Inżynier urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym

Inżynier urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym – kod 215203 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Inżynier urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym projektuje, uruchamia i utrzymuje urządzenia sterowania ruchem – nastawnice przekaźnikowe i komputerowe, napędy zwrotnicowe, obwody torowe, liczniki osi, sygnalizatory, urządzenia przejazdowe i systemy samoczynnej blokady liniowej. Opracowuje dokumentację i tablice zależności, prowadzi pomiary i badania odbiorcze, nadzoruje przełączenia urządzeń oraz analizuje usterki i zdarzenia.

Inżynier urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym – wymagania w stosunku do pracownika

• wykształcenie wyższe techniczne – transport kolejowy, elektrotechnika, automatyka lub teleinformatyka,
• znajomość urządzeń sterowania ruchem kolejowym, zasad zależności i sygnalizacji,
• umiejętność czytania dokumentacji urządzeń, schematów przekaźnikowych i tablic zależności,
• umiejętność wykonywania pomiarów obwodów torowych, napędów i torów transmisji,
• świadectwo kwalifikacyjne SEP w zakresie eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych – tam, gdzie wymagają tego przepisy lub procedury zakładowe,
• gotowość do pracy w porze nocnej, w zamknięciach torowych i do dyżurów awaryjnych.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• inżynier sterowania ruchem kolejowym,
• projektant urządzeń srk,
• specjalista do spraw utrzymania urządzeń sterowania ruchem,
• inżynier wdrożeń systemów zabezpieczenia ruchu,
• specjalista do spraw nastawnic i urządzeń przejazdowych.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie z oceną wzroku, słuchu i rozróżniania barw,
• badania lekarskie i psychologiczne dla pracowników związanych z bezpieczeństwem ruchu kolejowego – tam, gdzie wymagają tego przepisy lub procedury zakładowe,
• badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – przy pracach na sygnalizatorach i konstrukcjach,
• badania lekarskie dla pracowników wykonujących pracę w porze nocnej.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp dla pracowników inżynieryjno-technicznych – nie rzadziej niż co 5 lat,
• szkolenie z zasad bezpiecznego przebywania i poruszania się na obszarze kolejowym oraz w torach,
• instruktaż z zasad pracy przy urządzeniach elektrycznych i w pobliżu sieci trakcyjnej pod napięciem,
• szkolenia z przepisów prowadzenia ruchu, dokumentacji urządzeń i procedur przełączeń.

Środowisko pracy

Inżynier pracuje w biurze projektowym i w terenie – w nastawniach, przekaźnikowniach, kontenerach z urządzeniami komputerowymi oraz przy urządzeniach przytorowych. W nastawniach i przekaźnikowniach panuje ciągły szum przekaźników i wentylacji, a instalacje są zasilane z baterii oraz sieci, co wymaga ostrożności przy pomiarach. Prace przy napędach zwrotnicowych, obwodach torowych, sygnalizatorach i urządzeniach przejazdowych prowadzone są w torach, przy ruchu pociągów, często w przyklęku na podsypce i w międzytorzu. Przełączenia urządzeń odbywają się w zamknięciach torowych, w nocy i w dni wolne, pod presją zakończenia prac w wyznaczonym oknie. Dyżury awaryjne obejmują wyjazdy do usterek o każdej porze i przy każdej pogodzie. Na stanowisku wykorzystuje się:

• nastawnice przekaźnikowe i komputerowe, pulpity oraz systemy zdalnego sterowania;
• napędy zwrotnicowe, obwody torowe, liczniki osi i sygnalizatory;
• urządzenia przejazdowe, samoczynna blokada liniowa i urządzenia kontroli niezajętości;
• mierniki rezystancji, mostki pomiarowe, testery torów transmisji i rejestratory;
• dokumentacja urządzeń, tablice zależności i protokoły badań odbiorczych;
• odzież ostrzegawcza, latarka sygnałowa, radiotelefon kolejowy i samochód służbowy.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• potrącenie przez pociąg lub pojazd kolejowy w czasie prac w torach,
• porażenie i oparzenie łukiem elektrycznym od sieci trakcyjnej pod napięciem 3 kV,
• porażenie prądem przy pomiarach w nastawniach, przekaźnikowniach i szafach przytorowych,
• przytrzaśnięcie przy nastawianiu zwrotnicy i w czasie prób napędu,
• potknięcie i upadek na podsypce, w międzytorzu i na rozjazdach,
• upadek przy pracach na sygnalizatorach, konstrukcjach i drabinach,
• hałas przejeżdżających pociągów, przekaźników i wentylacji,
• praca w porze nocnej przy sztucznym oświetleniu i ograniczonej widoczności,
• praca w torach w mrozie, upale, wiatrze i opadach,
• długotrwała praca przy monitorze przy projektowaniu i analizie zapisów.

Czynniki chemiczne:

• elektrolit baterii zasilania urządzeń – kwas siarkowy lub wodorotlenek potasu,
• smary i oleje do napędów zwrotnicowych oraz preparaty do konserwacji styków,
• substancje z impregnacji podkładów drewnianych, w tym kreozot,
• pył podsypki i pył z hamowania klockowego w torach.

Czynniki biologiczne:

• kleszcze w pasie przytorowym i na terenach zadrzewionych – borelioza i odkleszczowe zapalenie mózgu.

Czynniki psychofizyczne:

• odpowiedzialność za bezpieczeństwo zależności i poprawność badań odbiorczych,
• presja czasu w oknie zamknięcia torowego i przy przełączeniach,
• odwrócony rytm dobowy przy pracach nocnych i dyżurach,
• obciążenie psychiczne przy analizie usterek oraz zdarzeń kolejowych,
• długotrwała koncentracja przy sprawdzaniu zależności i pomiarach.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku inżyniera urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym.

Środki ochrony indywidualnej

• odzież ostrzegawcza o wysokiej widzialności z elementami odblaskowymi – ruch pociagow, praca nocna;
• obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą o dobrej przyczepności na podsypce – potkniecie w torach, warunki atmosferyczne;
• hełm ochronny i rękawice elektroizolacyjne oraz narzędzia izolowane – porazenie, siec trakcyjna, upadek z wysokosci;
• nakolanniki i rękawice ochronne przy pracach przy napędach i obwodach torowych – napedy zwrotnicowe, smary napedow, kreozot;
• ochronniki słuchu przy długim przebywaniu w torach i w przekaźnikowni – halas kolejowy;
• szelki bezpieczeństwa z amortyzatorem przy pracach na sygnalizatorach – upadek z wysokosci;
• okulary i rękawice odporne na kwasy przy obsłudze baterii – elektrolit;
• półmaska filtrująca przy pracach w zapyleniu oraz odzież długa i repelent przeciw kleszczom – pyl torowy, kleszcze.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• zamknięcia torowe, osłona przez sygnalistę i urządzenia ostrzegania o pociągu – ruch pociagow, praca nocna;
• wyłączanie i uziemianie sieci trakcyjnej przed pracami w jej pobliżu – siec trakcyjna;
• blokady nastawiania zwrotnicy w czasie prac i uzgodnienia z dyżurnym ruchu – napedy zwrotnicowe;
• rozłączanie obwodów, wyłączniki różnicowoprądowe i osłony w szafach przytorowych – porazenie;
• oświetlenie robocze, utwardzone przejścia służbowe i oznakowane drogi dojścia – potkniecie w torach, praca nocna;
• drabiny z zabezpieczeniami i punkty kotwiczenia na konstrukcjach sygnalizatorów – upadek z wysokosci;
• wentylacja pomieszczeń baterii oraz myjka do oczu i natrysk bezpieczeństwa – elektrolit;
• obudowy dźwiękochłonne i wydzielenie pomieszczeń przekaźnikowni – halas kolejowy;
• zastępowanie podkładów drewnianych betonowymi i smary w zamkniętych opakowaniach – kreozot, smary napedow, pyl torowy;
• ergonomiczne stanowisko komputerowe w biurze projektowym – monitor, koncentracja.

Środki organizacyjne

• wejście na obszar kolejowy po zgłoszeniu dyżurnemu ruchu i praca w zespołach dwuosobowych – ruch pociagow, potkniecie w torach;
• procedury badań odbiorczych i sprawdzeń zależności z podwójną weryfikacją – odpowiedzialnosc, koncentracja;
• procedura wyłączenia i sprawdzenia braku napięcia przed pomiarami – porazenie, siec trakcyjna;
• pozwolenie na pracę na wysokości przy sygnalizatorach i konstrukcjach – upadek z wysokosci;
• realne planowanie zakresu przełączeń w oknie zamknięcia i rezerwa czasu – presja zamkniecia;
• grafik prac nocnych i dyżurów z czasem odpoczynku oraz rekompensatą – praca nocna psych, praca nocna;
• wsparcie psychologiczne i procedura postępowania po zdarzeniu kolejowym – stres zdarzen;
• kontrola ciała po pracy w pasie przytorowym i szczepienie przeciw odkleszczowemu zapaleniu mózgu dla pracowników terenowych – kleszcze;
• zakaz wchodzenia między iglice w czasie prób napędu i sygnalizowanie prac – napedy zwrotnicowe, halas kolejowy;
• przerwy w pracy przy monitorze i planowanie prac z uwzględnieniem pogody – monitor, warunki atmosferyczne, elektrolit.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla inżyniera urządzeń zabezpieczenia i sterowania ruchem kolejowym.

• czynniki fizyczne – hałas kolejowy, praca na wysokości powyżej 3 m, praca w porze nocnej, praca w zmiennych warunkach atmosferycznych, rozróżnianie barw, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie;
• czynniki chemiczne – kwas siarkowy i wodorotlenek potasu z baterii, smary i oleje do napędów, substancje z impregnacji podkładów, w tym kreozot, pył podsypki;
• czynniki biologiczne – kleszcze – ryzyko boreliozy i odkleszczowego zapalenia mózgu w pasie przytorowym;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na obszarze kolejowym i w torach czynnych, praca w pobliżu sieci trakcyjnej pod napięciem, praca przy urządzeniach elektrycznych, dyżury awaryjne i prace w zamknięciach torowych.

Podobne stanowiska

• automatyk sterowania ruchem kolejowym,
• monter urządzeń sterowania ruchem pociągów metra,
• dyżurny ruchu,
• nastawniczy,
• elektromonter sieci trakcyjnej.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).