Funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej – kod 335104 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej wykonuje kontrolę celną na przejściach granicznych, w portach, na lotniskach i w oddziałach celnych, przeprowadza kontrole akcyzowe, kontrole przewozu towarów w systemie SENT i kontrole gier hazardowych oraz zwalcza przemyt i przestępczość skarbową. Uczestniczy w rewizjach pojazdów, kontenerów i bagażu, a w grupach realizacyjnych – w działaniach operacyjnych z użyciem broni.
Funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej – wymagania w stosunku do pracownika
- spełnienie wymagań ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej – obywatelstwo polskie, niekaralność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, korzystanie z pełni praw publicznych, nieposzlakowana opinia;
- wykształcenie co najmniej średnie lub średnie branżowe;
- zdolność fizyczna i psychiczna do pełnienia służby potwierdzona orzeczeniem komisji lekarskiej;
- pozytywny wynik postępowania kwalifikacyjnego i ukończenie służby przygotowawczej zakończonej egzaminem;
- znajomość przepisów celnych, akcyzowych i Kodeksu karnego skarbowego;
- uprawnienia do posługiwania się bronią palną i środkami przymusu bezpośredniego – na stanowiskach, na których przewidziano ich użycie;
- prawo jazdy kategorii B – w komórkach realizujących kontrole drogowe.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- celnik,
- funkcjonariusz celny,
- funkcjonariusz KAS,
- funkcjonariusz celno-skarbowy,
- kontroler celny.
Badania
- badania przez komisję lekarską podległą ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych przy przyjęciu do służby i w zakresie określonym przepisami;
- okresowe profilaktyczne badania lekarskie w zakresie wynikającym z czynników występujących na stanowisku;
- badania psychologiczne funkcjonariuszy uprawnionych do posiadania broni;
- nadzór lekarski nad pracownikami narażonymi na promieniowanie jonizujące – przy obsłudze skanerów RTG, zgodnie z kategorią narażenia.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp oraz okresowe szkolenia bhp – nie rzadziej niż co 5 lat lub w terminach określonych przepisami wewnętrznymi,
- szkolenie w ramach służby przygotowawczej i doskonalenie zawodowe w zakresie kontroli celnej i akcyzowej,
- szkolenie z ochrony radiologicznej przy obsłudze urządzeń prześwietlających,
- strzelania szkolne i szkolenie z użycia środków przymusu bezpośredniego – na stanowiskach uzbrojonych,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy,
- szkolenie z bezpiecznego otwierania kontenerów i postępowania z towarami niebezpiecznymi.
Środowisko pracy
Funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej pełni służbę na przejściach granicznych, w portach morskich i lotniczych, w oddziałach celnych, na terminalach kontenerowych oraz w patrolach drogowych kontrolujących przewozy paliw, alkoholu i wyrobów tytoniowych. Rewiduje pojazdy, kontenery, wagony i bagaż, wchodzi do przestrzeni ładunkowych, wykorzystuje skanery RTG i psy służbowe. Służba odbywa się w systemie zmianowym, także nocą, na zewnątrz i w każdych warunkach pogodowych. Część czasu zajmuje praca biurowa przy dokumentacji kontroli. Na stanowisku wykorzystuje się:
- stacjonarne i mobilne skanery RTG do prześwietlania pojazdów, kontenerów i bagażu;
- endoskopy, wykrywacze metali, analizatory paliw i spektrometry do identyfikacji substancji;
- radiowozy i pojazdy oznakowane do kontroli drogowych;
- broń palną służbową i środki przymusu bezpośredniego – na stanowiskach uzbrojonych;
- terminale mobilne z dostępem do systemów celnych i SENT;
- narzędzia do otwierania plomb, plombownice i kamizelki odblaskowe.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potrącenie przez pojazd podczas kontroli drogowych i na pasach odpraw;
- promieniowanie jonizujące przy obsłudze skanerów RTG;
- upadek z wysokości przy wchodzeniu na naczepy, cysterny i do kontenerów;
- uderzenie przez przesuwające się ładunki przy otwieraniu kontenerów i przestrzeni ładunkowych;
- skaleczenie o ostre krawędzie i elementy pojazdów podczas rewizji;
- mróz, upał i opady przy służbie na zewnątrz;
- hałas na przejściach granicznych i strzelnicy;
- postrzał lub zranienie podczas działań przeciwko zorganizowanym grupom przestępczym.
Czynniki chemiczne:
- pozostałości fumigantów w kontenerach – fosforowodór, fluorek sulfurylu, bromek metylu;
- opary paliw, w tym benzenu, przy kontroli cystern i zbiorników;
- narkotyki, prekursory i dopalacze ujawniane podczas rewizji;
- spaliny silników Diesla na przejściach granicznych;
- ołów i produkty spalania prochu na strzelnicy.
Czynniki biologiczne:
- drobnoustroje i pasożyty w przemycanych produktach pochodzenia zwierzęcego i roślinnego;
- wirusy przenoszone przez krew przy zatrzymaniach i rewizjach osobistych – HBV, HCV, HIV.
Czynniki psychofizyczne:
- agresja słowna i fizyczna osób kontrolowanych,
- stres związany z zagrożeniem korupcyjnym i odpowiedzialnością za decyzje,
- praca zmianowa i w porze nocnej,
- presja czasu przy dużym natężeniu ruchu granicznego,
- monotonia czynności kontrolnych i długotrwała praca stojąca.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka ostrzegawcza o intensywnej widzialności – potrącenie przez pojazd;
- dozymetr indywidualny – promieniowanie jonizujące;
- obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową i rękawice ochronne – upadek, skaleczenie, uderzenie przez ładunek;
- kask ochronny przy rewizjach kontenerów – uderzenie przez przesuwające się ładunki;
- detektor gazów i półmaska z pochłaniaczem – fumiganty, opary paliw;
- rękawice nitrylowe i maseczki FFP2 – narkotyki i prekursory, drobnoustroje, wirusy przenoszone przez krew;
- kamizelka kuloodporna – postrzał, zranienie, agresja fizyczna;
- odzież służbowa dostosowana do pory roku i ochronniki słuchu – mróz, upał, opady, hałas.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- strefy kontrolowane i osłony stałe skanerów RTG, systemy blokad – promieniowanie jonizujące;
- wydzielone i oświetlone pasy kontroli, stanowiska z barierami – potrącenie, spaliny;
- pomosty i drabiny z barierkami do kontroli naczep i cystern – upadek z wysokości;
- pomiar stężeń gazów i wentylacja kontenera przed wejściem – fumiganty;
- wentylowane pomieszczenia do przechowywania zatrzymanych towarów i substancji – narkotyki, opary paliw;
- wentylacja strzelnicy – ołów i produkty spalania prochu.
Środki organizacyjne
- zakaz wchodzenia do kontenerów bez pomiaru gazów i odgazowania – fumiganty;
- kontrole drogowe w zespołach i we współpracy z Policją lub ITD – potrącenie, agresja;
- procedury otwierania kontenerów i przestrzeni ładunkowych – uderzenie przez ładunek, skaleczenie;
- grafiki służb z zachowaniem odpoczynku i rotacja stanowisk – praca zmianowa i nocna, monotonia, praca stojąca;
- procedury antykorupcyjne, wsparcie przełożonych i pomoc psychologiczna – stres, presja czasu;
- procedura postępowania po ekspozycji na krew – wirusy przenoszone przez krew, drobnoustroje;
- planowanie działań realizacyjnych i odprawy przed akcją – postrzał, zranienie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej.
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące (skanery RTG), hałas, niska i wysoka temperatura środowiska pracy;
- czynniki chemiczne – fosforowodór, fluorek sulfurylu, bromek metylu, benzen i opary paliw, spaliny silników Diesla, ołów;
- czynniki biologiczne – wirusy HBV, HCV, HIV, drobnoustroje w przemycanych produktach;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca zmianowa i w porze nocnej, praca na wysokości (naczepy, cysterny), posługiwanie się bronią palną – jeżeli występuje, ryzyko napaści, stres.
Podobne stanowiska
- pracownik terminalu kontenerowego,
- pracownik lotniska ds. bezpieczeństwa,
- kierowca cysterny,
- pracownik cargo lotniczego,
- kontroler finansowy.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).