Lekarz medycyny sportowej – kod 221238 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista medycyny sportowej”. Lekarz medycyny sportowej orzeka o zdolności zawodników do uprawiania sportu, wykonuje badania wysiłkowe i ocenia wydolność, a także sprawuje opiekę medyczną nad drużynami i zabezpiecza zawody sportowe. Udziela pierwszej pomocy przy urazach na boisku, kwalifikuje do powrotu do treningów po kontuzjach i doradza w zakresie profilaktyki przeciążeń oraz bezpiecznego stosowania leków w świetle przepisów antydopingowych.
Lekarz medycyny sportowej – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu lekarza;
- tytuł specjalisty w dziedzinie medycyny sportowej lub inne kwalifikacje uprawniające do orzekania o zdolności do uprawiania sportu, zgodnie z przepisami o sporcie;
- umiejętność wykonywania i interpretacji prób wysiłkowych, EKG sportowca i badań ultrasonograficznych narządu ruchu;
- znajomość listy substancji i metod zabronionych oraz procedury wyłączeń dla celów terapeutycznych;
- umiejętność udzielania pomocy przy urazach sportowych, wstrząśnieniu mózgu i nagłym zatrzymaniu krążenia na boisku;
- dyspozycyjność do pracy w weekendy, wieczorami i w trakcie wyjazdów na zgrupowania i zawody;
- komunikatywność we współpracy z trenerami, fizjoterapeutami i zawodnikami.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- specjalista medycyny sportowej,
- lekarz sportowy,
- lekarz klubowy,
- lekarz zawodów sportowych,
- lekarz kadry narodowej.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy;
- badanie narządu wzroku w związku z pracą przy monitorze ekranowym;
- ocena zdolności do kierowania pojazdem, jeżeli lekarz dojeżdża na zawody samochodem;
- szczepienie przeciw WZW typu B i tężcowi zalecane przy opatrywaniu ran na boisku.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy;
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat;
- kurs postępowania w urazach na boisku, w tym stabilizacji kręgosłupa szyjnego i rozpoznawania wstrząśnienia mózgu;
- szkolenie z resuscytacji i obsługi defibrylatora AED przy nagłym zatrzymaniu krążenia u sportowca;
- szkolenie z przepisów antydopingowych dla personelu medycznego klubów;
- szkolenie z obsługi bieżni ruchomej, cykloergometru i postępowania przy powikłaniach próby wysiłkowej.
Środowisko pracy
Praca dzieli się między przychodnię sportowo-lekarską z pracownią prób wysiłkowych a obiekty sportowe: stadiony, hale, baseny, stoki i trasy biegów ulicznych. W pracowni lekarz nadzoruje testy na bieżni i cykloergometrze, w czasie których może dojść do zaburzeń rytmu serca u badanego. Podczas meczów i zawodów przebywa przy linii boiska lub na trasie, w hałasie kibiców, w deszczu, upale albo mrozie, i wbiega na boisko do kontuzjowanego zawodnika. Często podróżuje z drużyną autokarem lub samolotem i pracuje w zmiennych strefach czasowych. Na stanowisku wykorzystuje się:
- bieżnię ruchomą i cykloergometr z systemem EKG wysiłkowego;
- analizator gazów oddechowych do spiroergometrii;
- aparat USG do diagnostyki narządu ruchu;
- defibrylator AED i torbę medyczną z zestawem do unieruchamiania;
- kołnierz ortopedyczny, deskę ortopedyczną i nosze boiskowe;
- spray chłodzący z chlorkiem etylu i opatrunki;
- komputer z oprogramowaniem do orzeczeń i analizy wydolności.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- uderzenie piłką, krążkiem lub zderzenie z zawodnikiem przy linii boiska i na boisku;
- upadek na śliskiej murawie, lodowisku lub stoku narciarskim;
- przeciążenie kręgosłupa przy unoszeniu i przenoszeniu zawodnika na noszach;
- upał, nasłonecznienie, zimno i opady podczas zabezpieczania zawodów na otwartym terenie;
- hałas na stadionach i w halach sportowych;
- wciągnięcie lub upadek przy pracującej bieżni ruchomej podczas asekuracji badanego;
- wypadek drogowy w czasie podróży z drużyną.
Czynniki chemiczne:
- chlorek etylu w aerozolu chłodzącym – łatwopalny, działa odurzająco w zamkniętych pomieszczeniach;
- związki chloru w powietrzu krytych pływalni podczas zabezpieczania zawodów pływackich;
- środki dezynfekcyjne do sprzętu i masek analizatora gazów.
Czynniki biologiczne:
- wirusy HBV, HCV i HIV przy opatrywaniu krwawiących ran zawodników;
- zakażenia skóry (gronkowiec złocisty, grzybice, opryszczka) w sportach kontaktowych i zapaśniczych;
- infekcje dróg oddechowych przenoszone w zespołach i podczas zgrupowań.
Czynniki psychofizyczne:
- presja trenerów, klubów i zawodników na szybkie dopuszczenie do gry po urazie;
- odpowiedzialność za decyzje o zdolności do uprawiania sportu i ryzyko nagłej śmierci sercowej sportowca;
- stres przy udzielaniu pomocy na oczach publiczności i mediów;
- praca w weekendy, częste podróże i zaburzenia rytmu dobowego;
- agresja kibiców podczas meczów.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku lekarza medycyny sportowej.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie sportowe z bieżnikiem dostosowanym do nawierzchni, raki lub nakładki na lodowisko i stok – upadek na śliskiej murawie, lodowisku i stoku;
- rękawice nitrylowe i jednorazowe maseczki w torbie medycznej – wirusy HBV, HCV i HIV, zakażenia skóry, infekcje dróg oddechowych, środki dezynfekcyjne;
- odzież przeciwdeszczowa, termiczna, nakrycie głowy i krem z filtrem UV – upał, nasłonecznienie, zimno i opady;
- kamizelka z oznaczeniem służby medycznej – uderzenie i zderzenie z zawodnikiem, agresja kibiców;
- ochronniki słuchu w przerwach między interwencjami na głośnych obiektach – hałas.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wyłącznik awaryjny, linka bezpieczeństwa i barierki boczne przy bieżni – wciągnięcie lub upadek przy bieżni;
- defibrylator i zestaw ratunkowy w pracowni prób wysiłkowych – odpowiedzialność i ryzyko nagłej śmierci sercowej sportowca;
- nosze boiskowe, deska ortopedyczna i obecność noszowych – przeciążenie kręgosłupa;
- stanowisko medyczne poza strefą gry, zadaszone i oznakowane – uderzenie piłką, upał, opady;
- wentylacja pomieszczeń i używanie sprayu chłodzącego z dala od źródeł zapłonu – chlorek etylu;
- wentylacja pływalni i system kontroli stężenia chloru – związki chloru.
Środki organizacyjne
- ustalenie z organizatorem zawodów dróg ewakuacji poszkodowanych i ochrony fizycznej przy stanowisku medycznym – agresja kibiców, stres przy udzielaniu pomocy;
- pisemny protokół powrotu do gry po wstrząśnieniu mózgu i urazach, niezależny od decyzji trenera – presja trenerów i klubów;
- badania wstępne zawodników według aktualnych wytycznych kardiologii sportowej – odpowiedzialność za decyzje o zdolności;
- zasada niewchodzenia na boisko bez zgody sędziego i przy trwającej akcji – uderzenie i zderzenie z zawodnikiem;
- planowanie podróży z odpoczynkiem po przylocie i ograniczenie jazdy po nocnych meczach – wypadek drogowy, zaburzenia rytmu dobowego, praca w weekendy;
- zakaz dzielenia ręczników i bidonów, dezynfekcja mat i sprzętu – zakażenia skóry, infekcje dróg oddechowych.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla lekarza medycyny sportowej.
- czynniki fizyczne – praca w zmiennych warunkach mikroklimatu na otwartym terenie, promieniowanie UV, hałas, przeciążenie przy przenoszeniu zawodników;
- czynniki chemiczne – chlorek etylu, związki chloru na pływalniach, środki dezynfekcyjne;
- czynniki biologiczne – kontakt z krwią zawodników (wirusy HBV, HCV, HIV), zakażenia skóry;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ryzyko urazów na boisku, kierowanie pojazdem i częste podróże służbowe, praca w dni wolne, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).