Renowator zabytków architektury – kod 711103 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Renowator zabytków architektury odtwarza i naprawia elementy historycznych budynków – tynki wapienne, sztukaterie, gzymsy, detale kamienne i ceglane oraz elewacje. Pracuje na rusztowaniach i w zabytkowych wnętrzach, stosując tradycyjne materiały i techniki zgodnie z programem prac konserwatorskich.
Renowator zabytków architektury – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub średnie budowlane (np. technik renowacji elementów architektury) albo doświadczenie przy pracach renowacyjnych pod nadzorem,
- znajomość tradycyjnych technik tynkarskich, sztukatorskich, murarskich i kamieniarskich,
- umiejętność przygotowania zapraw wapiennych, mas uzupełniających i odlewów gipsowych,
- umiejętność czytania dokumentacji konserwatorskiej, inwentaryzacji i programu prac,
- wykonywanie prac pod kierunkiem osoby spełniającej wymagania ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z pozwoleniem konserwatorskim,
- sprawność manualna, precyzja i cierpliwość przy odtwarzaniu detalu,
- brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na wysokości i w narażeniu na pyły.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- sztukator renowator,
- renowator elewacji zabytkowych,
- technik renowacji elementów architektury,
- pracownik renowacji zabytków,
- restaurator detalu architektonicznego.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m (rusztowania elewacyjne, wieże kościelne, gzymsy),
- badania układu oddechowego (spirometria, RTG klatki piersiowej) przy narażeniu na pył krzemionki krystalicznej – w zakresie i częstotliwości ustalonych przez lekarza medycyny pracy,
- badanie słuchu (audiometria) przy pracy z narzędziami udarowymi i urządzeniami do czyszczenia strumieniowo-ściernego.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata, a przy wykonywaniu prac szczególnie niebezpiecznych – nie rzadziej niż co rok,
- instruktaż bezpiecznej pracy na rusztowaniach oraz stosowania sprzętu chroniącego przed upadkiem z wysokości,
- instruktaż obsługi mikropiaskarki i urządzeń do czyszczenia strumieniowo-ściernego,
- szkolenie z doboru i stosowania ochron układu oddechowego,
- szkolenie przeciwpożarowe, w tym zasady wykonywania prac pożarowo niebezpiecznych w obiektach zabytkowych,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Renowator pracuje na elewacjach kamienic, pałaców, kościołów i obiektów użyteczności publicznej oraz w ich wnętrzach – często nieogrzewanych, zawilgoconych i zapylonych. Duża część prac odbywa się na rusztowaniach elewacyjnych, w sezonie od wiosny do jesieni, przy zmiennej pogodzie. Pracownik usuwa zdegradowane tynki i powłoki, odsala i osusza mury, uzupełnia ubytki kamienia i cegły, wykonuje formy i odlewy sztukaterii, scala kolorystycznie powierzchnie. Na strychach, wieżach i gzymsach spotyka nagromadzone odchody ptaków, a w starych murach – grzyby pleśniowe i elementy o obniżonej nośności. Na stanowisku wykorzystuje się:
- rusztowania systemowe elewacyjne i rusztowania przejezdne;
- mieszarki i mieszadła do zapraw wapiennych;
- mikropiaskarki, urządzenia do czyszczenia strumieniowo-ściernego i myjki parowe;
- szlifierki kątowe, młotki udarowe o niskiej energii i odkurzacze przemysłowe klasy H;
- dłuta, raszple, kielnie, szpachle sztukatorskie i narzędzia kamieniarskie;
- formy silikonowe i gipsowe do odlewów detalu;
- iniektory i pompy do iniekcji przeciwwilgociowych;
- preparaty wzmacniające na bazie krzemianu etylu, środki biobójcze i kompresy odsalające.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek z wysokości z rusztowania, gzymsu lub drabiny,
- upadek przedmiotów z wysokości – odpadające fragmenty tynku, cegieł i detali,
- zawalenie się zdegradowanych elementów konstrukcji (sklepień, gzymsów, balkonów),
- hałas od młotków udarowych, szlifierek i urządzeń strumieniowo-ściernych,
- drgania mechaniczne o działaniu miejscowym od narzędzi udarowych,
- odpryski i ścierniwo trafiające w oczy,
- skaleczenia i uderzenia narzędziami ręcznymi,
- porażenie prądem elektrycznym przy elektronarzędziach i starej instalacji obiektu,
- praca w niskiej temperaturze i przy zmiennych warunkach atmosferycznych,
- poślizgnięcia i potknięcia na pomostach rusztowań.
Czynniki chemiczne:
- pył krzemionki krystalicznej (frakcja respirabilna) przy kuciu, szlifowaniu i piaskowaniu,
- wapno palone i gaszone – oparzenia chemiczne skóry i oczu,
- pył gipsu przy wykonywaniu odlewów,
- krzemian etylu i rozpuszczalniki w preparatach wzmacniających,
- środki biobójcze (czwartorzędowe sole amoniowe) do odgrzybiania,
- ołów ze starych powłok malarskich usuwanych z detali.
Czynniki biologiczne:
- grzyby pleśniowe i ich zarodniki w zawilgoconych murach,
- odchody ptaków na strychach i gzymsach – ryzyko chlamydiozy (papuzicy) i kryptokokozy.
Czynniki psychofizyczne:
- wymuszona pozycja ciała – praca nad głową, w przysiadzie i na kolanach,
- ręczne przenoszenie worków z zaprawą, kamieni i elementów rusztowań,
- długotrwała praca precyzyjna obciążająca wzrok,
- odpowiedzialność za zachowanie oryginalnej substancji zabytkowej,
- presja terminów zależnych od pogody i odbiorów konserwatorskich.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku renowatora zabytków architektury.
Środki ochrony indywidualnej
- szelki bezpieczeństwa z linką i amortyzatorem – upadek z wysokości poza strefą zabezpieczoną barierami;
- hełm ochronny – upadek przedmiotów z wysokości, uderzenia, zawalenie się elementów;
- półmaska z filtrem P3, a przy piaskowaniu hełm z doprowadzeniem powietrza – pył krzemionki krystalicznej, pył gipsu, zarodniki grzybów, odchody ptaków, ołów;
- gogle lub osłona twarzy – odpryski, ścierniwo, wapno;
- ochronniki słuchu – hałas;
- rękawice nitrylowe i chemoodporne – wapno, krzemian etylu, rozpuszczalniki, środki biobójcze;
- rękawice antywibracyjne – drgania mechaniczne, skaleczenia;
- odzież robocza ocieplana i obuwie ochronne S3 z podeszwą antypoślizgową – niska temperatura, poślizgnięcia, skaleczenia.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- rusztowania z poręczami, krawężnikami, siatkami i daszkami ochronnymi – upadek z wysokości, upadek przedmiotów;
- podstemplowanie i zabezpieczenie zdegradowanych elementów przed rozpoczęciem prac – zawalenie się konstrukcji;
- odkurzacze klasy H przy narzędziach, metody mokre i osłony stanowiska piaskowania – pył krzemionki krystalicznej, pył gipsu, ołów;
- narzędzia o obniżonym poziomie drgań i hałasu – hałas, drgania mechaniczne;
- zasilanie z rozdzielnicy budowlanej z wyłącznikiem różnicowoprądowym – porażenie prądem;
- wentylacja mechaniczna wnętrz przy stosowaniu preparatów – krzemian etylu, rozpuszczalniki, środki biobójcze;
- mechaniczne mieszanie zapraw i transport pionowy wyciągiem – przenoszenie ciężarów.
Środki organizacyjne
- ocena stanu technicznego obiektu przez konstruktora i odbiór rusztowania przed pracą – zawalenie się elementów, upadek z wysokości;
- usunięcie i dezynfekcja odchodów ptasich przed rozpoczęciem robót – chlamydioza, kryptokokoza;
- karty charakterystyki i instrukcje stosowania preparatów, zakaz jedzenia na stanowisku – wapno, środki biobójcze, ołów;
- wygrodzenie strefy niebezpiecznej pod rusztowaniem – upadek przedmiotów;
- przerwy w pracy, rotacja czynności i ogrzewane pomieszczenie socjalne – wymuszona pozycja, niska temperatura, obciążenie wzroku;
- jasny zakres prac uzgodniony z konserwatorem i realny harmonogram – odpowiedzialność za substancję zabytkową, presja terminów;
- dobre oświetlenie miejsca pracy i porządek na pomostach – potknięcia, skaleczenia, odpryski.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla renowatora zabytków architektury.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, mikroklimat zimny (praca na otwartej przestrzeni);
- czynniki chemiczne – pył zawierający krzemionkę krystaliczną, pył gipsu, wodorotlenek wapnia, rozpuszczalniki organiczne, ołów i jego związki (usuwanie starych powłok);
- czynniki biologiczne – grzyby pleśniowe, Chlamydophila psittaci (odchody ptaków);
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m, wymuszona pozycja ciała, ręczne przenoszenie ciężarów, obsługa elektronarzędzi i urządzeń strumieniowo-ściernych.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).