Modelarz odlewnik gipsowych form roboczych – kod 731406 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Modelarz odlewnik gipsowych form roboczych wykonuje modele, formy matki i formy robocze z gipsu, w których odlewa się i formuje wyroby ceramiczne – porcelanę stołową, ceramikę sanitarną i figurki. Toczy modele na tokarce do gipsu, dzieli je na części, zalewa matki, a z nich seryjnie odlewa formy robocze, które następnie suszy, kontroluje i naprawia.
Modelarz odlewnik gipsowych form roboczych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze lub średnie, preferowany zawód ceramik lub modelarz,
- znajomość rodzajów gipsu modelarskiego, proporcji zarobu i czasów wiązania,
- umiejętność czytania rysunku technicznego i pracy z narzędziami modelarskimi,
- umiejętność obsługi tokarki do gipsu, mieszadeł próżniowych i suszarni form,
- precyzja, zmysł przestrzenny i zręczność manualna.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- modelarz ceramiczny,
- modelarz gipsowy,
- formiarz gipsowy,
- wykonawca form gipsowych,
- gipsiarz modelarz.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena układu oddechowego i skóry przy narażeniu na pył gipsu i wilgoć.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż obsługi tokarki do gipsu, mieszadła próżniowego i suszarni,
- instruktaż bezpiecznego przemieszczania ciężkich form, w tym przy użyciu wciągników,
- szkolenie z postępowania ze środkami rozdzielającymi według kart charakterystyki,
- instruktaż kontroli jakości form – wilgotności, wymiarów i wad powierzchni,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Modelarz pracuje w modelarni zakładu ceramicznego lub w pracowni form obsługującej kilka zakładów. Pomieszczenie jest wyposażone w stoły z blatami z marmuru lub laminatu, tokarki do gipsu, mieszadła, wagi i regały do suszenia form, a przy ceramice sanitarnej także wciągniki do ciężkich form wieloczęściowych. Przy zarabianiu gipsu powstaje pył, a posadzki i stoły są pokryte wilgotnym gipsem. Formy schną w suszarniach w temperaturze 40–50°C, co zwiększa wilgotność i temperaturę w modelarni. Forma gipsowa wytrzymuje zwykle od kilkudziesięciu do ponad stu odlewów, dlatego modelarz stale odtwarza zużyte formy robocze z matek, a każdy nowy wzór wymaga od niego wielu godzin precyzyjnej pracy przy modelu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- tokarki do gipsu i toczydła profilowe;
- mieszadła próżniowe i wagi do zarobu gipsu;
- gips modelarski alfa i beta, środki rozdzielające – mydło potasowe, szelak, oleje;
- piłki, cykliny, skrobaki, dłuta i noże modelarskie;
- wciągniki, wózki i stoły obrotowe do ciężkich form;
- suszarnie komorowe form.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie przez wirujące wrzeciono tokarki do gipsu,
- skaleczenia narzędziami modelarskimi,
- przygniecenie i uderzenie przez ciężkie formy wieloczęściowe,
- wilgoć i długotrwały kontakt rąk z mokrym gipsem,
- oparzenia przy zatopieniu dłoni w wiążącym gipsie,
- podwyższona temperatura i wilgotność przy suszarniach form,
- poślizgnięcie na mokrej posadzce pokrytej gipsem,
- hałas mieszadeł, sprężarki i tokarek.
Czynniki chemiczne:
- pył gipsu (siarczanu wapnia) przy zasypywaniu, toczeniu i obróbce form,
- środki rozdzielające – szelak w alkoholu, mydło potasowe, oleje.
Czynniki psychofizyczne:
- dźwiganie worków gipsu (25 kg) i form o masie kilkudziesięciu kilogramów,
- praca stojąca w pochyleniu nad stołem i tokarką,
- wymagana duża precyzja i koncentracja przy wykonywaniu modeli,
- powtarzalne ruchy rąk przy seryjnym odlewaniu form.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku modelarza odlewnika gipsowych form roboczych.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska z filtrem P2 przy zasypywaniu i obróbce gipsu – pył gipsu;
- okulary ochronne – pył gipsu, tokarka;
- rękawice nitrylowe i krem ochronny – wilgoć, środki rozdzielające;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – ciężkie formy, upadek;
- przylegająca odzież robocza i fartuch wodoodporny – tokarka, wilgoć.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- odciąg przy stanowisku zasypu gipsu i tokarkach – pył gipsu;
- osłony i wyłączniki awaryjne tokarek – tokarka;
- wciągniki, stoły obrotowe i wózki do form – ciężkie formy, dźwiganie;
- wentylacja modelarni i odprowadzenie ciepła z suszarni – mikroklimat, środki rozdzielające;
- mieszadła o obniżonym hałasie i sprężarka w osobnym pomieszczeniu – hałas;
- antypoślizgowe posadzki i odpływy – upadek;
- stoły o regulowanej wysokości i dobre oświetlenie – wymuszona pozycja, precyzja.
Środki organizacyjne
- instrukcja zakazująca zanurzania dłoni w wiążącym gipsie przy odlewach dużych objętości – ciepło wiązania;
- sprzątanie na mokro i odkurzanie zamiast zamiatania – pył gipsu, upadek;
- przemieszczanie ciężkich form we dwie osoby lub mechanicznie – ciężkie formy, dźwiganie;
- przerwy i rotacja zadań – powtarzalne ruchy, wymuszona pozycja, precyzja;
- bezpieczne przechowywanie narzędzi modelarskich – narzędzia ostre.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla modelarza odlewnika gipsowych form roboczych.
- czynniki fizyczne – hałas, wilgoć, mikroklimat gorący przy suszarniach;
- czynniki chemiczne – pył gipsu (siarczan wapnia), szelak w alkoholu, oleje rozdzielające;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa tokarki do gipsu, dźwiganie, wymuszona pozycja ciała, powtarzalne ruchy kończyn górnych.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).