Operator kombajnu górniczego – kod 811108 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Operator maszyn urabiających i ładujących”. Operator kombajnu górniczego steruje kombajnami ścianowymi i chodnikowymi, które urabiają węgiel lub skałę w podziemnych wyrobiskach kopalni. Prowadzi kombajn zgodnie z technologią i dokumentacją, kontroluje pracę organów urabiających, zraszania i przenośnika, wymienia noże, usuwa drobne usterki oraz współpracuje z obsługą obudowy zmechanizowanej i przenośników.
Operator kombajnu górniczego – wymagania w stosunku do pracownika
- kwalifikacje górnika oraz przeszkolenie i dopuszczenie do obsługi kombajnu danego typu w zakładzie górniczym,
- kwalifikacje do wykonywania czynności w ruchu zakładu górniczego zgodne z przepisami Prawa geologicznego i górniczego,
- znajomość budowy, hydrauliki i układów sterowania kombajnu (sterowanie radiowe i z pulpitu),
- znajomość zagrożeń metanowych, pyłowych i tąpaniami w rejonie ściany i przodka,
- umiejętność posługiwania się sprzętem ucieczkowym,
- dobry stan zdrowia, refleks i brak przeciwwskazań do pracy pod ziemią,
- odpowiedzialność i umiejętność współpracy z brygadą.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator kombajnu chodnikowego,
- kombajnista ścianowy,
- kombajnista chodnikowy,
- operator kombajnu ścianowego,
- operator maszyn urabiających.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy do pracy pod ziemią,
- badania psychologiczne – dla operatorów maszyn górniczych, zgodnie z wymaganiami przepisów lub zakładu górniczego,
- zdjęcie RTG klatki piersiowej i spirometria – pył węglowy i krzemionka,
- badanie audiometryczne – hałas kombajnu i przenośników,
- ocena tolerancji pracy w mikroklimacie gorącym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp z instruktażem stanowiskowym przy kombajnie,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co rok (prace szczególnie niebezpieczne), prowadzone z uwzględnieniem wymagań przepisów górniczych i regulaminów zakładu górniczego,
- przeszkolenie w obsłudze danego typu kombajnu i jego układów zabezpieczających,
- szkolenie z zagrożeń naturalnych – metanowego, pyłowego, tąpaniami i pożarowego,
- ćwiczenia z drogami ucieczkowymi i sprzętem ucieczkowym,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Operator pracuje w ścianie wydobywczej pod osłoną obudowy zmechanizowanej albo w przodku chodnikowym, w bezpośrednim sąsiedztwie organów urabiających i przenośnika zgrzebłowego. Urabianie powoduje intensywny hałas, zapylenie i drgania, a w pokładach metanowych wydzielanie metanu. Temperatura w ścianie przekracza często 28°C przy wysokiej wilgotności. Sterowanie odbywa się radiowo lub z pulpitu, często w pozycji pochylonej w niskiej ścianie. Na stanowisku wykorzystuje się:
- kombajny ścianowe bębnowe i kombajny chodnikowe z organem frezującym;
- obudowa zmechanizowana i przenośnik ścianowy zgrzebłowy;
- piloty sterowania radiowego i pulpit sterowniczy;
- instalacje zraszające i odpylacze kombajnów chodnikowych;
- czujniki metanu i automatyka wyłączająca kombajn;
- narzędzia do wymiany noży urabiających.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zawał stropu i ociosu w ścianie lub przodku,
- tąpnięcie i odprężenie górotworu,
- pochwycenie przez organ urabiający lub przenośnik zgrzebłowy,
- uderzenie odłamkami skały i węgla,
- hałas kombajnu i przenośnika powyżej 90 dB,
- drgania mechaniczne o działaniu ogólnym i miejscowym,
- mikroklimat gorący,
- wypływ oleju hydraulicznego pod wysokim ciśnieniem,
- porażenie prądem kabli zasilających 1 kV i 3,3 kV.
Czynniki chemiczne:
- pył węglowy i pył zawierający krzemionkę krystaliczną,
- metan wydzielający się przy urabianiu,
- tlenek węgla i gazy pożarowe,
- oleje i emulsje hydrauliczne.
Czynniki psychofizyczne:
- praca w wymuszonej pozycji w niskiej ścianie,
- ciężka praca fizyczna przy wymianie noży i usuwaniu awarii,
- praca zmianowa i w porze nocnej,
- presja wydobycia i stres,
- obciążenie wzroku i koncentracja w warunkach zapylenia.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora kombajnu górniczego.
Środki ochrony indywidualnej
- kask górniczy z lampą i osłoną twarzy lub okulary – odłamki skały, zawał, uderzenie;
- półmaska z filtrem P3 – pył węglowy, krzemionka krystaliczna;
- ochronniki słuchu – hałas kombajnu i przenośnika;
- rękawice antywibracyjne i odporne na przecięcie – drgania mechaniczne, wymiana noży;
- obuwie górnicze z podnoskiem i nakolanniki – przygniecenie, praca w wymuszonej pozycji;
- odzież górnicza trudnopalna, przewiewna – mikroklimat gorący, gazy pożarowe;
- pochłaniacz ucieczkowy i osobisty metanomierz – metan, tlenek węgla;
- rękawice olejoodporne – oleje i emulsje hydrauliczne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- automatyczne wyłączanie kombajnu przy przekroczeniu stężenia metanu – metan, wybuch;
- zraszanie zewnętrzne i wewnętrzne organów oraz odpylacze – pył węglowy, krzemionka;
- osłony obudowy zmechanizowanej i przesuwne stropnice – zawał stropu, odłamki;
- blokada przenośnika i kombajnu na czas wymiany noży – pochwycenie przez organ;
- sterowanie radiowe z bezpiecznej odległości – hałas, odłamki, pochwycenie;
- chłodzenie wyrobisk i powietrza – mikroklimat gorący;
- przewody hydrauliczne z osłonami i kontrola ciśnienia – wypływ oleju;
- zabezpieczenia upływowe i kontrola kabli – porażenie prądem;
- profilaktyka tąpaniowa w rejonie ściany – tąpnięcie.
Środki organizacyjne
- urabianie zgodnie z technologią i poleceniami dozoru – zawał, tąpnięcie;
- kontrola stężenia metanu przed uruchomieniem kombajnu – metan, tlenek węgla;
- ograniczony czas pracy w temperaturze powyżej 28°C i napoje – mikroklimat gorący;
- rotacja w brygadzie i przerwy – wymuszona pozycja ciała, ciężka praca fizyczna, drgania;
- realne plany wydobycia i wsparcie dozoru – presja i stres;
- harmonogram zmian z odpoczynkiem po zmianie nocnej – praca nocna, obciążenie wzroku;
- okresowe przeglądy kombajnu i instalacji hydraulicznej – wypływ oleju, hałas.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora kombajnu górniczego.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym i miejscowym, mikroklimat gorący;
- czynniki chemiczne – pył węgla kamiennego, pył zawierający krzemionkę krystaliczną, metan, tlenek węgla, oleje mineralne;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca pod ziemią, obsługa maszyn urabiających w ruchu, zagrożenie tąpaniami i zawałem, ciężka praca fizyczna, praca w wymuszonej pozycji, praca w porze nocnej, praca w sprzęcie ochrony układu oddechowego.
Podobne stanowiska
- operator maszyny przewiertowej,
- operator wiertarki,
- operator frezarki drogowej,
- mechanik maszyn przemysłowych,
- operator koparki.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).