Kierownik jednostki ratownictwa górniczego – kod 132202 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kierownik jednostki ratownictwa górniczego prowadzi okręgową stację ratownictwa górniczego lub kopalnianą stację ratownictwa – odpowiada za gotowość zastępów, sprzęt ochrony dróg oddechowych, komorę ćwiczeń i szkolenia ratowników. Planuje i nadzoruje ćwiczenia w aparatach regeneracyjnych, kwalifikuje ratowników, utrzymuje sprzęt pomiarowy i aparaty, a w czasie akcji kieruje pracą zastępów lub pełni funkcję w sztabie akcji ratowniczej. Pracuje w stacji, w komorze ćwiczeń oraz w wyrobiskach kopalń objętych dyżurem.
Kierownik jednostki ratownictwa górniczego – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe techniczne, najczęściej górnicze lub mechaniczne,
- stwierdzone kwalifikacje dla osób kierownictwa i dozoru ruchu oraz kwalifikacje ratownika górniczego i kierownika akcji, wymagane przepisami o ratownictwie górniczym,
- znajomość zasad prowadzenia akcji ratowniczych, pożarowych, zawałowych i gazowych,
- znajomość budowy i eksploatacji aparatów regeneracyjnych oraz sprzętu pomiarowego,
- bardzo dobra sprawność fizyczna potwierdzona badaniami dla ratowników górniczych,
- umiejętność szkolenia zastępów i podejmowania decyzji w warunkach zagrożenia.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- kierownik stacji ratownictwa górniczego,
- naczelnik okręgowej stacji ratownictwa,
- szef kopalnianej stacji ratownictwa,
- kierownik pogotowia górniczego,
- dowódca zastępów ratowniczych.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie dla ratowników górniczych, w terminach wymaganych przepisami o ratownictwie górniczym,
- badania wydolnościowe oraz ocena układu krążenia i oddechowego przed pracą w aparacie regeneracyjnym,
- badania w związku z narażeniem na hałas, mikroklimat gorący, pyły i gazy,
- kontrolne badania lekarskie po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla osób kierujących pracownikami – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenia i ćwiczenia ratownicze oraz okresowe sprawdzanie umiejętności w komorze ćwiczeń, w zakresie wymaganym dla ratowników i kierownictwa akcji,
- szkolenie z udzielania kwalifikowanej pierwszej pomocy i obsługi sprzętu reanimacyjnego,
- instruktaże dotyczące zagrożeń naturalnych kopalń objętych dyżurem oraz zasad łączności w akcji.
Środowisko pracy
Kierownik pracuje w stacji ratownictwa – w warsztacie aparatów, laboratorium analiz gazowych, komorze ćwiczeń i biurze. Komora ćwiczeń to zamknięte, ciasne i gorące pomieszczenie, w którym ratownicy pracują w aparatach regeneracyjnych przy wysokiej temperaturze i wilgotności. W czasie akcji przebywa w wyrobiskach kopalni, często w atmosferze niezdatnej do oddychania, w zapyleniu, dymie i podwyższonej temperaturze, w rejonach po zawałach i pożarach. Dojazdy do akcji odbywają się w trybie alarmowym, o każdej porze dnia i nocy, pojazdami ratownictwa górniczego. Praca w stacji obejmuje także obsługę sprężarek, butli i instalacji tlenowych. Na stanowisku wykorzystuje się:
- aparaty regeneracyjne i ucieczkowe, maski, butle z tlenem i sprężarki;
- komora ćwiczeń z torem przeszkód, instalacją grzewczą i monitoringiem ratowników;
- przyrządy do pomiaru stężeń gazów, analizatory chromatograficzne i pobór prób powietrza;
- sprzęt ratowniczy – narzędzia burzące, podpory, pompy, wentylatory i tamy przeciwwybuchowe;
- sprzęt medyczny, w tym nosze, aparaty reanimacyjne i defibrylator;
- pojazdy ratownictwa górniczego, łączność radiowa i sprzęt do kierowania akcją.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- bardzo wysoka temperatura i wilgotność w komorze ćwiczeń i w rejonach pożarowych,
- duże obciążenie fizyczne pracą w aparacie regeneracyjnym i z ciężkim sprzętem,
- obwały i opad skał w rejonach zawałowych i uszkodzonych wyrobiskach,
- pożar podziemny, zapalenie i wybuch metanu oraz pyłu węglowego w czasie akcji,
- hałas wentylatorów, sprężarek, pomp i narzędzi pneumatycznych,
- praca w dymie i zapyleniu przy ograniczonej widoczności,
- potknięcie i upadek na zawalonym, śliskim spągu i na pokonywanych przeszkodach,
- rozerwanie butli i instalacji ze sprężonym tlenem lub powietrzem,
- porażenie prądem przy urządzeniach w zalanych i wilgotnych wyrobiskach.
Czynniki chemiczne:
- tlenek węgla, dwutlenek węgla, metan, siarkowodór i gazy pożarowe w strefie akcji,
- pył kopalniany z wolną krzemionką krystaliczną oraz pył węglowy,
- tlen sprężony i wodorotlenek litu lub wapnia w pochłaniaczach aparatów,
- środki gaśnicze i piany oraz azot i dwutlenek węgla używane do inertyzacji.
Czynniki psychofizyczne:
- bardzo silny stres w czasie akcji i kontakt z poszkodowanymi oraz ofiarami,
- odpowiedzialność za życie zastępów prowadzonych w strefie zagrożenia,
- stała gotowość alarmowa, dyżury i wyjazdy w porze nocnej,
- konieczność decyzji w niepełnej informacji i pod presją czasu,
- obciążenie wzroku pracą przy monitorze, mapach i dokumentacji akcji.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kierownika jednostki ratownictwa górniczego.
Środki ochrony indywidualnej
- aparat regeneracyjny z maską oraz kontrola czasu pracy w aparacie – gazy pożarowe, ograniczona widoczność, mikroklimat gorący;
- odzież trudnopalna i obuwie ratownicze z podnoskiem – pożar i wybuch, upadek i potknięcie;
- hełm z lampą i osłoną oraz ochrona oczu – oberwanie skał, ograniczona widoczność;
- ochronniki słuchu przy wentylatorach, sprężarkach i narzędziach pneumatycznych – hałas;
- półmaska filtrująca przy pracach w zapyleniu poza strefą aparatową – pył kopalniany;
- rękawice ochronne i ochrona skóry przy obsłudze pochłaniaczy i środków gaśniczych – tlen sprężony, środki gaśnicze;
- osobisty przyrząd pomiaru gazów i sygnalizator bezruchu – gazy pożarowe, obciążenie wysiłkiem.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- monitoring parametrów ratowników i łączność w komorze ćwiczeń oraz możliwość natychmiastowego przerwania ćwiczenia – mikroklimat gorący, obciążenie wysiłkiem;
- baza ratownicza, punkt opatrunkowy i zabezpieczenie dróg odwrotu w czasie akcji – pożar i wybuch, oberwanie skał;
- wentylacja strefy akcji, tamy izolacyjne i inertyzacja atmosfery – gazy pożarowe, pożar i wybuch, środki gaśnicze;
- podpory, obudowa ratownicza i zabezpieczanie wyrobisk przed wejściem zastępu – oberwanie skał, upadek i potknięcie;
- przeglądy, legalizacja i próby ciśnieniowe butli, aparatów oraz sprężarek – ciśnienie w butlach, tlen sprężony;
- urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym i ochrona przeciwporażeniowa sprzętu akcyjnego – porażenie prądem, pożar i wybuch;
- oświetlenie przenośne, liny kierunkowe i oznakowanie drogi odwrotu – ograniczona widoczność, upadek i potknięcie;
- wygrodzone i wentylowane stanowiska warsztatowe oraz laboratorium analiz gazowych – hałas, pył kopalniany.
Środki organizacyjne
- limity czasu pracy w aparacie, rotacja zastępów i obowiązkowy odpoczynek po wyjściu ze strefy – obciążenie wysiłkiem, mikroklimat gorący, gazy pożarowe;
- zasady prowadzenia akcji, podział zadań w sztabie i dokumentowanie decyzji – odpowiedzialność za ratowników, presja czasu, pożar i wybuch;
- ćwiczenia tylko pod nadzorem lekarza lub ratownika medycznego i po aktualnych badaniach – obciążenie wysiłkiem, mikroklimat gorący;
- grafik dyżurów alarmowych z czasem odpoczynku i zasadami zmiany kierującego – gotowość alarmowa, presja czasu;
- wsparcie psychologiczne i omówienie przebiegu akcji po zdarzeniach z ofiarami – stres akcji, odpowiedzialność za ratowników;
- ewidencja sprzętu, terminów przeglądów i prób oraz wycofywanie sprzętu niesprawnego – ciśnienie w butlach, porażenie prądem;
- instruktaże o zagrożeniach naturalnych kopalń objętych dyżurem przed wejściem do wyrobisk – oberwanie skał, pył kopalniany;
- przerwy w pracy przy monitorze i wydzielone godziny na dokumentację stacji – obciążenie wzroku.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kierownika jednostki ratownictwa górniczego.
- czynniki fizyczne – mikroklimat gorący, bardzo duży wysiłek fizyczny i praca w aparacie izolującym drogi oddechowe, hałas, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie;
- czynniki chemiczne – tlenek węgla, dwutlenek węgla, metan, siarkowodór, pył kopalniany z wolną krzemionką krystaliczną, pył węglowy, tlen sprężony, środki gaśnicze;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca pod ziemią w strefach zagrożenia pożarowego, wybuchowego i zawałowego, praca w atmosferze niezdatnej do oddychania, gotowość alarmowa i praca w porze nocnej, odpowiedzialność za życie podległych ratowników.
Podobne stanowiska
- ratownik górniczy,
- kierownik ruchu zakładu górniczego lub zakładu,
- inżynier górnik,
- górnik,
- ratownik techniczny,
- kierownik do spraw transportu rurociągowego,
- kierownik małego przedsiębiorstwa w przemyśle przetwórczym.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).