Twórca ludowy – kod 265901 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Twórca ludowy wykonuje wyroby według tradycyjnych technik regionalnych – rzeźbę i zabawki w drewnie, ceramikę siwą i glazurowaną, wycinanki, pisanki, plecionki z wikliny i słomy, tkaniny oraz malarstwo na szkle. Pracuje w domowej pracowni, prezentuje rzemiosło na jarmarkach i w skansenach, prowadzi pokazy i warsztaty dla zwiedzających oraz sprzedaje wyroby bezpośrednio.
Twórca ludowy – wymagania w stosunku do pracownika
- opanowanie tradycyjnej techniki regionalnej i znajomość wzornictwa własnego regionu,
- umiejętność posługiwania się narzędziami ręcznymi – dłutami, nożami, krosnem, kołem garncarskim,
- znajomość właściwości surowców naturalnych – drewna, gliny, wikliny, słomy, wełny i barwników,
- zdolności plastyczne i precyzja manualna,
- umiejętność prowadzenia pokazu i warsztatu dla publiczności, w tym dla dzieci,
- podstawy prowadzenia sprzedaży i rozliczeń przy handlu na jarmarkach.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- rzeźbiarz w drewnie ludowy,
- garncarz tradycyjny,
- wikliniarz ludowy,
- wycinankarz,
- malarz na szkle.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy – przy zatrudnieniu, w tym w muzeum lub skansenie,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania w związku z narażeniem na pył drewna, w tym pył drewna twardego,
- badania w związku z narażeniem na hałas i drgania miejscowe przy pracy narzędziami elektrycznymi.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata dla stanowisk robotniczych,
- instruktaż bezpiecznej obsługi pilarki, szlifierki i wiertarki używanych w pracowni,
- szkolenie z obsługi pieca do wypału ceramiki i postępowania przy wysokich temperaturach,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej pracowni z drewnem, słomą i wikliną,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy rozległych ranach ciętych,
- instruktaż prowadzenia pokazów i warsztatów z udziałem publiczności, w tym dzieci.
Środowisko pracy
Pracownia twórcy ludowego to zwykle wydzielone pomieszczenie gospodarcze, szopa lub piwnica przy domu, często ogrzewana piecem i wyposażona w stary warsztat stolarski, koło garncarskie lub krosno. Surowce – pnie i deski, gliny, wiklina i słoma – przechowuje się w wilgotnych pomieszczeniach albo pod zadaszeniem na podwórzu. Wypał ceramiki prowadzi się w piecu elektrycznym lub opalanym drewnem, czasem w piecu polowym w skansenie. W sezonie letnim praca przenosi się na jarmarki i do skansenów, gdzie twórca pracuje w namiocie lub chacie pokazowej, prowadząc pokaz dla kilkudziesięciu widzów. Sprzedaż i transport wyrobów oznaczają załadunek skrzyń i wielogodzinne wyjazdy. Na stanowisku wykorzystuje się:
- dłuta, noże, siekiery i strugi do obróbki drewna;
- pilarka, szlifierka kątowa i wiertarka do prac przygotowawczych;
- koło garncarskie, piec do wypału ceramiki i narzędzia do zdobienia;
- krosno tkackie, kołowrotek i wrzeciono;
- wiklina, słoma, trzcina i narzędzia do plecionkarstwa;
- farby, bejce, lakiery, pokosty i barwniki naturalne;
- namiot wystawowy, stoły i skrzynie transportowe na jarmarki.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- rany cięte i kłute dłutami, nożami, siekierami i narzędziami do zdobienia,
- pochwycenie przez tarczę pilarki oraz odrzut materiału i narzędzia przy obróbce drewna,
- pył drewna, w tym pył drewna twardego, przy struganiu, rzeźbieniu i szlifowaniu,
- oparzenia przy obsłudze pieca do ceramiki, wyjmowaniu wsadu i rozpalaniu pieca opalanego drewnem,
- hałas i drgania mechaniczne o działaniu miejscowym od pilarki, szlifierki i wiertarki,
- porażenie prądem elektrycznym od starej instalacji w pracowni gospodarczej i narzędzi bez ochrony,
- pożar wiórów, słomy, wikliny i materiałów lakierniczych składowanych w pracowni,
- wymuszona pozycja ciała oraz przeciążenie nadgarstków i barków przy rzeźbieniu, plecionkarstwie i tkaniu,
- zranienia odłamkami pękniętej ceramiki oraz szkłem przy malarstwie na szkle.
Czynniki chemiczne:
- rozpuszczalniki, pokosty i lakiery stosowane do zabezpieczania rzeźb i zabawek,
- bejce, barwniki i farby, w tym pigmenty mineralne stosowane w malarstwie na szkle,
- pyły glin zawierające krzemionkę krystaliczną oraz szkliwa ceramiczne z tlenkami metali,
- preparaty do impregnacji drewna oraz dwutlenek siarki przy siarkowaniu wikliny.
Czynniki psychofizyczne:
- niepewność i sezonowość dochodu zależnego od jarmarków i zamówień,
- presja terminów przy zamówieniach na konkursy, kiermasze i zlecenia muzealne,
- praca w pojedynkę w pracowni, bez możliwości szybkiego wezwania pomocy po urazie,
- długotrwała monotonna praca precyzyjna wymagająca skupienia wzroku i stałej pozycji,
- obciążenie kontaktem z publicznością podczas pokazów, warsztatów i sprzedaży na jarmarkach,
- wydłużony czas pracy i wyjazdy w weekendy w sezonie jarmarcznym.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku twórcy ludowego.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice odporne na przecięcie przy pracy dłutami i nożami – rany cięte narzędziami ręcznymi, zranienia odłamkami ceramiki i szkła;
- okulary ochronne i osłona twarzy przy obróbce drewna i szlifowaniu – pochwycenie i odrzut narzędzia, pył drewna;
- półmaska z filtrem P2 lub P3 przy szlifowaniu drewna i pracy z gliną oraz szkliwami – pył drewna, pyły glin i szkliwa;
- ochronniki słuchu i rękawice antywibracyjne przy narzędziach elektrycznych – hałas i drgania miejscowe;
- rękawice i fartuch termoodporny przy obsłudze pieca – oparzenia przy wypale;
- rękawice chemoodporne i półmaska z filtrem par organicznych przy lakierowaniu – rozpuszczalniki i lakiery, bejce i barwniki, środki do impregnacji i siarkowania;
- obuwie ochronne z podnoskiem w pracowni i przy załadunku – pochwycenie i odrzut narzędzia.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłona tarczy pilarki, popychacz, klin rozdzielczy i stabilny stół warsztatowy – pochwycenie i odrzut narzędzia;
- odciąg miejscowy i odkurzacz przemysłowy przy stanowisku obróbki drewna – pył drewna;
- wentylacja pracowni i wyciąg nad stanowiskiem lakierniczym – rozpuszczalniki i lakiery, bejce i barwniki, środki do impregnacji i siarkowania;
- piec ceramiczny z izolacją, blokadą drzwi i wentylacją pomieszczenia wypału – oparzenia przy wypale, pyły glin i szkliwa;
- wyłącznik różnicowoprądowy, przeglądy instalacji i zasilanie narzędzi z zabezpieczonych obwodów – porażenie prądem;
- gaśnice, czujka dymu i wydzielone miejsce składowania słomy, wikliny i materiałów lakierniczych – pożar pracowni;
- regulowany stołek rzeźbiarski, podparcie łokci i oświetlenie miejscowe stanowiska precyzyjnego – wymuszona pozycja i przeciążenie rąk, długotrwała monotonna praca precyzyjna.
Środki organizacyjne
- apteczka w pracowni, telefon w zasięgu ręki i ustalony kontakt sprawdzający przy pracy samotnej – praca w pojedynkę, rany cięte narzędziami ręcznymi;
- ostrzenie i konserwacja narzędzi oraz wycofywanie narzędzi uszkodzonych – rany cięte narzędziami ręcznymi, pochwycenie i odrzut narzędzia;
- przerwy i zmiana czynności w pracy precyzyjnej, ograniczenie czasu pracy narzędziami wibrującymi – wymuszona pozycja i przeciążenie rąk, długotrwała monotonna praca precyzyjna, hałas i drgania miejscowe;
- karty charakterystyki lakierów, bejc i szkliw oraz zakaz przelewania do nieoznakowanych naczyń – rozpuszczalniki i lakiery, bejce i barwniki, pyły glin i szkliwa;
- planowanie produkcji przed sezonem i realny kalendarz jarmarków – presja terminów zamówień, sezonowość dochodu, wydłużony czas pracy w sezonie;
- zasady prowadzenia pokazów – wydzielona strefa dla publiczności, zakaz dotykania narzędzi i nadzór nad dziećmi – kontakt z publicznością na pokazach, zranienia odłamkami ceramiki i szkła;
- porządek w pracowni, usuwanie wiórów i pyłu po każdym dniu pracy – pożar pracowni, pył drewna.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla twórcy ludowego.
- czynniki fizyczne – pył drewna, w tym pył drewna twardego, hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, praca w kontakcie z gorącymi powierzchniami pieca;
- czynniki chemiczne – rozpuszczalniki organiczne, pokosty i lakiery, bejce i pigmenty mineralne, pyły glin zawierające krzemionkę krystaliczną, szkliwa ceramiczne, dwutlenek siarki;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca narzędziami ostrymi i obrabiarkami do drewna, obsługa pieca do wypału ceramiki, praca przy urządzeniach elektrycznych, wymuszona pozycja ciała i przeciążenie kończyn górnych, praca precyzyjna wymagająca dobrego widzenia, praca w pojedynkę, nieregularny czas pracy i wyjazdy w sezonie.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).