Operator przeróbki węgla – kod 811203 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Operator maszyn i urządzeń do przeróbki mechanicznej węgla”. Operator przeróbki węgla obsługuje maszyny i urządzenia zakładu przeróbki mechanicznej węgla przy kopalni. Prowadzi procesy rozdrabniania, klasyfikacji, wzbogacania w osadzarkach i wzbogacalnikach cieczy ciężkiej, flotacji i odwadniania, kontroluje pracę przenośników, przesiewaczy, wirówek i filtrów z dyspozytorni lub na obiekcie oraz usuwa zatory i drobne awarie.
Operator przeróbki węgla – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, preferowane w zawodzie technik przeróbki kopalin stałych, górnik lub mechanik,
- kwalifikacje do wykonywania czynności w ruchu zakładu górniczego zgodne z przepisami Prawa geologicznego i górniczego,
- znajomość schematu technologicznego zakładu i instrukcji obsługi maszyn,
- umiejętność obsługi systemów sterowania i wizualizacji procesu,
- uprawnienia UDT do obsługi suwnic i wciągarek – jeżeli są na stanowisku,
- dobry stan zdrowia i brak przeciwwskazań do pracy na wysokości oraz w hałasie,
- odpowiedzialność i umiejętność pracy zmianowej.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator płuczki węgla,
- operator zakładu przeróbki mechanicznej węgla,
- operator osadzarki,
- operator flotacji węgla,
- maszynista urządzeń przeróbczych.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy,
- zdjęcie RTG klatki piersiowej i spirometria – pył węglowy i krzemionka,
- badanie audiometryczne – hałas przesiewaczy, kruszarek i wirówek,
- badanie do pracy na wysokości powyżej 3 m – pomosty i podesty obsługowe.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp z instruktażem stanowiskowym w zakładzie przeróbczym,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co rok (prace szczególnie niebezpieczne), prowadzone z uwzględnieniem wymagań przepisów górniczych i regulaminów zakładu górniczego,
- szkolenie z zagrożenia wybuchem pyłu węglowego i pożarowego,
- instruktaż bezpiecznego usuwania zatorów i blokowania urządzeń,
- instruktaż stosowania odczynników flotacyjnych i flokulantów,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Zakład przeróbki to wielokondygnacyjny budynek z ciągami przenośników, zbiornikami, przesiewaczami i urządzeniami wzbogacania, połączonymi pomostami i schodami. Panuje tam wysoki hałas, zapylenie w strefach suchych i duża wilgotność w strefach mokrych, gdzie posadzki są śliskie od mułu węglowego. Operator pracuje w dyspozytorni oraz obchodzi urządzenia, kontroluje przesypy, usuwa zatory w zsypach i zbiornikach. Praca jest zmianowa, ciągła. Na stanowisku wykorzystuje się:
- przesiewacze wibracyjne i kruszarki walcowe;
- osadzarki pulsacyjne i wzbogacalniki cieczy ciężkiej z zawiesiną magnetytową;
- maszyny flotacyjne, zagęszczacze i prasy filtracyjne;
- wirówki odwadniające i suszarki;
- przenośniki taśmowe i kubełkowe, zasuwy i podajniki;
- pompy szlamowe i rurociągi;
- system sterowania procesu z dyspozytorni.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie przez przenośniki, bębny i elementy wirujące,
- zasypanie lub zassanie przy usuwaniu zatorów w zbiornikach i zsypach,
- upadek z pomostów i schodów,
- poślizgnięcia na posadzkach pokrytych mułem węglowym,
- hałas przesiewaczy, kruszarek i wirówek,
- drgania mechaniczne od przesiewaczy przenoszone na podłoże,
- wybuch pyłu węglowego,
- porażenie prądem urządzeń elektrycznych w strefach wilgotnych,
- uderzenie spadającymi bryłami węgla z przesypów.
Czynniki chemiczne:
- pył węglowy i pył zawierający krzemionkę krystaliczną,
- odczynniki flotacyjne – spieniacze alkoholowe i zbieracze olejowe,
- flokulanty poliakrylamidowe,
- metan wydzielający się w zbiornikach węgla.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa i w porze nocnej,
- obciążenie uwagi przy nadzorze procesu w dyspozytorni,
- ciężka praca fizyczna przy usuwaniu zatorów i czyszczeniu,
- praca w wymuszonej pozycji przy urządzeniach,
- praca w pojedynkę na obchodach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora przeróbki węgla.
Środki ochrony indywidualnej
- kask ochronny – spadające bryły węgla, uderzenie;
- ochronniki słuchu – hałas przesiewaczy i wirówek;
- półmaska FFP3 – pył węglowy, krzemionka krystaliczna;
- okulary ochronne i rękawice chemoodporne – odczynniki flotacyjne, flokulanty;
- obuwie ochronne S3 z antypoślizgową podeszwą – poślizgnięcia na mule węglowym, przygniecenie;
- szelki bezpieczeństwa z linką asekuracyjną przy wejściu do zbiorników – zasypanie, upadek z wysokości;
- odzież robocza antyelektrostatyczna i trudnopalna – wybuch pyłu węglowego, metan.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony przenośników, bębnów i wirówek, wyłączniki linkowe – pochwycenie;
- odpylanie przesypów i zraszanie – pył węglowy, wybuch pyłu;
- pomosty z barierami i antypoślizgowymi kratami – upadek z wysokości, poślizgnięcia;
- wibroizolacja przesiewaczy i kabina dyspozytorni dźwiękochłonna – hałas, drgania;
- urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym w strefach zagrożenia i czujniki metanu – wybuch, metan;
- zabezpieczenia różnicowoprądowe i urządzenia o podwyższonym stopniu ochrony IP – porażenie prądem;
- dozowniki odczynników w układzie zamkniętym – odczynniki flotacyjne, flokulanty;
- zabezpieczenie zbiorników przed sklepianiem się węgla (wibratory, poduszki powietrzne) – zasypanie.
Środki organizacyjne
- blokada i oznakowanie urządzeń przed usuwaniem zatorów (LOTO) – pochwycenie, porażenie prądem;
- pisemne zezwolenie i asekuracja przy wejściu do zbiorników – zasypanie, zassanie;
- bieżące sprzątanie pyłu i mułu z posadzek – wybuch pyłu, poślizgnięcia;
- kontrola łączności przy obchodach w pojedynkę – praca w pojedynkę;
- harmonogram zmian i przerwy w dyspozytorni – praca nocna, obciążenie uwagi;
- zespołowe usuwanie awarii i rotacja – ciężka praca fizyczna, wymuszona pozycja ciała;
- zakaz przechodzenia pod przesypami w czasie pracy – spadające bryły węgla;
- karty charakterystyki odczynników na stanowisku – spieniacze, zbieracze, flokulanty.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora przeróbki węgla.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym;
- czynniki chemiczne – pył węgla kamiennego, pył zawierający krzemionkę krystaliczną, odczynniki flotacyjne (alkohole, oleje), poliakrylamid, metan;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m, praca przy maszynach w ruchu, praca w strefie zagrożenia wybuchem, praca w przestrzeniach zamkniętych (zbiorniki), praca w porze nocnej, obsługa urządzeń transportu bliskiego (jeżeli dotyczy).
Podobne stanowiska
- operator suszarni,
- pracownik cementowni,
- operator pieca przemysłowego,
- operator sprężarek,
- pracownik sortowni odpadów.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).