Edukator ekologiczny – kod 325501 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Edukator ekologiczny prowadzi zajęcia terenowe i warsztaty przyrodnicze dla dzieci, młodzieży i dorosłych w parkach narodowych, ośrodkach edukacji ekologicznej, nadleśnictwach i ogrodach botanicznych. Oprowadza grupy po ścieżkach dydaktycznych, organizuje akcje sadzenia drzew i sprzątania terenu, przygotowuje pomoce dydaktyczne oraz kampanie dotyczące ochrony przyrody i gospodarki odpadami.
Edukator ekologiczny – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe przyrodnicze, w zakresie ochrony środowiska, leśnictwa lub pedagogiki,
- znajomość lokalnej przyrody, zasad ochrony gatunkowej i obszarowej,
- umiejętności metodyczne i praca z grupami dzieci w różnym wieku,
- umiejętność udzielania pierwszej pomocy,
- dobra kondycja fizyczna do pracy w terenie,
- prawo jazdy kat. B przy dojazdach do szkół i miejsc zajęć.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- specjalista ds. edukacji ekologicznej,
- edukator przyrodniczy,
- pracownik ośrodka edukacji ekologicznej,
- specjalista ds. edukacji przyrodniczej,
- edukator środowiskowy.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- ocena zdolności do pracy w zmiennych warunkach atmosferycznych i w terenie,
- badanie narządu głosu przy dużym obciążeniu prowadzeniem zajęć,
- badanie narządu wzroku przy pracy przy monitorze.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy użądleniach i wstrząsie anafilaktycznym,
- szkolenie z zasad bezpieczeństwa zajęć terenowych i opieki nad grupą małoletnich,
- szkolenie z emisji głosu.
Środowisko pracy
Edukator ekologiczny pracuje na przemian w sali dydaktycznej ośrodka i w terenie: na ścieżkach leśnych, łąkach, nad wodą, przy torfowiskach i w parkach miejskich. Zajęcia terenowe odbywają się w różnych porach roku, w upale, deszczu i chłodzie, po nierównym i śliskim podłożu. Pracuje z grupami szkolnymi liczącymi kilkadziesiąt osób, prowadzi badania wody i gleby zestawami odczynników, odłowy bezkręgowców siatką i obserwacje ptaków. Część czasu spędza przy komputerze, przygotowując materiały i rozliczając projekty. Na stanowisku wykorzystuje się:
- ścieżki dydaktyczne, wieże i kładki widokowe;
- lupy, mikroskopy, siatki entomologiczne i czerpaki hydrobiologiczne;
- zestawy do analizy wody i gleby z odczynnikami;
- narzędzia ogrodnicze do sadzenia drzew i budowy ogródków;
- rzutnik, nagłośnienie przenośne i komputer;
- apteczka z zestawem do usuwania kleszczy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potknięcie i upadek na nierównych ścieżkach, korzeniach i oblodzonych kładkach,
- upał, przechłodzenie i promieniowanie nadfioletowe przy zajęciach w terenie,
- wyładowania atmosferyczne i łamiące się gałęzie podczas burzy,
- wpadnięcie do wody przy zajęciach nad stawem lub rzeką,
- skaleczenia narzędziami ogrodniczymi i szkłem laboratoryjnym,
- przenoszenie pomocy dydaktycznych, sadzonek i sprzętu,
- praca przy monitorze przy przygotowaniu materiałów.
Czynniki chemiczne:
- odczynniki do analizy wody i gleby, w tym kwasy i odczynniki zawierające azotany,
- nawozy i podłoża ogrodnicze przy warsztatach sadzenia.
Czynniki biologiczne:
- kleszcze przenoszące boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu,
- użądlenia os, pszczół i szerszeni,
- kontakt z wodą powierzchniową, odchodami zwierząt i odpadami podczas akcji sprzątania,
- pyłki roślin wywołujące alergie.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie narządu głosu przy prowadzeniu zajęć na zewnątrz,
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo grup dzieci w terenie,
- trudne zachowania uczestników i konflikty w grupie,
- nierównomierne obciążenie pracą w sezonie wiosenno-letnim,
- częste wyjazdy i dojazdy do miejsc zajęć.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku edukatora ekologicznego.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie trekkingowe z protektorem i odzież dostosowana do pogody – potknięcie, upadek, przechłodzenie;
- nakrycie głowy, krem z filtrem UV i okulary przeciwsłoneczne – upał, promieniowanie nadfioletowe;
- odzież z długim rękawem i repelent – kleszcze, użądlenia;
- rękawice robocze przy sadzeniu i sprzątaniu terenu – skaleczenia, odpady, nawozy i podłoża;
- rękawice nitrylowe i okulary ochronne przy analizach wody – odczynniki chemiczne, woda powierzchniowa;
- kamizelka asekuracyjna przy zajęciach na pomostach – wpadnięcie do wody.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- utrzymane i oznakowane ścieżki dydaktyczne, barierki na kładkach i pomostach – potknięcie, wpadnięcie do wody;
- schronienie w budynku ośrodka lub wiacie na wypadek burzy – wyładowania atmosferyczne, łamiące się gałęzie;
- apteczka z autostrzykawką z adrenaliną (zgodnie z zaleceniem lekarza) i zestawem do usuwania kleszczy – użądlenia, kleszcze;
- gotowe zestawy testów z odczynnikami w małych dawkach – odczynniki chemiczne;
- przenośne nagłośnienie – obciążenie narządu głosu;
- wózki do przewozu sprzętu i sadzonek – przenoszenie pomocy dydaktycznych;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe – praca przy monitorze;
- stanowisko do mycia rąk i środki dezynfekcyjne – woda powierzchniowa, odpady, pyłki.
Środki organizacyjne
- sprawdzanie prognoz i ostrzeżeń meteorologicznych przed zajęciami terenowymi – upał, przechłodzenie, wyładowania atmosferyczne;
- regulamin zajęć terenowych i odpowiednia liczba opiekunów z ramienia szkoły – odpowiedzialność za grupy dzieci, trudne zachowania uczestników;
- zbieranie informacji o alergiach uczestników i plan postępowania przy anafilaksji – użądlenia, pyłki roślin;
- oglądanie ciała po zajęciach w terenie i zalecane szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu – kleszcze;
- instruktaż użycia narzędzi i szkła przed warsztatami – skaleczenia;
- planowanie kalendarza zajęć i czasu dojazdów – nierównomierne obciążenie pracą, częste wyjazdy;
- przerwy na regenerację głosu i nawodnienie – obciążenie narządu głosu, upał.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla edukatora ekologicznego.
- czynniki fizyczne – praca w zmiennych warunkach atmosferycznych, promieniowanie nadfioletowe naturalne, praca przy monitorze ekranowym;
- czynniki chemiczne – odczynniki do analizy wody i gleby (w niewielkich ilościach);
- czynniki biologiczne – krętki Borrelia i wirus kleszczowego zapalenia mózgu przenoszone przez kleszcze, alergeny roślinne;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obciążenie narządu głosu, odpowiedzialność za grupy dzieci w terenie, zagrożenie użądleniem i wstrząsem anafilaktycznym, praca nad wodą.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).