Kurator sądowy – kod 263501 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kurator sądowy wykonuje orzeczenia sądu w sprawach rodzinnych, nieletnich i karnych: prowadzi nadzory nad rodzinami i nieletnimi, dozory nad skazanymi warunkowo i zwolnionymi warunkowo, przeprowadza wywiady środowiskowe na zlecenie sądu oraz uczestniczy w przymusowym odebraniu dziecka. Większość czynności wykonuje w miejscach zamieszkania podopiecznych, a pozostałą część w zespole kuratorskim i na posiedzeniach sądu.
Kurator sądowy – wymagania w stosunku do pracownika
- wyższe studia magisterskie, np. z pedagogiki, resocjalizacji, psychologii, prawa, socjologii lub pracy socjalnej, zgodnie z ustawą o kuratorach sądowych;
- odbyta aplikacja kuratorska i zdany egzamin kuratorski, chyba że ustawa przewiduje zwolnienie;
- obywatelstwo polskie, pełnia praw cywilnych i publicznych, nieskazitelny charakter i niekaralność;
- zdolność ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków kuratora, potwierdzana przy powołaniu;
- umiejętność prowadzenia rozmów z osobami w kryzysie, pod wpływem alkoholu lub agresywnymi;
- znajomość przepisów Kodeksu karnego wykonawczego, Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich;
- prawo jazdy kategorii B przy pracy w rozległym rejonie – mile widziane;
- odporność psychiczna i dyspozycyjność do pracy w terenie, także popołudniami.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- kurator zawodowy,
- kurator rodzinny,
- kurator dla dorosłych,
- starszy kurator zawodowy,
- kierownik zespołu kuratorskiej służby sądowej.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy, z uwzględnieniem pracy w terenie;
- badanie okulistyczne przy pracy z monitorem ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, jeżeli dotyczy;
- ocena zdolności do kierowania samochodem w celach służbowych, jeżeli kurator dojeżdża do podopiecznych samochodem;
- szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B i przeciw tężcowi – według zaleceń lekarza medycyny pracy przy kontakcie z osobami uzależnionymi i w zaniedbanych środowiskach;
- dokumenty o stanie zdrowia wymagane przy powołaniu na stanowisko kuratora zawodowego zgodnie z ustawą.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy uwzględniający pracę w terenie;
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat;
- szkolenie z bezpieczeństwa osobistego w pracy terenowej, rozpoznawania sygnałów agresji i deeskalacji;
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy przedawkowaniu substancji psychoaktywnych;
- szkolenie z procedury przymusowego odebrania dziecka i współpracy z policją;
- szkolenia doskonalące i superwizja w ramach kuratorskiej służby sądowej, w tym z zapobiegania wypaleniu zawodowemu.
Środowisko pracy
Kurator sądowy pracuje w zespole kuratorskiej służby sądowej i w terenie. Pełni dyżury w siedzibie zespołu, pisze sprawozdania i wywiady przy komputerze oraz uczestniczy w posiedzeniach sądu. Większość czasu spędza jednak na wizytach w domach podopiecznych, w schroniskach dla osób bezdomnych, ośrodkach terapii uzależnień, szkołach i aresztach. Odwiedzane mieszkania bywają zaniedbane, zagrzybione i zarobaczone, a podopieczni lub członkowie ich rodzin są pod wpływem alkoholu lub narkotyków, agresywni lub mają w domu psy. Kurator porusza się pieszo, komunikacją publiczną lub samochodem, w każdych warunkach pogodowych i często po zmroku. Na stanowisku wykorzystuje się:
- komputer z monitorem ekranowym i systemy informatyczne kuratorskiej służby sądowej;
- telefon służbowy z możliwością szybkiego wezwania pomocy;
- legitymację służbową i dokumentację nadzorów oraz dozorów;
- środki do dezynfekcji rąk, rękawice jednorazowe i ochraniacze na obuwie;
- samochód własny lub służbowy oraz komunikację publiczną.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- napaść, popchnięcie lub uderzenie przez podopiecznego lub członka jego rodziny podczas wizyty w miejscu zamieszkania;
- pogryzienie przez psa w mieszkaniu lub na posesji podopiecznego;
- potknięcia, poślizgnięcia i upadki na nieoświetlonych klatkach schodowych, nieodśnieżonych chodnikach i w zagraconych mieszkaniach;
- skaleczenie lub zakłucie igłą od strzykawki w mieszkaniach osób uzależnionych;
- wypadek drogowy podczas dojazdów do podopiecznych;
- zmienne warunki atmosferyczne przy pracy w terenie;
- obciążenie narządu wzroku i obciążenie statyczne przy pisaniu sprawozdań przy komputerze.
Czynniki biologiczne:
- zakażenia krwiopochodne, w tym WZW typu B, WZW typu C i HIV, przy zakłuciu igłą lub kontakcie z krwią;
- gruźlica przy kontakcie z osobami bezdomnymi, uzależnionymi i zwolnionymi z zakładów karnych;
- wszawica, świerzb, pchły i pluskwy w zaniedbanych mieszkaniach;
- grzyby pleśniowe w zawilgoconych lokalach.
Czynniki psychofizyczne:
- stres związany z groźbami, agresją słowną i ryzykiem napaści w trakcie wizyt;
- obciążenie emocjonalne przy kontakcie z krzywdą dzieci, przemocą domową i uzależnieniami oraz przy odbieraniu dziecka;
- duża liczba nadzorów i dozorów w referacie oraz presja terminów sprawozdań;
- praca w pojedynkę w nieznanym środowisku;
- odpowiedzialność za ocenę ryzyka powrotu do przestępstwa i wnioski kierowane do sądu;
- wypalenie zawodowe i wtórna traumatyzacja.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kuratora sądowego.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice jednorazowe nitrylowe, ochraniacze na obuwie i środek do dezynfekcji rąk – wszawica, świerzb, pchły, pluskwy, zakażenia krwiopochodne;
- półmaska filtrująca FFP2 przy wizytach u osób z objawami chorób układu oddechowego i w zagrzybionych lokalach – gruźlica, grzyby pleśniowe;
- obuwie z podeszwą antypoślizgową i odporną na przebicie – potknięcia, poślizgnięcia i upadki, zakłucie igłą;
- latarka – upadki na nieoświetlonych klatkach schodowych;
- odzież stosowna do pogody i odblaski przy poruszaniu się po zmroku – zmienne warunki atmosferyczne, wypadek drogowy;
- telefon z funkcją alarmową i udostępnianiem lokalizacji – napaść, praca w pojedynkę.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- pokój przesłuchań lub rozmów w zespole kuratorskim z przyciskiem alarmowym i drugim wyjściem – napaść, groźby;
- możliwość asysty policji przy czynnościach o podwyższonym ryzyku, w tym przy odbiorze dziecka – napaść, stres;
- ergonomiczne stanowiska komputerowe w zespole kuratorskim – obciążenie narządu wzroku, obciążenie statyczne;
- pojemnik na ostre przedmioty w samochodzie lub w zespole na wypadek zabezpieczenia znalezionej igły – zakłucie igłą, zakażenia krwiopochodne;
- sprawny technicznie samochód z wyposażeniem zimowym – wypadek drogowy.
Środki organizacyjne
- rejestr wyjść w teren z planowanymi godzinami powrotu i kontaktem kontrolnym – napaść, praca w pojedynkę;
- wizyty we dwoje lub z kuratorem społecznym w środowiskach o znanym ryzyku agresji – napaść, groźby, pogryzienie przez psa;
- prośba o zamknięcie psa przed wejściem i przerwanie wizyty przy agresji lub upojeniu podopiecznego – pogryzienie przez psa, napaść;
- planowanie wizyt w godzinach dziennych tam, gdzie to możliwe – upadki, wypadek drogowy;
- procedura po zakłuciu igłą z pilną konsultacją lekarską i profilaktyką poekspozycyjną – zakażenia krwiopochodne;
- limit nadzorów i dozorów w referacie, superwizja i wsparcie psychologiczne – presja terminów, obciążenie emocjonalne, wypalenie zawodowe, wtórna traumatyzacja;
- konsultacje zespołowe przy wnioskach do sądu w sprawach trudnych – odpowiedzialność za ocenę ryzyka;
- przerwy w pracy przy monitorze – obciążenie narządu wzroku.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kuratora sądowego.
- czynniki fizyczne – praca w zmiennych warunkach atmosferycznych przy pracy terenowej, praca przy monitorze ekranowym (część zmiany);
- czynniki chemiczne – brak;
- czynniki biologiczne – wirus zapalenia wątroby typu B i C, HIV, prątki gruźlicy – kontakt z osobami z grup ryzyka w miejscu zamieszkania, ektopasożyty;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w terenie w środowiskach o podwyższonym ryzyku agresji, praca w pojedynkę, kierowanie pojazdem w celach służbowych – jeśli dotyczy, praca o dużym obciążeniu psychicznym.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).