Operator odprężarek wyrobów szklanych – kod 818103 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator odprężarek wyrobów szklanych obsługuje tunelowe piece odprężające, przez które przechodzą butelki, słoiki, szkło stołowe lub techniczne zaraz po uformowaniu, aby usunąć naprężenia wewnętrzne. Ustawia krzywą temperatur w strefach odprężarki i prędkość taśmy, kontroluje palniki gazowe, sprawdza naprężenia polaryskopem, usuwa stłuczkę i przewrócone wyroby oraz nadzoruje nanoszenie powłok ochronnych na gorącym i zimnym końcu linii.
Operator odprężarek wyrobów szklanych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, preferowane w zawodzie operator urządzeń przemysłu szklarskiego lub technik technologii szkła,
- znajomość procesu odprężania szkła i wad wynikających z naprężeń,
- umiejętność obsługi palników gazowych, regulatorów temperatury i paneli sterowniczych,
- umiejętność posługiwania się polaryskopem i przyrządami kontrolnymi,
- odporność na pracę w wysokiej temperaturze i hałasie,
- gotowość do pracy zmianowej w ruchu ciągłym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- odprężarkowy,
- operator odprężarki tunelowej,
- operator pieca odprężającego,
- obsługujący odprężarkę w hucie szkła,
- operator gorącego końca linii szklarskiej.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badanie audiometryczne przy narażeniu na hałas maszyn formujących,
- ocena układu krążenia i wydolności przy pracy w mikroklimacie gorącym,
- badanie okulistyczne przy narażeniu na promieniowanie podczerwone.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż obsługi palników i instalacji gazowej oraz postępowania przy wycieku gazu,
- instruktaż pracy z chlorkiem monobutylocyny i środkami powłok ochronnych,
- instruktaż postępowania przy oparzeniach i przegrzaniu organizmu,
- szkolenie przeciwpożarowe i ewakuacyjne.
Środowisko pracy
Operator pracuje w hali huty szkła, na odcinku między maszynami formującymi a sortownią. Wyroby wchodzą do odprężarki w temperaturze około 500–600°C i są stopniowo schładzane, dlatego wlot odprężarki i przenośniki emitują silne promieniowanie cieplne, a temperatura powietrza latem znacznie przekracza 30°C. Odprężarki są ogrzewane palnikami gazowymi lub elektrycznie. Hałas maszyn formujących i sprężonego powietrza przekracza 85 dB(A). Na podłodze i przenośnikach występuje stłuczka szklana, a linia pracuje całodobowo. Na stanowisku wykorzystuje się:
- odprężarka tunelowa z taśmą siatkową i strefami grzania oraz chłodzenia;
- palniki gazowe, wentylatory i układy regulacji temperatury;
- tunel powłoki gorącego końca z dozowaniem chlorku monobutylocyny;
- natrysk powłoki zimnego końca z emulsją wosku polietylenowego;
- przenośniki, przesuwacze i układacze wyrobów;
- polaryskop, termopary i pirometr;
- haki, łopaty i pojemniki do usuwania stłuczki.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- promieniowanie podczerwone i mikroklimat gorący przy wlocie odprężarki,
- oparzenie gorącymi wyrobami szklanymi i elementami odprężarki,
- skaleczenie stłuczką szklaną i pękającymi wyrobami,
- hałas maszyn formujących i sprężonego powietrza,
- wciągnięcie przez taśmę odprężarki i przenośniki,
- pożar i wybuch gazu ziemnego z instalacji palników,
- poślizgnięcie i upadek na stłuczce i nierównych posadzkach,
- porażenie prądem przy elektrycznych strefach grzania.
Czynniki chemiczne:
- chlorowodór i związki cyny z rozkładu chlorku monobutylocyny w tunelu powłoki gorącego końca,
- tlenek węgla i tlenki azotu ze spalania gazu,
- aerozol emulsji powłoki zimnego końca.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa w ruchu ciągłym, w tym w porze nocnej,
- obciążenie organizmu pracą w wysokiej temperaturze,
- stała koncentracja przy kontroli temperatury i jakości odprężania,
- presja czasu przy przewróceniach i zatorach wyrobów,
- długotrwała praca w pozycji stojącej.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora odprężarek wyrobów szklanych.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież ochronna trudnopalna chroniąca przed ciepłem promieniowania – promieniowanie podczerwone i mikroklimat gorący, oparzenie;
- okulary lub osłona twarzy z filtrem podczerwieni – promieniowanie podczerwone, skaleczenie stłuczką;
- rękawice odporne na wysoką temperaturę i przecięcie – oparzenie gorącymi wyrobami, skaleczenie stłuczką;
- ochronniki słuchu – hałas;
- obuwie bezpieczne z podeszwą odporną na przecięcie i wysoką temperaturę – poślizgnięcie na stłuczce, skaleczenie;
- półmaska z pochłaniaczem gazów kwaśnych przy pracach przy tunelu powłoki – chlorowodór i związki cyny, aerozol emulsji;
- przylegająca odzież robocza bez luźnych elementów – wciągnięcie przez taśmę.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- ekrany osłonowe, nadmuch chłodnego powietrza i kabiny klimatyzowane – promieniowanie podczerwone i mikroklimat gorący, obciążenie organizmu;
- obudowany tunel powłoki gorącego końca z odciągiem i neutralizacją gazów – chlorowodór i związki cyny;
- detektory gazu, automatyka palnikowa i zawory odcinające – pożar i wybuch gazu, tlenek węgla i tlenki azotu;
- osłony napędów taśmy i wyłączniki awaryjne – wciągnięcie przez taśmę i przenośniki;
- osłony przenośników i pojemniki na stłuczkę – skaleczenie stłuczką, poślizgnięcie;
- wyciszenie przewodów sprężonego powietrza i ekrany akustyczne – hałas;
- ochrona przeciwporażeniowa i pomiary instalacji elektrycznej – porażenie prądem;
- odciąg aerozolu przy natrysku zimnego końca – aerozol emulsji powłoki.
Środki organizacyjne
- harmonogram przerw w pomieszczeniu chłodzonym i dostęp do wody pitnej oraz napojów – obciążenie organizmu, mikroklimat gorący;
- procedura LOTO przy usuwaniu zatorów i pracach przy taśmie – wciągnięcie, oparzenie;
- bieżące usuwanie stłuczki i utrzymanie porządku – skaleczenie, poślizgnięcie i upadek;
- instrukcje obsługi instalacji gazowej i postępowania przy awarii – pożar i wybuch gazu, presja czasu;
- karty charakterystyki i pomiary stężeń chlorowodoru oraz tlenku węgla – chlorowodór i związki cyny, tlenek węgla;
- rotacja czynności, maty przeciwzmęczeniowe i harmonogram zmian – praca stojąca, praca zmianowa, stała koncentracja.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora odprężarek wyrobów szklanych.
- czynniki fizyczne – mikroklimat gorący, promieniowanie podczerwone, hałas, kontakt z gorącymi powierzchniami;
- czynniki chemiczne – chlorowodór, związki cyny (chlorek monobutylocyny), tlenek węgla, tlenki azotu;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca zmianowa w porze nocnej, obsługa urządzeń gazowych, praca w kontakcie ze szkłem i stłuczką.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).