Kardiochirurg – kod 221229 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista kardiochirurgii”. Kardiochirurg operuje serce i duże naczynia klatki piersiowej. Wykonuje pomostowanie aortalno-wieńcowe, wymiany i naprawy zastawek, operacje tętniaków aorty i wad wrodzonych, najczęściej w krążeniu pozaustrojowym z użyciem płucoserca, a także zabiegi hybrydowe, przezcewnikowe wszczepienia zastawki aortalnej i wszczepienia mechanicznego wspomagania krążenia.
Kardiochirurg – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu lekarza wydane przez okręgową radę lekarską;
- tytuł specjalisty w dziedzinie kardiochirurgii lub odbywanie szkolenia specjalizacyjnego;
- biegłość w technikach operacyjnych na otwartym sercu i w obsłudze zespołu krążenia pozaustrojowego we współpracy z perfuzjonistą;
- szkolenie w dziedzinie ochrony radiologicznej pacjenta – przy samodzielnym wykonywaniu zabiegów hybrydowych i przezcewnikowych z fluoroskopią;
- bardzo dobra sprawność manualna, ostrość wzroku i koordynacja;
- wydolność fizyczna pozwalająca na wielogodzinne operacje w pozycji stojącej;
- odporność na stres i umiejętność kierowania zespołem operacyjnym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- lekarz kardiochirurg,
- specjalista kardiochirurgii,
- chirurg serca,
- kardiochirurg dziecięcy,
- lekarz oddziału kardiochirurgii.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy;
- badania lekarskie pracownika narażonego na promieniowanie jonizujące – przy zabiegach na sali hybrydowej, z częstotliwością zależną od kategorii narażenia;
- szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B z kontrolą miana przeciwciał anty-HBs;
- badania w kierunku zakażeń krwiopochodnych (HBV, HCV, HIV) – gdy przewidują je procedury podmiotu leczniczego dla operatorów wykonujących zabiegi inwazyjne;
- badanie audiometryczne – według wskazań lekarza medycyny pracy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników służby zdrowia – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie w dziedzinie ochrony radiologicznej pacjenta oraz instruktaż ochrony radiologicznej na sali hybrydowej,
- szkolenie z bezpiecznej pracy z elektrochirurgią i defibrylatorem wewnętrznym na bloku operacyjnym,
- szkolenie z zapobiegania zranieniom ostrymi narzędziami i postępowania poekspozycyjnego,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej bloku operacyjnego (pożar w polu operacyjnym w atmosferze wzbogaconej w tlen) i z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Kardiochirurg pracuje na bloku operacyjnym, sali hybrydowej, oddziale intensywnej terapii kardiochirurgicznej i w poradni. Operacja trwa zwykle od 4 do 8 godzin, a chirurg stoi przy stole pochylony nad otwartą klatką piersiową, z lupami operacyjnymi i czołówką, co silnie obciąża kręgosłup szyjny i lędźwiowy. Mostek otwiera piłą oscylacyjną, a po zabiegu zamyka go drutami stalowymi, których końce mogą przebić rękawice. Podczas krążenia pozaustrojowego krew pacjenta przepływa przez oksygenator, a temperaturę ciała reguluje wymiennik ciepła, który bywa źródłem aerozolu zawierającego prątki Mycobacterium chimaera. Zabiegi przezcewnikowe na sali hybrydowej odbywają się pod kontrolą promieniowania rentgenowskiego. Na stanowisku wykorzystuje się:
- płucoserce z oksygenatorem i wymiennikiem ciepła (podgrzewacz-chłodnica);
- piłę oscylacyjną do sternotomii i rozwieracz mostka;
- elektrokoagulację i skalpel harmoniczny;
- defibrylator z łyżkami wewnętrznymi i stymulatory zewnętrzne;
- lupy operacyjne i czołówkę światłowodową;
- angiograf z ramieniem C na sali hybrydowej;
- aparaturę do mechanicznego wspomagania krążenia i ECMO;
- druty stalowe do zespolenia mostka i narzędzia mikrochirurgiczne.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zakłucie igłą chirurgiczną i przebicie rękawic końcówkami drutów do zespolenia mostka;
- skaleczenie skalpelem i narzędziami operacyjnymi;
- długotrwała praca stojąca w wymuszonej pozycji z pochyloną głową;
- promieniowanie rentgenowskie rozproszone przy zabiegach hybrydowych i przezcewnikowych;
- obciążenie kręgosłupa fartuchem ołowianym na sali hybrydowej;
- porażenie prądem elektrycznym i oparzenie od elektrokoagulacji i defibrylacji wewnętrznej;
- hałas piły oscylacyjnej, aspiratorów i aparatury;
- pożar w polu operacyjnym w atmosferze wzbogaconej w tlen;
- obciążenie wzroku przy pracy w lupach i silnym oświetleniu operacyjnym.
Czynniki chemiczne:
- anestetyki wziewne (sewofluran, desfluran) uwalniane do powietrza sali operacyjnej;
- dym chirurgiczny z elektrokoagulacji tkanek;
- preparaty do dezynfekcji pola operacyjnego zawierające chlorheksydynę, jodopowidon i alkohole;
- kleje tkankowe i uszczelniacze naczyniowe na bazie aldehydu glutarowego i albumin;
- lateks w rękawicach chirurgicznych.
Czynniki biologiczne:
- wirusy HBV, HCV i HIV w krwi pacjenta, w tym przy rozprysku krwi pod ciśnieniem tętniczym;
- prątki niegruźlicze Mycobacterium chimaera w aerozolu z wymienników ciepła płucoserca;
- bakterie wywołujące infekcyjne zapalenie wsierdzia i zakażenia rany mostka, w tym gronkowiec złocisty MRSA.
Czynniki psychofizyczne:
- bardzo wysoka odpowiedzialność za życie pacjenta w trakcie operacji;
- wielogodzinne skupienie i zmęczenie przy operacjach trwających do kilku godzin;
- operacje w trybie nagłym, w tym przy rozwarstwieniu aorty, w porze nocnej;
- dyżury medyczne i długi czas pracy;
- ryzyko zgonu pacjenta i roszczeń prawnych;
- praca w dużym zespole wymagająca szybkiej komunikacji i podejmowania decyzji.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kardiochirurga.
Środki ochrony indywidualnej
- dwie pary rękawic chirurgicznych z wskaźnikiem przebicia – zakłucie, przebicie drutami, skaleczenie, krew, uczulenie na lateks (rękawice bezlateksowe);
- przyłbica lub okulary i wodoodporny fartuch chirurgiczny – rozprysk krwi pod ciśnieniem, wirusy HBV, HCV i HIV;
- maska chirurgiczna wysokiej skuteczności filtracji – dym chirurgiczny, bakterie;
- fartuch ochronny z gumy ołowiowej z osłoną tarczycy i okulary ołowiane na sali hybrydowej – promieniowanie rentgenowskie rozproszone;
- lżejszy fartuch dwuczęściowy z pasem biodrowym – obciążenie kręgosłupa fartuchem ołowianym;
- obuwie operacyjne antypoślizgowe i amortyzujące oraz pończochy uciskowe – długotrwała praca stojąca;
- ochronniki słuchu dla osób pracujących przy pile oscylacyjnej, gdy pozwala na to przebieg operacji – hałas.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wymienniki ciepła płucoserca ustawione poza salą lub z odprowadzeniem powietrza wylotowego oraz ich dezynfekcja według zaleceń producenta – Mycobacterium chimaera;
- sala operacyjna z wentylacją z nawiewem laminarnym i systemem odciągu gazów anestetycznych – sewofluran, desfluran;
- odciąg dymu chirurgicznego z filtrem – dym chirurgiczny;
- osłony stołowe i podwieszane z gumy ołowiowej oraz dawkomierz indywidualny – promieniowanie rentgenowskie;
- uziemienie, kontrola elektrody biernej i przeglądy elektrokoagulacji i defibrylatora – porażenie prądem, oparzenie, pożar w polu operacyjnym;
- regulowany stół operacyjny, podesty dla operatora i lampy operacyjne z regulacją natężenia – wymuszona pozycja, obciążenie wzroku;
- strefa neutralna do podawania narzędzi i bezigłowe systemy podawania leków – zakłucie, skaleczenie.
Środki organizacyjne
- okołooperacyjna karta kontrolna i odprawa zespołu przed zabiegiem – odpowiedzialność za życie pacjenta, komunikacja w zespole;
- zaliczenie do kategorii narażenia, ewidencja dawek i optymalizacja czasu fluoroskopii – promieniowanie rentgenowskie;
- procedura poekspozycyjna, szczepienia ochronne i dokumentowanie zakłuć – wirusy HBV, HCV i HIV;
- procedura zapobiegania pożarom w polu operacyjnym (odparowanie środków alkoholowych przed użyciem elektrokoagulacji, kontrola stężenia tlenu) – pożar;
- rotacja operatorów i przerwy przy wielogodzinnych operacjach – zmęczenie, wymuszona pozycja;
- grafik dyżurów z zapewnieniem odpoczynku po operacjach nocnych – praca w porze nocnej, dyżury;
- omawianie powikłań i zgonów w trybie konferencji klinicznych z dostępem do wsparcia psychologicznego – stres, ryzyko roszczeń.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kardiochirurga.
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące (fluoroskopia na sali hybrydowej), hałas, długotrwała praca stojąca w wymuszonej pozycji;
- czynniki chemiczne – anestetyki wziewne (sewofluran, desfluran), dym chirurgiczny, chlorheksydyna, jodopowidon;
- czynniki biologiczne – wirusy HBV, HCV, HIV, Mycobacterium chimaera, gronkowiec złocisty MRSA;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ryzyko zakłucia i skaleczenia ostrymi narzędziami, praca z urządzeniami elektrochirurgicznymi, dyżury medyczne i praca w porze nocnej, wysoka odpowiedzialność.
Podobne stanowiska
- lekarz,
- pielęgniarka,
- technik sterylizacji,
- technik radiologii,
- ratownik medyczny,
- lekarz – specjalista urologii dziecięcej.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).