Rusznikarz – kod 722203 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Rusznikarz naprawia, konserwuje, przerabia i wykonuje elementy broni palnej – myśliwskiej, sportowej, kolekcjonerskiej i służbowej. Dopasowuje lufy, zamki i mechanizmy spustowe, wykonuje części na tokarce i frezarce, oksyduje i fosforanuje powierzchnie metalowe, dopasowuje łoża drewniane oraz sprawdza działanie broni strzałem kontrolnym na strzelnicy.
Rusznikarz – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie techniczne o profilu mechanicznym (np. mechanik precyzyjny, technik mechanik) oraz praktyka w zakładzie rusznikarskim,
- znajomość budowy i zasad działania broni palnej oraz amunicji,
- umiejętność obsługi tokarki, frezarki, wiertarki i szlifierki oraz pracy narzędziami ślusarskimi,
- umiejętność czytania rysunku technicznego i posługiwania się przyrządami pomiarowymi (suwmiarka, mikrometr, sprawdziany luf),
- spełnienie wymagań stawianych osobom bezpośrednio wykonującym działalność w zakresie wytwarzania i obrotu bronią (niekaralność, orzeczenia lekarskie i psychologiczne) – zgodnie z przepisami o wykonywaniu działalności w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją,
- znajomość zasad przechowywania, ewidencji i przekazywania broni w zakładzie posiadającym koncesję,
- precyzja, odpowiedzialność i odporność na rutynę przy pracy z bronią.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- mechanik broni,
- serwisant broni palnej,
- zbrojmistrz,
- mechanik uzbrojenia,
- rusznikarz-konserwator broni.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badania słuchu (audiometria) – narażenie na hałas impulsowy przy strzelaniu kontrolnym,
- oznaczanie stężenia ołowiu we krwi – przy narażeniu na ołów na strzelnicy i przy pracy z pociskami,
- badania układu oddechowego i skóry – narażenie na mgłę olejową, rozpuszczalniki i kąpiele do oksydowania,
- orzeczenia lekarskie i psychologiczne wymagane od osób pracujących bezpośrednio z bronią (odrębne od badań medycyny pracy).
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp: instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż bezpiecznego postępowania z bronią: rozładowanie i sprawdzenie komory przed każdą czynnością,
- szkolenie z zasad przechowywania, ewidencji i zabezpieczenia broni i amunicji w zakładzie,
- instruktaż bezpiecznej obsługi obrabiarek i szlifierek,
- szkolenie z postępowania z chemikaliami do oksydowania, fosforanowania i czyszczenia broni,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy ranach postrzałowych i oparzeniach chemicznych.
Środowisko pracy
Rusznikarz pracuje w warsztacie rusznikarskim, w zakładzie produkcji lub obrotu bronią, w serwisie broni służbowej albo przy strzelnicy. Większość czasu spędza przy stole warsztatowym i obrabiarkach, część pracy wykonuje przy wannach do oksydowania i fosforanowania, w których kąpiele mają temperaturę ok. 140°C. Kontrolne strzelanie odbywa się na strzelnicy lub w tunelu strzałowym, gdzie występuje hałas impulsowy oraz pył i dymy zawierające ołów. Warsztat musi spełniać wymagania zabezpieczenia broni (sejf, system alarmowy, kontrola dostępu), a praca wymaga stałej koncentracji. Na stanowisku wykorzystuje się:
- tokarka, frezarka, wiertarka stołowa i szlifierka;
- imadła, przyrządy do demontażu zamków i mechanizmów spustowych;
- przyrządy pomiarowe, sprawdziany komór i luf, boroskop;
- wanny do oksydowania na gorąco, fosforanowania i odtłuszczania;
- piaskarka lub śrutownica kabinowa;
- palnik i lutownica do lutowania twardego i miękkiego;
- narzędzia stolarskie do dopasowania łóż i kolb (dłuta, tarniki, szlifierki);
- strzelnica, tunel strzałowy lub urządzenie do strzelania kontrolnego;
- sejfy i szafy na broń oraz amunicję.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- przypadkowy wystrzał z broni niesprawdzonej lub nieprawidłowo rozładowanej,
- rozerwanie lufy lub zamka przy strzelaniu kontrolnym po naprawie,
- hałas impulsowy przy strzelaniu oraz hałas obrabiarek i szlifierek,
- pochwycenie przez obracające się elementy tokarki i frezarki,
- zranienie wiórami, ostrymi narzędziami i ostrzami dłut,
- oparzenie gorącą kąpielą do oksydowania, rozgrzanymi częściami i płomieniem palnika,
- uderzenie odpryskami przy szlifowaniu i piaskowaniu,
- pożar przy pracy z rozpuszczalnikami i prochem.
Czynniki chemiczne:
- ołów i jego związki (dymy i pył na strzelnicy, pociski),
- wodorotlenek sodu i azotany w kąpielach do oksydowania (działanie żrące),
- kwas fosforowy i sole fosforanujące,
- rozpuszczalniki i środki do czyszczenia luf (nafta, preparaty z amoniakiem),
- mgła olejowa, oleje konserwacyjne i pył drewna twardego (orzech) przy dopasowaniu łóż.
Czynniki psychofizyczne:
- wysoka odpowiedzialność za sprawność i bezpieczeństwo naprawionej broni,
- długotrwała koncentracja i obciążenie wzroku przy pracy precyzyjnej,
- praca w pozycji stojącej przy obrabiarkach i pochylonej przy stole,
- ryzyko napadu lub kradzieży broni,
- kontakt z wymagającym klientem i presja terminów przed sezonem łowieckim.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku rusznikarza.
Środki ochrony indywidualnej
- ochronniki słuchu (nauszniki aktywne) – hałas impulsowy, hałas obrabiarek;
- okulary ochronne lub osłona twarzy – rozerwanie lufy, odpryski przy szlifowaniu i piaskowaniu, wióry;
- rękawice odporne na chemikalia, fartuch i osłona twarzy – kąpiele do oksydowania, kwas fosforowy, oparzenie gorącą kąpielą;
- rękawice nitrylowe – rozpuszczalniki, oleje, ołów;
- półmaska z filtrem P3 – pył ołowiu, pył drewna twardego;
- półmaska z filtrem A2 przy czyszczeniu dużymi ilościami rozpuszczalników – rozpuszczalniki, mgła olejowa;
- obcisła odzież robocza bez luźnych elementów – pochwycenie przez obrabiarkę;
- rękawice skórzane przy pracy dłutem i palnikiem – zranienie ostrzami, oparzenie płomieniem.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- kulochwyt, skrzynia rozładowcza lub piaskownica do rozładowania broni – przypadkowy wystrzał;
- zdalne lub osłonięte stanowisko do strzelania kontrolnego po naprawie – rozerwanie lufy lub zamka;
- wentylacja strzelnicy i odciąg nad wannami oraz piaskarką – ołów, opary kąpieli, pył;
- osłony i wyłączniki awaryjne obrabiarek – pochwycenie, wióry;
- odpylacz przy szlifowaniu łóż i szlifierkach – pył drewna, odpryski;
- szafy na chemikalia i rozpuszczalniki, gaśnica – pożar, rozpuszczalniki;
- sejfy, alarm i monitoring warsztatu – napad, kradzież broni.
Środki organizacyjne
- bezwzględny zakaz pracy przy broni bez rozładowania i sprawdzenia komory, amunicja przechowywana poza stanowiskiem – przypadkowy wystrzał, pożar prochu;
- procedura strzelania kontrolnego zaczynając od ładunku próbnego – rozerwanie lufy;
- zakaz jedzenia i palenia na strzelnicy, mycie rąk po pracy – ołów;
- oznakowanie kąpieli, procedura uzupełniania i dozowania chemikaliów – oparzenia, kwas fosforowy, wodorotlenek sodu;
- przerwy w pracy precyzyjnej, regulowane siedzisko i dobre oświetlenie stanowiska – obciążenie wzroku, koncentracja, praca w pozycji stojącej i pochylonej;
- harmonogram przyjęć i realne terminy napraw – presja terminów, kontakt z klientem;
- procedury kontroli dostępu i przekazywania broni – napad, kradzież, odpowiedzialność.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla rusznikarza.
- czynniki fizyczne – hałas, hałas impulsowy, mikroklimat gorący przy wannach do oksydowania;
- czynniki chemiczne – ołów i jego związki, wodorotlenek sodu, kwas fosforowy, rozpuszczalniki organiczne, mgła olejowa, pył drewna twardego;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z bronią palną i amunicją, obsługa obrabiarek, praca wymagająca szczególnej sprawności psychofizycznej i koncentracji, praca w pozycji wymuszonej.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).