w tym mgła kwasu siarkowego), amoniak lub węglan sodu, gliceryna;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z substancjami żrącymi, praca przy maszynach z ruchomymi walcami, długotrwała praca stojąca, praca zmianowa, w tym w porze nocnej.
Podobne stanowiska
- operator maszyn papierniczych,
- operator maszyn do lakierowania i laminowania przetworów papierowych,
- operator kalandrów wyrobów papierowych,
- kontroler (sterowniczy) urządzeń do produkcji papieru,
- inżynier papiernictwa.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).