Metaloplastyk

Metaloplastyk – kod 731905 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Metaloplastyk wykonuje artystyczne i użytkowe wyroby z metali – balustrady, bramy, kraty, lampy, elementy wystroju wnętrz, tablice pamiątkowe i ozdoby. Kuje na gorąco i na zimno, wyklepuje, cyzeluje i trawi blachy, spawa i lutuje elementy, a gotowe wyroby szlifuje, poleruje, patynuje i zabezpiecza powłokami ochronnymi.

Metaloplastyk – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie zawodowe w zawodzie metaloplastyk, kowal lub ślusarz, mile widziane świadectwo czeladnicze,
znajomość technik kucia, wyklepywania, cyzelowania, trawienia i patynowania metali,
umiejętność spawania metodą MIG/MAG lub TIG oraz lutowania twardego, potwierdzona certyfikatem, jeżeli wymaga tego zakres pracy,
umiejętność czytania rysunku technicznego i projektu artystycznego,
zdolności manualne, wyobraźnia przestrzenna i zmysł plastyczny,
dobra sprawność fizyczna i brak przeciwwskazań do pracy przy wysokiej temperaturze.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

kowal artystyczny,
ślusarz artystyczny,
złotnik-metaloplastyk,
cyzeler,
wykonawca kutych balustrad.

Badania

wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
badanie słuchu (audiometria) przy narażeniu na hałas młota, kowadła i szlifierek,
badania układu oddechowego (spirometria, RTG klatki piersiowej) przy narażeniu na dymy spawalnicze i pyły metali,
badanie okulistyczne przy spawaniu i pracy przy palenisku kowalskim.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
szkolenie z bezpiecznego postępowania z kwasami i chemikaliami do trawienia i patynowania,
instruktaż obsługi młota pneumatycznego, giętarek, szlifierek i spawarki,
szkolenie z ochrony przeciwpożarowej przy pracach pożarowo niebezpiecznych,
szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach termicznych i chemicznych.

Środowisko pracy

Metaloplastyk pracuje w pracowni lub kuźni artystycznej z paleniskiem kowalskim, stanowiskiem spawalniczym, strefą obróbki mechanicznej i wydzielonym miejscem do trawienia i patynowania. Przy kuciu na gorąco pracuje w pobliżu paleniska i gorącego metalu, a przy szlifowaniu i polerowaniu w hałasie i pyle metalicznym. Część prac montażowych wykonuje na budowach i w obiektach klientów, także na rusztowaniach. W pracowni przechowuje się gazy techniczne i chemikalia. Na stanowisku wykorzystuje się:

palenisko kowalskie koksowe lub gazowe, kowadła i młoty ręczne;
młot pneumatyczny, prasa, giętarki i zwijarki do prętów i płaskowników;
spawarki MIG/MAG i TIG, palnik acetylenowo-tlenowy do lutowania twardego;
szlifierki kątowe, szlifierki taśmowe, polerki i piaskarka;
puncyny, cyzelaki i podłoża smołowe do cyzelowania;
kąpiele trawiące (chlorek żelaza, kwas azotowy) i preparaty do patynowania;
farby, lakiery i woski do zabezpieczania wyrobów.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

oparzenia gorącym metalem, paleniskiem i odpryskami przy kuciu,
promieniowanie nadfioletowe i podczerwone łuku spawalniczego i paleniska,
hałas młota pneumatycznego, kucia na kowadle i szlifowania,
drgania mechaniczne o działaniu miejscowym od szlifierek i młota,
skaleczenia ostrymi krawędziami blach i prętów,
uderzenie odpryskiem lub tarczą szlifierską, zranienie oczu,
przygniecenie ciężkimi elementami bram i balustrad,
porażenie prądem elektrycznym od spawarki i elektronarzędzi,
pożar i wybuch gazów technicznych (acetylen, tlen),
upadek z rusztowania lub drabiny przy montażu balustrad i bram u klienta.

Czynniki chemiczne:

dymy spawalnicze zawierające tlenki żelaza i manganu,
kwasy i roztwory trawiące (kwas azotowy, chlorek żelaza(III)) – oparzenia chemiczne i opary,
preparaty do patynowania – siarczek potasu (siarkowodór), sole miedzi i amonu,
tlenek węgla i dwutlenek siarki z paleniska koksowego,
rozpuszczalniki w farbach i lakierach ochronnych.

Czynniki psychofizyczne:

ręczne przenoszenie i manipulowanie ciężkimi elementami,
wymuszona pozycja ciała przy cyzelowaniu i szlifowaniu,
monotypowe ruchy przy wyklepywaniu i kuciu,
praca precyzyjna z obciążeniem narządu wzroku,
terminowa realizacja zamówień indywidualnych.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku metaloplastyka.

Środki ochrony indywidualnej

fartuch skórzany, odzież trudnopalna i rękawice kowalskie – oparzenia, odpryski gorącego metalu;
przyłbica spawalnicza samościemniająca – promieniowanie łuku spawalniczego;
okulary ochronne lub osłona twarzy – odpryski, uderzenie tarczą szlifierską, promieniowanie paleniska;
ochronniki słuchu – hałas;
rękawice antywibracyjne – drgania mechaniczne o działaniu miejscowym;
półmaska z filtrem kombinowanym ABE2P3 – dymy spawalnicze, opary kwasów, siarkowodór, rozpuszczalniki;
rękawice kwasoodporne, gogle i fartuch chemoodporny – roztwory trawiące, preparaty do patynowania;
obuwie ochronne z podnoskiem – przygniecenie ciężkimi elementami.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

okap nad paleniskiem i odciąg miejscowy przy stanowisku spawalniczym – dymy spawalnicze, tlenek węgla, dwutlenek siarki;
dygestorium lub wydzielone stanowisko z wyciągiem do trawienia i patynowania – kwasy, siarkowodór;
osłony tarcz szlifierskich i ekrany spawalnicze – odpryski, promieniowanie;
spawarki i elektronarzędzia sprawne, z ochroną przeciwporażeniową – porażenie prądem;
butle gazowe w stojakach z łańcuchami, zawory przeciwzwrotne i bezpieczniki suchych zaworów – pożar i wybuch gazów;
suwnica lub wciągnik i stoły montażowe – przygniecenie, przenoszenie ciężarów;
stanowisko do płukania oczu w pobliżu kąpieli trawiących – oparzenia chemiczne;
rusztowania i podesty z barierkami przy montażu u klienta – upadek z wysokości.

Środki organizacyjne

instrukcja prowadzenia prac pożarowo niebezpiecznych i usuwanie materiałów palnych ze strefy – pożar;
oznakowane miejsce przechowywania kwasów i karty charakterystyki chemikaliów – kwasy, preparaty do patynowania, rozpuszczalniki;
zasada dolewania kwasu do wody i przygotowywanie roztworów tylko w dygestorium – oparzenia chemiczne;
przerwy i rotacja czynności – hałas, drgania, monotypowe ruchy, wymuszona pozycja;
transport ciężkich elementów zespołowo lub sprzętem pomocniczym – przenoszenie ciężarów, przygniecenie;
dobre oświetlenie stanowiska cyzelowania i przerwy dla wzroku – praca precyzyjna;
realne harmonogramy realizacji zleceń – presja terminów;
okresowe przeglądy stanu tarcz, spawarek i instalacji gazowej – uderzenie tarczą, porażenie, wybuch.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla metaloplastyka.

czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, promieniowanie nadfioletowe i podczerwone, mikroklimat gorący (przy palenisku);
czynniki chemiczne – dymy spawalnicze (tlenki żelaza, mangan i jego związki), kwas azotowy, chlorek żelaza(III), siarkowodór, tlenek węgla, dwutlenek siarki, rozpuszczalniki organiczne;
czynniki biologiczne – brak;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – kontakt z gorącymi powierzchniami, prace spawalnicze, ręczne przenoszenie ciężarów, obsługa maszyn z ruchomymi elementami, praca na wysokości powyżej 3 m (przy montażu u klienta, jeżeli dotyczy).

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy