Kontroler (sterowniczy) urządzeń destylacyjnych i rektyfikacyjnych – kod 313304 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kontroler sterowniczy nadzoruje kolumny destylacyjne i rektyfikacyjne, w których rozdziela się ropę naftową, rozpuszczalniki, alkohole, aromaty czy skroplone gazy. Ustala temperatury na półkach, refluks, ciśnienie w kolumnie i obciążenie wyparek, kontroluje czystość frakcji na podstawie analiz laboratoryjnych i analizatorów procesowych oraz prowadzi rozruchy i odstawienia instalacji.
Kontroler (sterowniczy) urządzeń destylacyjnych i rektyfikacyjnych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne chemiczne lub inżynieryjne, preferowane doświadczenie operatorskie,
- znajomość zasad destylacji, rektyfikacji, azeotropii i pracy wymienników ciepła,
- umiejętność obsługi systemu DCS i interpretacji profili temperatur kolumny,
- znajomość właściwości palnych i toksycznych frakcji oraz ich granic wybuchowości,
- umiejętność współpracy z operatorami terenowymi i laboratorium,
- brak przeciwwskazań do pracy zmianowej i na wysokości.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- sterowniczy kolumn rektyfikacyjnych,
- panelista instalacji destylacji,
- operator DCS instalacji rektyfikacji,
- panelista instalacji rektyfikacji,
- operator instalacji odzysku rozpuszczalników przez destylację.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m przy obsłudze podestów kolumn,
- ocena zdolności do pracy w sprzęcie ochrony układu oddechowego.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z rozruchu i odstawienia kolumn oraz postępowania przy zalaniu półek i utracie próżni,
- szkolenie z pracy w strefach zagrożenia wybuchem (ATEX),
- szkolenie z planu operacyjno-ratowniczego i ćwiczenia ewakuacyjne,
- szkolenie z pracy z substancjami rakotwórczymi, np. benzenem, tam, gdzie występują w instalacji,
- szkolenie z pierwszej pomocy i postępowania przy zatruciu parami węglowodorów.
Środowisko pracy
Kolumny destylacyjne pracują w rafineriach, zakładach petrochemicznych, gorzelniach i zakładach odwadniania etanolu, koksowniach (rektyfikacja benzolu) oraz w zakładach regeneracji rozpuszczalników. Kontroler pracuje głównie w dyspozytorni, a wspólnie z operatorami terenowymi sprawdza kolumny o wysokości kilkudziesięciu metrów, wyparki, skraplacze i zbiorniki refluksu. Media mają temperaturę od kilkudziesięciu do ponad 350 °C, a część instalacji pracuje pod próżnią lub nadciśnieniem. Instalacja leży w strefach zagrożenia wybuchem i pracuje w ruchu ciągłym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- kolumny półkowe i z wypełnieniem strukturalnym;
- wyparki, reboilery i piece rurowe do podgrzewania wsadu;
- skraplacze, chłodnice i zbiorniki refluksu;
- pompy próżniowe, eżektory parowe i pompy odśrodkowe;
- analizatory procesowe, chromatografy i przepływomierze;
- system DCS z blokadami technologicznymi;
- detektory gazów i radiotelefony przeciwwybuchowe.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pożar i wybuch par węglowodorów, alkoholi i rozpuszczalników,
- gwałtowny wzrost ciśnienia przy utracie chłodzenia skraplacza,
- oparzenia gorącymi produktami, parą grzewczą i powierzchniami reboilerów,
- wyciek gorącego medium przy rozszczelnieniu połączeń i pobieraniu próbek,
- hałas od pomp, eżektorów i palników pieców,
- upadek z wysokości z podestów i drabin kolumn,
- poślizgnięcie na posadzkach i podestach zanieczyszczonych produktem,
- ładunki elektrostatyczne przy przepływie i odbiorze rozpuszczalników.
Czynniki chemiczne:
- benzen, toluen i ksyleny we frakcjach aromatycznych,
- siarkowodór i merkaptany w frakcjach naftowych,
- metanol, etanol, aceton i octan etylu,
- opary benzyn i węglowodorów alifatycznych, np. n-heksanu.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- praca przy monitorach ekranowych w dyspozytorni,
- stres podczas rozruchów, odstawień i awarii instalacji,
- odpowiedzialność za jakość frakcji i bezpieczeństwo instalacji,
- wymuszone pozycje ciała przy pracy przy armaturze na podestach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kontrolera (sterowniczego) urządzeń destylacyjnych i rektyfikacyjnych.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież trudnopalna i antyelektrostatyczna, obuwie przewodzące – pożar i wybuch par, ładunki elektrostatyczne;
- rękawice termoochronne i osłona twarzy przy poborze gorących próbek – oparzenia, uwolnienie medium;
- rękawice nitrylowe i gogle chemoszczelne – alkohole i rozpuszczalniki, benzen i aromaty;
- osobisty detektor H2S i granicy wybuchowości, maska ucieczkowa – siarkowodór, opary węglowodorów;
- półmaska z pochłaniaczem par organicznych – benzen i aromaty, opary węglowodorów;
- ochronniki słuchu – hałas;
- szelki bezpieczeństwa przy pracy poza barierkami – upadek z wysokości.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- blokady wysokiego ciśnienia, zawory bezpieczeństwa i układ zrzutu na pochodnię – wzrost ciśnienia w kolumnie, stres w sytuacjach awaryjnych;
- urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym, uziemienie i połączenia wyrównawcze – pożar i wybuch par, ładunki elektrostatyczne;
- stacjonarne detektory gazów palnych i siarkowodoru – siarkowodór, opary węglowodorów, pożar i wybuch par;
- zamknięte układy poboru próbek z chłodnicami – uwolnienie medium, oparzenia, benzen i aromaty;
- izolacja termiczna i osłony gorących powierzchni – oparzenia;
- obudowy dźwiękochłonne pomp i tłumiki eżektorów – hałas;
- balustrady, podesty kratowe i drabiny z kabłąkami – upadek z wysokości, upadek na tym samym poziomie;
- ergonomiczne stanowisko dyspozytora z regulowanym fotelem – praca przy monitorze, wymuszone pozycje.
Środki organizacyjne
- instrukcje rozruchu, odstawienia i postępowania awaryjnego z ćwiczeniami – stres w sytuacjach awaryjnych, wzrost ciśnienia w kolumnie, odpowiedzialność;
- system zezwoleń na prace gorące i prace w strefach zagrożenia wybuchem – pożar i wybuch par;
- pomiary stężeń benzenu, siarkowodoru i hałasu – benzen i aromaty, siarkowodór, hałas;
- rejestr pracowników narażonych na benzen jako czynnik rakotwórczy – benzen i aromaty;
- procedura pobierania próbek we dwie osoby w rejonach z siarkowodorem – siarkowodór, uwolnienie medium;
- grafik zmian i przerwy w pracy przy monitorze – praca zmianowa, praca przy monitorze;
- utrzymanie porządku i usuwanie wycieków – upadek na tym samym poziomie, alkohole i rozpuszczalniki, opary węglowodorów.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kontrolera (sterowniczego) urządzeń destylacyjnych i rektyfikacyjnych.
- czynniki fizyczne – hałas, praca w kontakcie z gorącymi mediami;
- czynniki chemiczne – benzen, toluen, ksyleny, siarkowodór, metanol, etanol, aceton, octan etylu, n-heksan, benzyny;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w strefie zagrożenia wybuchem, praca na wysokości powyżej 3 m, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, praca zmianowa, w tym w porze nocnej, praca w aparatach ochrony układu oddechowego.
Podobne stanowiska
- operator rafinerii,
- aparatowy procesów chemicznych,
- pracownik gorzelni,
- operator koksowni,
- technik technologii chemicznej.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).