Sztukator – kod 712302 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Sztukator wykonuje, montuje i odnawia elementy dekoracyjne z gipsu, zapraw wapiennych i mas żywicznych: gzymsy, rozety, sztukaterie sufitowe, pilastry i ornamenty elewacyjne. Wyciąga profile szablonem na miejscu, odlewa detale w formach silikonowych i uzupełnia ubytki w zabytkowych wnętrzach i fasadach.
Sztukator – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie budowlane, kurs sztukatorski lub praktyka w pracowni sztukatorskiej,
- umiejętność czytania rysunków detali architektonicznych i wykonywania szablonów do ciągnięcia profili,
- znajomość materiałów: gips modelarski i sztukatorski, zaprawy wapienne, masy żywiczne, silikony formierskie,
- zdolności manualne i plastyczne, wyczucie proporcji i stylu historycznego,
- umiejętność pracy z rusztowań i podestów ruchomych,
- brak przeciwwskazań do pracy na wysokości powyżej 3 m,
- znajomość wytycznych konserwatorskich przy pracach w obiektach zabytkowych (pod nadzorem konserwatora),
- staranność, cierpliwość i umiejętność pracy w zespole remontowym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- sztukator-modelarz,
- gipsiarz sztukatorski,
- renowator sztukaterii,
- sztukator konserwator detalu architektonicznego,
- wykonawca dekoracji gipsowych.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed przyjęciem do pracy,
- okresowe badania lekarskie z oceną układu oddechowego (RTG klatki piersiowej, spirometria) w związku z narażeniem na pyły,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m,
- badania kontrolne po zwolnieniu lekarskim trwającym dłużej niż 30 dni,
- konsultacja dermatologiczna przy objawach uczulenia na żywice i składniki mas formierskich.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp: instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż bezpiecznej pracy na rusztowaniach i drabinach,
- szkolenie z bezpiecznego stosowania żywic poliestrowych i epoksydowych oraz kart charakterystyki,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Sztukator pracuje w pracowni, gdzie odlewa i obrabia elementy, oraz na budowie lub w remontowanym obiekcie, gdzie je montuje i uzupełnia. Duża część prac odbywa się na rusztowaniach przy sufitach i gzymsach, z rękami uniesionymi nad głowę. Podczas mieszania gipsu, szlifowania i usuwania starych powłok powstaje pył, a przy odlewach żywicznych – opary styrenu i rozpuszczalników. W obiektach zabytkowych spotyka się stare warstwy farb, w tym farby ołowiowe, oraz zawilgocone, zagrzybione tynki. Na stanowisku wykorzystuje się:
- gips sztukatorski i modelarski, zaprawy wapienne i wapienno-gipsowe;
- silikony i kauczuki formierskie, masy żywiczne poliestrowe i epoksydowe;
- szablony profilowe, prowadnice i stoły do ciągnięcia gzymsów;
- szpachle, kielnie, dłuta, skrobaki i pilniki sztukatorskie;
- mieszadło elektryczne i szlifierka oscylacyjna;
- kleje montażowe, kołki, pręty i siatki zbrojące;
- rusztowania warsztatowe, przejezdne i podesty;
- odkurzacz przemysłowy z filtrem klasy M.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek z wysokości z rusztowania lub drabiny,
- spadające elementy sztukaterii, narzędzia i fragmenty starych tynków,
- pył gipsu, pył wapienny i pył zawierający krzemionkę krystaliczną,
- skaleczenia ostrymi narzędziami i krawędziami form,
- porażenie prądem elektrycznym od mieszadła i elektronarzędzi,
- hałas i drgania przy skuwaniu starych elementów i pracy elektronarzędziami,
- poślizgnięcie na rozlanej zaprawie i potknięcie o materiały,
- dźwiganie worków z gipsem i ciężkich odlewów.
Czynniki chemiczne:
- wodorotlenek wapnia w zaprawach wapiennych (działanie drażniące i żrące na oczy i skórę),
- styren i nadtlenki organiczne w żywicach poliestrowych,
- żywice epoksydowe i aminowe utwardzacze (alergia skórna),
- ołów i jego związki ze starych powłok malarskich.
Czynniki biologiczne:
- grzyby pleśniowe w zawilgoconych tynkach i stropach remontowanych obiektów.
Czynniki psychofizyczne:
- praca z rękami uniesionymi powyżej barków,
- wymuszona pozycja ciała przy pracy przy sufitach i gzymsach,
- obciążenie wzroku przy precyzyjnym modelowaniu detali,
- presja terminów remontowych i odpowiedzialność za zabytkową substancję.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku sztukatora.
Środki ochrony indywidualnej
- szelki bezpieczeństwa z linką i amortyzatorem – upadek z wysokości przy pracy poza balustradą;
- hełm ochronny – spadające elementy, upadek z wysokości;
- półmaska z filtrem P3 – pył gipsu, krzemionka krystaliczna, ołów, zarodniki grzybów;
- półmaska z pochłaniaczem A – styren, opary żywic;
- okulary ochronne szczelne – wodorotlenek wapnia, pył, odpryski;
- rękawice nitrylowe – żywice epoksydowe, styren, zaprawy wapienne;
- rękawice robocze powlekane – skaleczenia, dźwiganie;
- ochronniki słuchu – hałas przy skuwaniu;
- obuwie robocze z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie, potknięcie, spadające przedmioty.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- rusztowania z balustradami, krawężnikami i pomostami pełnymi, odebrane protokolarnie – upadek z wysokości, spadające przedmioty;
- siatki ochronne i wydzielenie strefy pod pracującymi – spadające elementy;
- wentylacja pracowni i odciąg miejscowy przy pracach z żywicami – styren, żywice;
- odkurzacz przemysłowy z filtrem klasy M i zwilżanie przy skuwaniu – pył gipsu, krzemionka, ołów;
- zasilanie elektronarzędzi przez rozdzielnicę z wyłącznikiem różnicowoprądowym – porażenie prądem;
- podnośniki, wózki i bloczki do transportu odlewów – dźwiganie;
- narzędzia z antywibracyjnymi uchwytami – drgania.
Środki organizacyjne
- badanie starych powłok na obecność ołowiu przed skuwaniem i szlifowaniem – ołów;
- dokumentowanie i ocena zawilgocenia oraz zagrzybienia przed rozpoczęciem prac – grzyby pleśniowe;
- planowanie przerw i rotacji pracy przy sufitach – praca z rękami nad głową, wymuszona pozycja;
- bieżące sprzątanie stanowiska i składowanie materiałów poza ciągami komunikacyjnymi – poślizgnięcie, potknięcie;
- dzielenie worków na mniejsze porcje i praca w parach przy montażu dużych odlewów – dźwiganie;
- dobre oświetlenie miejscowe i przerwy dla wzroku – obciążenie wzroku;
- realny harmonogram uzgodniony z konserwatorem i inwestorem – presja terminów;
- kontrola stanu narzędzi i bezpieczne odkładanie ostrzy – skaleczenia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla sztukatora.
- czynniki fizyczne – pył gipsu, pył zawierający krzemionkę krystaliczną, hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym;
- czynniki chemiczne – wodorotlenek wapnia, styren, żywice epoksydowe, ołów i jego związki;
- czynniki biologiczne – grzyby pleśniowe;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m, praca w wymuszonej pozycji z rękami powyżej barków, dźwiganie ciężarów, obciążenie narządu wzroku.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).