Operator pras kuźniczych – kod 722103 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator pras kuźniczych wykonuje odkuwki matrycowe na prasach korbowych, śrubowych i hydraulicznych. Nagrzewa wsad w piecach indukcyjnych lub gazowych, przenosi rozgrzane półfabrykaty kleszczami lub manipulatorem do matryc, prowadzi kucie w kolejnych wykrojach, okrawa wypływkę na prasie okrojnikowej, smaruje matryce i kontroluje wymiary odkuwek.
Operator pras kuźniczych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe w zawodzie kowal, operator obrabiarek skrawających lub pokrewnym,
- znajomość technologii kucia matrycowego i zakresów temperatur kucia stali i stopów,
- umiejętność obsługi pras kuźniczych, nagrzewnic indukcyjnych i manipulatorów,
- umiejętność wymiany i ustawiania matryc oraz kontroli wymiarów odkuwek,
- dobra kondycja fizyczna i odporność na pracę w wysokiej temperaturze,
- brak przeciwwskazań do pracy w hałasie i w porze nocnej.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator prasy kuźniczej,
- kuźnik,
- prasowy kuźni,
- operator kuźni matrycowej,
- pracownik kuźni matrycowej.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badanie słuchu (audiometria) przy narażeniu na hałas impulsowy pras,
- badanie narządu wzroku przy narażeniu na promieniowanie podczerwone,
- ocena wydolności układu krążenia przy pracy w mikroklimacie gorącym – według wskazań lekarza medycyny pracy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych – nie rzadziej niż co rok,
- instruktaż obsługi pras kuźniczych, okrojników i nagrzewnic indukcyjnych,
- instruktaż wymiany i ustawiania matryc z procedurą blokowania prasy,
- zaświadczenie kwalifikacyjne UDT do obsługi suwnicy, wciągnika lub wózka jezdniowego – jeżeli operator przemieszcza matryce i wsad tymi urządzeniami,
- szkolenie przeciwpożarowe i z pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach.
Środowisko pracy
Operator pras kuźniczych pracuje w hali kuźni, przy linii złożonej z nagrzewnicy lub pieca, prasy kuźniczej i prasy okrojnikowej. W strefie pracy panuje wysoka temperatura i intensywne promieniowanie cieplne od nagrzanego wsadu i odkuwek o temperaturze ponad 1100°C. Uderzenia pras wywołują bardzo wysoki hałas impulsowy oraz drgania przenoszone przez posadzkę. Przy smarowaniu matryc i nagrzewaniu powstają pary, dym, pył zgorzeliny i mgły smarów. Praca odbywa się w systemie zmianowym, w rytmie linii produkcyjnej. Na stanowisku wykorzystuje się:
- prasy kuźnicze korbowe, śrubowe i hydrauliczne;
- prasy okrojnikowe i dziurujące;
- nagrzewnice indukcyjne i piece gazowe do nagrzewania wsadu;
- manipulatory, kleszcze kowalskie i podajniki;
- matryce kuźnicze, urządzenia do natryskowego smarowania matryc;
- zawiesiny grafitowe i smary syntetyczne do matryc;
- suwnice, wciągniki i pojemniki na odkuwki.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zgniecenie i amputacja kończyn w strefie roboczej prasy i okrojnika,
- oparzenia nagrzanym wsadem, odkuwkami, wypływką i gorącymi matrycami,
- uderzenie odpryskami zgorzeliny i wyrzucenie odkuwki z matrycy,
- hałas impulsowy przekraczający wartości dopuszczalne,
- drgania mechaniczne o działaniu ogólnym przenoszone przez posadzkę,
- mikroklimat gorący i promieniowanie podczerwone,
- pole elektromagnetyczne przy nagrzewnicach indukcyjnych,
- przygniecenie przy wymianie matryc i transporcie suwnicą,
- pożar smarów i zapalenie odzieży.
Czynniki chemiczne:
- pył zgorzeliny – tlenki żelaza,
- mgły i opary smarów matrycowych oraz pył grafitu,
- tlenek węgla i tlenki azotu z pieców gazowych,
- dymy z przypalania smarów na gorących matrycach.
Czynniki psychofizyczne:
- ciężka praca fizyczna przy przenoszeniu wsadu kleszczami,
- monotonia i praca w narzuconym rytmie linii,
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- obciążenie termiczne organizmu i odwodnienie,
- stres i duża koncentracja przy pracy w strefie niebezpiecznej prasy.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora pras kuźniczych.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież ochronna z tkanin trudnopalnych i aluminizowanych, fartuch i getry – oparzenia, promieniowanie podczerwone, zapalenie odzieży;
- rękawice żaroodporne i rękawice do pracy z kleszczami – oparzenia gorącym wsadem i odkuwkami;
- osłona twarzy z filtrem chroniącym przed podczerwienią – promieniowanie podczerwone, odpryski zgorzeliny;
- ochronniki słuchu o wysokim tłumieniu – hałas impulsowy;
- obuwie ochronne z podnoskiem, odporne na kontakt z gorącymi powierzchniami – oparzenia stóp, przygniecenie;
- półmaska z filtrem P2 – pył zgorzeliny, grafit, mgły smarów.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony stałe i ruchome z blokadami, kurtyny świetlne i sterowanie oburęczne pras – zgniecenie i amputacja kończyn;
- osłony przeciwodpryskowe i ekrany przy matrycach – odpryski zgorzeliny, wyrzucenie odkuwki;
- ekrany odbijające ciepło i nadmuch powietrza na stanowisko – mikroklimat gorący, promieniowanie podczerwone;
- fundamenty pras z izolacją antywibracyjną i maty na stanowisku – drgania ogólne;
- odciągi nad matrycami i piecami – pył zgorzeliny, mgły smarów, tlenek węgla, dymy;
- ekranowanie nagrzewnic indukcyjnych i oznakowanie stref pola – pole elektromagnetyczne;
- automatyczne smarowanie matryc i manipulatory – oparzenia, ciężka praca fizyczna, pożar smarów;
- kabiny dźwiękochłonne dla sterowni linii – hałas.
Środki organizacyjne
- procedura blokowania i oznakowania prasy (LOTO) przy wymianie matryc i usuwaniu zakleszczeń – zgniecenie, przygniecenie;
- pomiary hałasu, mikroklimatu i pola elektromagnetycznego oraz skrócony czas ekspozycji – hałas, mikroklimat, pole elektromagnetyczne;
- dostęp do napojów i przerwy w chłodnym pomieszczeniu – obciążenie termiczne, odwodnienie;
- rotacja na stanowiskach linii – monotonia, ciężka praca fizyczna;
- organizacja pracy zmianowej zgodnie z przepisami o czasie pracy – praca nocna, stres;
- gaśnice i koce gaśnicze przy linii – pożar smarów, zapalenie odzieży;
- karty charakterystyki smarów i sprzątanie zgorzeliny – mgły smarów, pył zgorzeliny.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora pras kuźniczych.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, mikroklimat gorący, promieniowanie podczerwone, pole elektromagnetyczne (nagrzewnice indukcyjne);
- czynniki chemiczne – pył zgorzeliny (tlenki żelaza), mgły olejowe i smary matrycowe, grafit, tlenek węgla, tlenki azotu;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa pras kuźniczych, praca przy gorących materiałach, ciężka praca fizyczna, praca zmianowa, w tym w porze nocnej, obsługa urządzeń transportu bliskiego (jeżeli dotyczy).
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).