Legalizator – kod 214921 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Legalizator wykonuje czynności metrologiczne związane z prawną kontrolą przyrządów pomiarowych – sprawdza wagi nieautomatyczne, odmierzacze paliw, wodomierze, ciepłomierze, gazomierze, liczniki energii elektrycznej i taksometry. Porównuje wskazania przyrządu ze wzorcami, wykonuje obliczenia błędów, nakłada cechy legalizacyjne i plomby oraz wystawia świadectwa i protokoły, pracując w punkcie legalizacyjnym i u użytkowników przyrządów.
Legalizator – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne lub wyższe – metrologia, elektrotechnika, mechanika albo pokrewne,
- znajomość zasad prawnej kontroli metrologicznej i wymagań dla przyrządów pomiarowych,
- umiejętność obsługi wzorców masy, objętości, przepływu i wielkości elektrycznych,
- umiejętność wykonywania obliczeń błędów pomiaru i szacowania niepewności,
- upoważnienie do wykonywania czynności legalizacyjnych – tam, gdzie wymagają tego przepisy lub procedury zakładowe,
- prawo jazdy kategorii B i gotowość do wyjazdów do zakładów oraz na stacje paliw.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- metrolog legalizacyjny,
- pracownik punktu legalizacyjnego,
- specjalista prawnej kontroli metrologicznej,
- sprawdzający przyrządy pomiarowe,
- technik legalizacji wag i liczników.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie z oceną układu ruchu, wzroku i słuchu,
- badania lekarskie przy dźwiganiu odważników wzorcowych i pracy w pozycjach wymuszonych,
- badania kierowcy samochodu służbowego – jeżeli pracownik prowadzi pojazd w ramach obowiązków,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników inżynieryjno-technicznych – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż z ręcznych prac transportowych i przenoszenia odważników wzorcowych,
- szkolenie z zasad pracy na stacjach paliw i w strefach zagrożenia wybuchem,
- instruktaż z zasad pracy przy instalacjach elektrycznych i w studzienkach wodomierzowych.
Środowisko pracy
Część czynności legalizator wykonuje w punkcie legalizacyjnym i w laboratorium wzorców – przy stanowiskach z wagami kontrolnymi, zestawami odważników, stanowiskami przepływowymi i stołami pomiarowymi, w pomieszczeniach o kontrolowanej temperaturze. Pozostałą część pracy stanowią wyjazdy do użytkowników: na stacje paliw, do zakładów produkcyjnych, węzłów cieplnych, hal targowych, punktów skupu i rozdzielni. Sprawdzanie odmierzaczy paliw odbywa się na placu stacji, w strefie zagrożenia wybuchem i w oparach benzyny; wodomierze bywają zabudowane w studzienkach i ciasnych pomieszczeniach. Przenoszenie odważników wzorcowych o masach 20 kg i większych wymaga znacznego wysiłku, często po schodach i nierównym terenie. Wyjazdy odbywają się samochodem służbowym, przy każdej pogodzie. Na stanowisku wykorzystuje się:
- odważniki wzorcowe klasy roboczej, komparatory i wagi kontrolne;
- kolby i zbiorniki wzorcowe do sprawdzania odmierzaczy paliw oraz stanowiska przepływowe;
- wzorce wielkości elektrycznych, mierniki i stanowiska do sprawdzania liczników energii;
- cechy legalizacyjne, plombownice, plomby i znaki zabezpieczające;
- termometry, barometry i wilgotnościomierze do rejestracji warunków pomiaru;
- samochód służbowy, wózek transportowy i skrzynie na wzorce.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- dźwiganie i przenoszenie odważników wzorcowych, skrzyń i kolb o znacznej masie,
- praca w pozycjach wymuszonych i w przyklęku przy wodomierzach oraz licznikach,
- praca w studzienkach wodomierzowych, piwnicach i komorach ciepłowniczych o ograniczonym dostępie,
- porażenie prądem przy sprawdzaniu liczników energii i w rozdzielniach,
- potrącenie przez pojazdy na placu stacji paliw i w zakładach,
- potknięcie i upadek na nierównym terenie, na schodach i w otwartych studzienkach,
- hałas w halach produkcyjnych, kotłowniach i węzłach cieplnych,
- praca na placach i w nieogrzewanych pomieszczeniach w mrozie, upale i opadach,
- praca przy monitorze ekranowym przy obliczeniach, protokołach i świadectwach.
Czynniki chemiczne:
- opary benzyny, oleju napędowego i gazu skroplonego na stacjach paliw,
- pary rtęci z uszkodzonych starych przyrządów pomiarowych i termometrów,
- substancje występujące w zakładach odwiedzanych w czasie legalizacji, w tym chemikalia procesowe.
Czynniki biologiczne:
- bakterie i grzyby w wodzie oraz osadach w studzienkach wodomierzowych i komorach.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za poprawność legalizacji i skutki prawne wydanych świadectw,
- napięcie w kontaktach z użytkownikami przyrządów przy wynikach negatywnych,
- presja liczby zleceń i terminów ważności legalizacji,
- długotrwała koncentracja przy odczytach, obliczeniach i plombowaniu,
- zmienne miejsca pracy i długie dojazdy między użytkownikami.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku legalizatora.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą przeciwpoślizgową – dzwiganie wzorcow, upadek;
- rękawice ochronne i nakolanniki przy pracy w przyklęku – wymuszone pozycje, dzwiganie wzorcow;
- odzież antyelektrostatyczna i obuwie antyelektrostatyczne na stacji paliw – opary paliw;
- kamizelka ostrzegawcza na placach i w zakładach – ruch pojazdow;
- rękawice elektroizolacyjne i narzędzia izolowane przy licznikach energii – porazenie;
- ochronniki słuchu w halach i kotłowniach – halas;
- rękawice jednorazowe przy pracy w studzienkach i kontakcie z wodą oraz osadami – sciek i woda, rteci pary;
- odzież ciepłochronna i przeciwdeszczowa – warunki atmosferyczne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wózki transportowe, podnośniki i uchwyty do przenoszenia zestawów wzorców – dzwiganie wzorcow, wymuszone pozycje;
- stanowiska laboratoryjne o regulowanej wysokości i stoły podnośne – wymuszone pozycje, koncentracja;
- oświetlenie przenośne, wentylatory i detektory gazów przy pracach w studzienkach – ciasne przestrzenie, sciek i woda;
- rozłączanie obwodów, wyłączniki różnicowoprądowe i osłony przy sprawdzaniu liczników – porazenie;
- wygrodzenie stanowiska pracy na placu stacji i wstrzymanie tankowania w strefie prac – ruch pojazdow, opary paliw;
- zestawy do bezpiecznego usuwania rozlanej rtęci i wyznaczone pojemniki na uszkodzone przyrządy – rteci pary;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe w punkcie legalizacyjnym – monitor;
- klimatyzacja i stabilizacja warunków w pomieszczeniu wzorców – warunki atmosferyczne, halas.
Środki organizacyjne
- limity mas przenoszonych, podział zestawów wzorców i transport mechaniczny – dzwiganie wzorcow;
- zakaz wchodzenia do studzienek bez zezwolenia, pomiaru atmosfery i asekuracji – ciasne przestrzenie, sciek i woda;
- procedura wyłączenia i sprawdzenia braku napięcia przed pracami przy licznikach – porazenie;
- uzgadnianie prac z obsługą stacji paliw i zakaz czynności iskrzących w strefie – opary paliw, ruch pojazdow;
- procedura postępowania z przyrządami rtęciowymi i zgłaszanie uszkodzeń – rteci pary, czynniki w zakladach;
- instruktaż o zagrożeniach u użytkownika przed wejściem na teren zakładu – czynniki w zakladach, halas;
- procedura przekazywania wyniku negatywnego i wsparcie przełożonego przy sporach – konflikt z uzytkownikiem, odpowiedzialnosc;
- planowanie tras z rezerwą czasu i ograniczenie liczby zleceń na dzień – presja terminow, praca w rozjazdach;
- przerwy w pracy przy monitorze oraz planowanie wyjazdów z uwzględnieniem pogody – monitor, koncentracja, warunki atmosferyczne, upadek, wymuszone pozycje.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla legalizatora.
- czynniki fizyczne – hałas, praca w zmiennych warunkach atmosferycznych, ręczne prace transportowe, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie;
- czynniki chemiczne – opary benzyny i oleju napędowego, gaz skroplony, pary rtęci, chemikalia występujące w odwiedzanych zakładach;
- czynniki biologiczne – bakterie i grzyby w wodzie oraz osadach w studzienkach wodomierzowych;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – dźwiganie odważników wzorcowych, praca w przestrzeniach o ograniczonym dostępie, praca przy urządzeniach elektrycznych, praca w strefie zagrożenia wybuchem, kierowanie pojazdem służbowym.
Podobne stanowiska
- metrolog,
- monter elektrycznych przyrządów pomiarowych,
- inspektor dozoru technicznego,
- kontroler jakości,
- elektromonter układów pomiarowych i automatyki zabezpieczeniowej,
- inżynier transportu kolejowego,
- inżynier inżynierii chemicznej.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).