Lekarz medycyny paliatywnej – kod 221233 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista medycyny paliatywnej”. Lekarz medycyny paliatywnej opiekuje się chorymi na nieuleczalne, postępujące choroby, głównie nowotworowe, w hospicjum stacjonarnym, domowym i w poradni medycyny paliatywnej. Leczy ból i duszność opioidami, kontroluje nudności, odleżyny i owrzodzenia nowotworowe, wykonuje nakłucia jamy otrzewnej i opłucnej w celu odbarczenia płynu, prowadzi sedację paliatywną i wspiera rodziny w okresie umierania i żałoby.
Lekarz medycyny paliatywnej – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu lekarza wydane przez okręgową radę lekarską;
- tytuł specjalisty w dziedzinie medycyny paliatywnej lub odbywanie szkolenia specjalizacyjnego;
- znajomość zasad leczenia bólu, w tym stosowania opioidów i prowadzenia dokumentacji środków odurzających;
- umiejętność wykonywania paracentezy i torakocentezy oraz zakładania podskórnych dostępów do podawania leków;
- umiejętność prowadzenia trudnych rozmów z chorym i rodziną;
- prawo jazdy kat. B – przy pracy w hospicjum domowym;
- dojrzałość emocjonalna i odporność psychiczna.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- lekarz hospicjum domowego,
- lekarz hospicjum stacjonarnego,
- specjalista medycyny paliatywnej,
- lekarz poradni medycyny paliatywnej,
- lekarz oddziału medycyny paliatywnej.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy;
- badania lekarskie kierowcy wykonującego przejazdy samochodem w ramach obowiązków służbowych – według oceny lekarza medycyny pracy;
- szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B;
- coroczne szczepienie przeciw grypie – ochrona osłabionych pacjentów.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i stanowiskowy;
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników służby zdrowia – nie rzadziej niż co 5 lat;
- szkolenie z bezpiecznej pracy w domu pacjenta, w tym postępowania w sytuacji zagrożenia agresją;
- instruktaż postępowania z wydalinami pacjentów przyjmujących cytostatyki i z plastrami opioidowymi;
- szkolenie z bezpiecznego przemieszczania pacjentów leżących;
- szkolenie z pierwszej pomocy i ochrony przeciwpożarowej (instalacje tlenowe w domach chorych).
Środowisko pracy
Lekarz medycyny paliatywnej pracuje w hospicjum stacjonarnym, na oddziale medycyny paliatywnej i w hospicjum domowym, gdzie samochodem dojeżdża do chorych w mieście i na wsi, w każdą pogodę i o różnych porach. W domach pacjentów spotyka ciasne pomieszczenia, niskie łóżka bez regulacji, zwierzęta domowe, butle i koncentratory tlenu oraz palących domowników. Przy zmianie opatrunków na rozpadających się guzach i odleżynach ma kontakt z wydzieliną ropną i silnym, nieprzyjemnym zapachem. Prowadzi i przewozi dokumentację środków odurzających, a w hospicjum ma dostęp do zapasu morfiny, oksykodonu i fentanylu. Codziennie towarzyszy umierającym i rodzinom w żałobie. Na stanowisku wykorzystuje się:
- pompy strzykawkowe do ciągłego podskórnego podawania leków;
- zestawy do paracentezy i torakocentezy, drenaże z zastawką;
- koncentratory tlenu i butle z tlenem medycznym;
- przenośny aparat USG do oceny płynu w jamach ciała;
- opioidy w postaci iniekcji, tabletek i systemów transdermalnych;
- materiały opatrunkowe do owrzodzeń nowotworowych i odleżyn;
- samochód służbowy, torba lekarska i tablet z dokumentacją.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wypadek drogowy podczas dojazdów do pacjentów hospicjum domowego,
- pogryzienie przez psa i urazy w nieznanym otoczeniu domu pacjenta,
- obciążenie kręgosłupa przy podnoszeniu i obracaniu chorych na niskich łóżkach domowych,
- zakłucie igłą przy podskórnych iniekcjach i nakłuciach jam ciała,
- pożar lub wybuch w domu chorego przy instalacji tlenowej i otwartym ogniu,
- poślizgnięcie i upadek na oblodzonych podwórkach i schodach w czasie wizyt domowych,
- praca w niekorzystnych warunkach mikroklimatu – nieogrzewane lub przegrzane mieszkania.
Czynniki chemiczne:
- opioidy (fentanyl w plastrach, morfina) – przypadkowe wchłonięcie przez skórę lub błony śluzowe;
- pozostałości cytostatyków doustnych w moczu, kale i wymiocinach pacjentów;
- środki dezynfekcyjne do rąk i powierzchni oraz lateks w rękawicach;
- dym tytoniowy w mieszkaniach pacjentów.
Czynniki biologiczne:
- bakterie z zakażonych owrzodzeń nowotworowych i odleżyn, w tym bakterie beztlenowe i MRSA;
- wirusy HBV, HCV i HIV w krwi i płynach z jam ciała;
- prątki gruźlicy, wirusy grypy i SARS-CoV-2 u pacjentów z obniżoną odpornością;
- świerzbowiec ludzki i wszy u zaniedbanych pacjentów w domach.
Czynniki psychofizyczne:
- codzienny kontakt z umieraniem i śmiercią pacjentów;
- rozmowy z rodzinami w żałobie i konflikty dotyczące zakresu leczenia;
- agresja słowna lub fizyczna domowników, w tym pod wpływem alkoholu;
- ryzyko napadu lub kradzieży opioidów przewożonych w torbie lekarskiej;
- samotna praca w terenie, bez bezpośredniego wsparcia zespołu;
- dylematy etyczne związane z sedacją paliatywną i zaprzestaniem uporczywej terapii.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku lekarza medycyny paliatywnej.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice nitrylowe przy kontakcie z plastrami opioidowymi, wydalinami i ranami – fentanyl, morfina, cytostatyki, bakterie z owrzodzeń, uczulenie na lateks;
- fartuch jednorazowy, maska i okulary przy opatrunkach i nakłuciach – wydzielina ropna, krew, wirusy HBV, HCV i HIV;
- półmaska FFP2 przy pacjentach z podejrzeniem gruźlicy lub w okresie zachorowań – prątki gruźlicy, grypa, SARS-CoV-2;
- obuwie z bieżnikiem antypoślizgowym i odzież odpowiednia do pogody – poślizgnięcie, niekorzystny mikroklimat;
- jednorazowe ochraniacze na odzież przy pacjentach ze świerzbem – świerzbowiec, wszy.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- sprawny samochód służbowy z ogumieniem zimowym i wyposażeniem awaryjnym – wypadek drogowy;
- zamykana, nieoznakowana torba lub sejf samochodowy na środki odurzające – kradzież opioidów, napad;
- przenośne łóżka z regulacją wysokości i maty ślizgowe wypożyczane do domów chorych – obciążenie kręgosłupa;
- pompy strzykawkowe i igły z zabezpieczeniem oraz przenośne pojemniki na ostre odpady – zakłucie;
- gaśnica w samochodzie i instruktaż rodzin o zakazie palenia przy tlenie – pożar lub wybuch;
- telefon służbowy z funkcją alarmową i lokalizacją – samotna praca w terenie, agresja domowników.
Środki organizacyjne
- planowanie tras wizyt z uwzględnieniem warunków drogowych i czasu odpoczynku – wypadek drogowy;
- prośba do rodziny o zamknięcie zwierząt przed wizytą i rozpoznanie warunków domu przy pierwszej wizycie – pogryzienie, urazy;
- zasada wizyt w dwie osoby w domach z rozpoznanym ryzykiem agresji oraz informowanie koordynatora o miejscu wizyty – agresja, samotna praca;
- procedura ewidencji, przewozu i utylizacji środków odurzających – kradzież opioidów, przypadkowe wchłonięcie;
- instruktaż rodzin w zakresie postępowania z wydalinami po cytostatykach i z plastrami – pozostałości cytostatyków, fentanyl;
- zespołowe podejmowanie decyzji o sedacji paliatywnej i konsultacje etyczne – dylematy etyczne;
- superwizja, grupy wsparcia i dostęp do psychologa – kontakt ze śmiercią, żałoba rodzin, konflikty;
- procedury higieny i izolacji w hospicjum stacjonarnym – bakterie z owrzodzeń, gruźlica, grypa, świerzb.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla lekarza medycyny paliatywnej.
- czynniki fizyczne – niekorzystny mikroklimat (praca w terenie i w mieszkaniach pacjentów), wymuszona pozycja ciała;
- czynniki chemiczne – opioidy (fentanyl, morfina), pozostałości cytostatyków w wydalinach, środki dezynfekcyjne;
- czynniki biologiczne – wirusy HBV, HCV, HIV, bakterie z zakażonych ran (MRSA, beztlenowce), prątki gruźlicy;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – kierowanie pojazdem służbowym, dźwiganie i przemieszczanie pacjentów, ryzyko agresji i napadu, ryzyko zakłucia, praca w porze nocnej, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).