Sprzedawca na targowisku – kod 521101 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Sprzedawca na targowisku / bazarze”. Sprzedawca na targowisku prowadzi sprzedaż detaliczną na straganie, w pawilonie lub z przyczepy na targowisku, bazarze albo rynku – najczęściej warzyw, owoców, nabiału, pieczywa, kwiatów, odzieży lub artykułów przemysłowych. Przywozi i rozładowuje towar, rozstawia stół i zadaszenie, waży i pakuje towar, przyjmuje zapłatę gotówką i kartą, a po zakończeniu handlu składa stoisko i porządkuje miejsce.
Sprzedawca na targowisku – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie podstawowe lub zasadnicze zawodowe, przyuczenie do zawodu sprzedawcy,
- aktualne orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych – przy sprzedaży żywności nieopakowanej,
- znajomość zasad przechowywania i ekspozycji żywności oraz oznakowania cen i pochodzenia towaru,
- umiejętność obsługi kasy fiskalnej, wagi legalizowanej i terminala płatniczego,
- prawo jazdy kategorii B, a przy przyczepie kategorii B+E – jeżeli sprzedawca przywozi towar,
- dobra kondycja fizyczna i odporność na pracę na zewnątrz w każdych warunkach pogodowych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- sprzedawca bazarowy,
- handlarz targowy,
- kupiec targowy,
- sprzedawca na straganie,
- sprzedawca warzyw i owoców na rynku.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badania do celów sanitarno-epidemiologicznych – przy sprzedaży żywności,
- ocena układu ruchu przy dźwiganiu skrzynek i długotrwałej pracy stojącej,
- ocena układu krążenia i oddechowego przy pracy w niskiej temperaturze – według wskazań lekarza.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z zasad higieny i bezpieczeństwa żywności (GHP, HACCP) – przy sprzedaży żywności,
- instruktaż bezpiecznego montażu namiotu i zadaszenia stoiska oraz jego mocowania,
- instruktaż bezpiecznego użytkowania ogrzewaczy gazowych i agregatów prądotwórczych,
- instruktaż obsługi kasy fiskalnej i postępowania z gotówką,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej.
Środowisko pracy
Sprzedawca pracuje na otwartym targowisku lub w lekkim pawilonie, przez cały rok, zwykle od wczesnych godzin porannych. Zimą temperatura na stanowisku spada poniżej zera, a do ogrzewania używa się ogrzewaczy na propan-butan lub promienników elektrycznych; latem stoisko nagrzewa się od słońca. Podłoże bywa nierówne, błotniste lub oblodzone. Towar w skrzynkach i workach trzeba rozładować z samochodu, ustawić na stołach, a wieczorem z powrotem załadować. Na stanowisku wykorzystuje się:
- stół handlowy, skrzynki, ekspozytory i kosze;
- namiot lub parasol handlowy z obciążnikami i linkami;
- waga elektroniczna legalizowana i kasa fiskalna lub terminal płatniczy;
- noże do krojenia warzyw, sera i kwiatów;
- ogrzewacz gazowy z butlą propan-butan lub promiennik elektryczny;
- przedłużacze i niekiedy agregat prądotwórczy;
- wózek ręczny do transportu skrzynek;
- samochód dostawczy lub przyczepa z towarem.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- mikroklimat zimny, opady i wiatr, a latem nasłonecznienie i mikroklimat gorący,
- poślizgnięcie i upadek na oblodzonym, błotnistym lub nierównym podłożu,
- uderzenie przez przewracający się namiot lub parasol przy silnym wietrze,
- oparzenie, pożar i wybuch gazu przy nieszczelnym ogrzewaczu gazowym lub butli,
- porażenie prądem przy uszkodzonych przedłużaczach i urządzeniach w czasie deszczu,
- skaleczenia nożem przy krojeniu towaru i ostrymi krawędziami skrzynek,
- przygniecenie i uderzenie przy rozładunku towaru z samochodu i przyczepy,
- potrącenie przez pojazdy dostawcze poruszające się po targowisku.
Czynniki chemiczne:
- tlenek węgla i produkty spalania z ogrzewaczy gazowych i agregatów prądotwórczych,
- propan-butan – gaz skrajnie łatwopalny,
- pozostałości środków ochrony roślin i środki konserwujące na skórce owoców cytrusowych,
- pył z gleby na warzywach korzeniowych i ziemniakach.
Czynniki biologiczne:
- bakterie i pleśnie z gnijących owoców i warzyw oraz z gleby, w tym laseczki tężca,
- drobnoustroje na banknotach i monetach oraz od klientów,
- osy i pszczoły przy sprzedaży owoców – ryzyko użądlenia i wstrząsu anafilaktycznego.
Czynniki psychofizyczne:
- ręczne przenoszenie skrzynek, worków i towaru przy rozładunku i załadunku,
- długotrwała pozycja stojąca przez cały dzień handlu,
- praca od wczesnych godzin porannych i długi dzień pracy, także w weekendy,
- ryzyko kradzieży i napadu przy obrocie gotówką,
- kontakt z klientami, w tym roszczeniowymi i nietrzeźwymi,
- samodzielna praca i niepewność utargu zależnego od pogody.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku sprzedawcy na targowisku.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież ocieplana warstwowa, czapka, rękawice z odkrytymi palcami do obsługi klientów – mikroklimat zimny, opady i wiatr;
- obuwie ocieplane z podeszwą antypoślizgową i wkładki termoizolacyjne – poślizgnięcie, mikroklimat zimny, długotrwała pozycja stojąca;
- nakrycie głowy, odzież przewiewna i krem z filtrem UV – nasłonecznienie, mikroklimat gorący;
- rękawice robocze przy rozładunku skrzynek – przygniecenie, ostre krawędzie skrzynek, bakterie i pleśnie z gleby i zgniłego towaru;
- rękawice jednorazowe lub szczypce przy sprzedaży żywności nieopakowanej – drobnoustroje od klientów i z banknotów, pozostałości środków ochrony roślin;
- kamizelka odblaskowa przy rozładunku na drogach wewnętrznych targowiska – potrącenie przez pojazdy dostawcze.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- namioty i parasole z obciążnikami, odciągami i mocowaniem do podłoża – uderzenie przez przewracający się namiot;
- ogrzewacze gazowe z zaworem bezpieczeństwa, sprawne węże i reduktory, gaśnica przy stoisku – pożar, wybuch gazu, oparzenie;
- ustawienie ogrzewaczy i agregatów z dala od zamkniętych pawilonów, wentylacja pawilonu – tlenek węgla, produkty spalania;
- przedłużacze o stopniu ochrony IP44 lub wyższym, zasilanie z rozdzielnicy targowiska z wyłącznikiem różnicowoprądowym – porażenie prądem;
- wózek ręczny, platformy i rampa przy rozładunku – ręczne przenoszenie ciężarów, przygniecenie;
- maty antypoślizgowe, posypywanie piaskiem i podesty drewniane przy stoisku – poślizgnięcie, długotrwała pozycja stojąca;
- osłony owoców i pułapki na osy przy stoisku – użądlenia owadów.
Środki organizacyjne
- przerwy w ciepłym pomieszczeniu lub w samochodzie przy niskiej temperaturze, ciepłe napoje – mikroklimat zimny;
- składanie namiotów przy silnym wietrze i sprawdzanie prognozy pogody – uderzenie przez namiot, opady i wiatr;
- wymiana butli gazowej na zewnątrz, kontrola szczelności i zakaz pozostawiania pracującego ogrzewacza bez nadzoru – wybuch gazu, pożar, tlenek węgla;
- organizacja ruchu pojazdów dostawczych na targowisku i wyznaczone godziny dowozu – potrącenie, przygniecenie przy rozładunku;
- rozładunek w dwie osoby i ograniczenie masy skrzynek – ręczne przenoszenie ciężarów;
- higiena rąk, mycie owoców do degustacji, usuwanie zgniłego towaru – bakterie, pleśnie, drobnoustroje z banknotów, pozostałości środków ochrony roślin, pył z gleby;
- płatności bezgotówkowe, odprowadzanie utargu w ciągu dnia, współpraca ze strażnikiem targowiska – kradzież, napad, roszczeniowi i nietrzeźwi klienci;
- ostrzenie i przechowywanie noży w osłonach, krojenie na desce – skaleczenia;
- praca w dwie osoby lub zmiennicy w dni targowe, planowanie dni wolnych – długi dzień pracy, samodzielna praca, praca od świtu.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla sprzedawcy na targowisku.
- czynniki fizyczne – mikroklimat zimny, mikroklimat gorący, promieniowanie nadfioletowe (praca na otwartej przestrzeni);
- czynniki chemiczne – tlenek węgla (ogrzewacze gazowe, agregaty), propan-butan;
- czynniki biologiczne – bakterie i pleśnie z gleby i psującej się żywności, laseczki tężca;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na otwartej przestrzeni w zmiennych warunkach atmosferycznych, ręczne przenoszenie ciężarów, długotrwała pozycja stojąca, obrót gotówką i ryzyko napadu.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).