Lekarz medycyny nuklearnej – kod 221232 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista medycyny nuklearnej”. Lekarz medycyny nuklearnej kwalifikuje pacjentów do badań i leczenia z użyciem izotopów promieniotwórczych, opisuje scyntygrafie, badania SPECT/CT i PET/CT oraz prowadzi terapię radionuklidową. Leczy jodem-131 nadczynność i raka tarczycy, a lutetem-177, radem-223 i itrem-90 wybrane nowotwory, nadzorując podawanie radiofarmaceutyków i ochronę radiologiczną pacjentów i personelu.
Lekarz medycyny nuklearnej – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu lekarza wydane przez okręgową radę lekarską,
- tytuł specjalisty w dziedzinie medycyny nuklearnej lub odbywanie szkolenia specjalizacyjnego,
- szkolenie w dziedzinie ochrony radiologicznej pacjenta wymagane Prawem atomowym,
- znajomość zasad postępowania z otwartymi źródłami promieniotwórczymi i odpadami promieniotwórczymi,
- umiejętność interpretacji badań hybrydowych SPECT/CT i PET/CT,
- dokładność i ścisłe przestrzeganie procedur radiologicznych,
- doskonalenie zawodowe potwierdzane punktami edukacyjnymi.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- specjalista medycyny nuklearnej,
- lekarz zakładu medycyny nuklearnej,
- lekarz pracowni scyntygrafii,
- lekarz pracowni PET-CT,
- lekarz izotopowiec.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy;
- badania lekarskie pracownika kategorii A narażenia na promieniowanie jonizujące – co najmniej raz w roku (przy kategorii B według zasad ogólnych);
- badanie okulistyczne – przy pracy z monitorem ekranowym i w ramach oceny narażenia soczewki oka;
- szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B;
- pomiar skażenia wewnętrznego tarczycy – według procedur zakładu przy pracy z jodem-131.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i stanowiskowy;
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników służby zdrowia – nie rzadziej niż co 5 lat;
- szkolenie w dziedzinie ochrony radiologicznej pacjenta;
- instruktaż stanowiskowy z ochrony radiologicznej personelu, postępowania ze źródłami otwartymi i likwidacji skażeń promieniotwórczych;
- szkolenie z postępowania w sytuacjach zdarzeń radiacyjnych według zakładowego planu postępowania awaryjnego;
- szkolenie z pierwszej pomocy i ochrony przeciwpożarowej.
Środowisko pracy
Lekarz medycyny nuklearnej pracuje w zakładzie medycyny nuklearnej podzielonym na strefy kontrolowane i nadzorowane, z pracownią radiofarmaceutyczną, salą podań, poczekalnią dla pacjentów po iniekcji i pracowniami gammakamer i PET/CT. Pacjent po podaniu radiofarmaceutyku sam staje się źródłem promieniowania gamma, a jego mocz, ślina i pot zawierają izotop. Przy terapii jodem-131 lekarz pracuje na oddziale z izolatkami osłoniętymi ołowiem i oddzielną kanalizacją do zbiorników zaniku ścieków promieniotwórczych. Opisy badań wykonuje przy stacjach diagnostycznych, analizując setki przekrojów dziennie. Wyjście ze strefy kontrolowanej wymaga sprawdzenia rąk i obuwia monitorem skażeń. Na stanowisku wykorzystuje się:
- gammakamery SPECT/CT i skaner PET/CT;
- aktywnościomierz (kalibrator dawek) i generator technetu-99m;
- komory gorące i dygestoria z osłonami ołowianymi i wolframowymi;
- osłony strzykawek i pojemniki transportowe na radiofarmaceutyki;
- monitory skażeń powierzchni, rąk i obuwia oraz radiometry;
- dawkomierze indywidualne całego ciała i pierścionkowe;
- stacje diagnostyczne do opisu badań obrazowych.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zewnętrzne napromienienie promieniowaniem gamma od radiofarmaceutyków i pacjentów po podaniu izotopu;
- napromienienie dłoni i palców przy podawaniu radiofarmaceutyków z niedostatecznie osłoniętych strzykawek;
- skażenie promieniotwórcze skóry, odzieży i powierzchni przy rozlaniu radiofarmaceutyku;
- skażenie wewnętrzne przez wdychanie lotnych par jodu-131 lub przypadkowe połknięcie izotopu;
- promieniowanie rentgenowskie z komponenty CT urządzeń hybrydowych;
- zakłucie igłą zanieczyszczoną radiofarmaceutykiem i krwią;
- przeciążenie kręgosłupa przy przenoszeniu ciężkich pojemników ołowianych i osłon;
- praca przy monitorze ekranowym przez większość dnia.
Czynniki chemiczne:
- radiofarmaceutyki znakowane technetem-99m, fluorem-18 (FDG, PSMA), galem-68, lutetem-177 i jodem-131;
- ołów w osłonach – przy uszkodzonych lub nielakierowanych powierzchniach;
- środki do odkażania powierzchni z substancji promieniotwórczych i dezynfekcji;
- jodowe środki kontrastowe stosowane w badaniach SPECT/CT i PET/CT.
Czynniki biologiczne:
- wirusy HBV, HCV i HIV w krwi przy podawaniu radiofarmaceutyków;
- drobnoustroje w moczu i wydzielinach pacjentów po terapii izotopowej.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za prawidłowe dawkowanie aktywności i zapobieganie zdarzeniom radiacyjnym;
- monotonna, wymagająca skupienia analiza dużej liczby obrazów;
- lęk pacjentów i ich rodzin przed promieniowaniem i rozpoznaniem nowotworu;
- presja czasu wynikająca z krótkiego okresu półtrwania radiofarmaceutyków i harmonogramu podań;
- ciągła świadomość zagrożenia niewidocznym promieniowaniem.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku lekarza medycyny nuklearnej.
Środki ochrony indywidualnej
- dawkomierz indywidualny całego ciała i dawkomierz pierścionkowy na dłoni – kontrola napromienienia zewnętrznego i napromienienia dłoni;
- dwie pary rękawic jednorazowych, fartuch ochronny i ochraniacze na obuwie w strefie kontrolowanej – skażenie promieniotwórcze skóry i odzieży, krew, wirusy HBV, HCV i HIV;
- osłony wolframowe na strzykawki i pojemniki transportowe na fiolki – napromienienie dłoni, promieniowanie gamma;
- fartuch ochronny z gumy ołowiowej przy badaniach z komponentą CT, gdy obecność przy pacjencie jest konieczna – promieniowanie rentgenowskie;
- półmaska z filtrem przy rozlaniu lotnych preparatów jodu-131 – skażenie wewnętrzne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- komory gorące i dygestoria z wentylacją wyciągową i filtrami węglowymi – lotne pary jodu-131, skażenie wewnętrzne;
- osłony ołowiane stołów, parawany i ekrany w sali podań – promieniowanie gamma od radiofarmaceutyków i pacjentów;
- monitory skażeń rąk i obuwia przy wyjściu ze strefy kontrolowanej oraz zestawy do likwidacji skażeń – skażenie promieniotwórcze;
- izolatki terapii jodem-131 z osłonami i oddzielną kanalizacją do zbiorników zaniku – skażenie od wydalin pacjentów, drobnoustroje w moczu;
- zautomatyzowane dozowniki i strzykawkowe systemy podawania radiofarmaceutyków – napromienienie dłoni, zakłucie;
- wózki do transportu pojemników ołowianych – przeciążenie kręgosłupa;
- osłony stałe pomieszczeń SPECT/CT i PET/CT oraz sterownia za ścianą osłonową – promieniowanie rentgenowskie.
Środki organizacyjne
- przestrzeganie zasad czas – odległość – osłona, ewidencja dawek i zaliczenie do kategorii narażenia – promieniowanie gamma, napromienienie dłoni;
- zakładowy plan postępowania awaryjnego i procedury likwidacji skażeń – rozlanie radiofarmaceutyku, skażenie promieniotwórcze;
- zakaz jedzenia, picia i używania kosmetyków w strefie kontrolowanej – skażenie wewnętrzne;
- weryfikacja aktywności w kalibratorze dawek przed każdym podaniem i podwójna identyfikacja pacjenta – odpowiedzialność za dawkowanie;
- nadzór inspektora ochrony radiologicznej i regularne pomiary dozymetryczne środowiska pracy – promieniowanie jonizujące, ołów;
- procedura poekspozycyjna przy zakłuciu igłą skażoną izotopem i krwią – zakłucie, wirusy HBV, HCV i HIV;
- rozmowa informacyjna z pacjentem i pisemne zalecenia dotyczące ochrony radiologicznej po terapii – lęk pacjentów;
- przerwy przy pracy na stacjach diagnostycznych i rotacja zadań – praca przy monitorze, monotonia, presja czasu.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla lekarza medycyny nuklearnej.
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące (otwarte źródła promieniotwórcze: technet-99m, fluor-18, jod-131, lutet-177), promieniowanie rentgenowskie, praca przy monitorze ekranowym;
- czynniki chemiczne – substancje promieniotwórcze (radiofarmaceutyki), ołów, środki odkażające;
- czynniki biologiczne – wirusy HBV, HCV, HIV;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ryzyko skażenia promieniotwórczego i zakłucia, dźwiganie pojemników ołowianych, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).