Konserwator zabytków – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) stanowisku temu najbliższy jest zawód „Konserwator zabytków architektury” – kod 265107. Konserwator zabytków prowadzi badania i prace konserwatorskie przy zabytkowych budynkach i ich wyposażeniu: ocenia stan zachowania, dokumentuje obiekty, czyści i zabezpiecza tynki, detal kamienny, malowidła, stolarkę oraz nadzoruje ekipy wykonawcze na budowie.
Konserwator zabytków – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe w zakresie konserwacji i restauracji dzieł sztuki, architektury, budownictwa lub historii sztuki, zgodne z wymaganiami ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami dla osób prowadzących prace przy zabytkach;
- doświadczenie w prowadzeniu prac konserwatorskich lub restauratorskich przy zabytkach, wymagane przepisami dla kierujących takimi pracami;
- znajomość technologii dawnych materiałów budowlanych, spoiw, barwników i zasad konserwacji;
- umiejętność sporządzania dokumentacji konserwatorskiej, fotograficznej i rysunkowej;
- prawo jazdy kat. B przy pracy w wielu lokalizacjach.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- konserwator zabytków architektury,
- konserwator-restaurator zabytków,
- konserwator dzieł sztuki w obiektach zabytkowych,
- inspektor nadzoru konserwatorskiego,
- specjalista ds. konserwacji zabytków.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne;
- badanie do pracy na wysokości powyżej 3 m;
- badanie narażenia na pyły, rozpuszczalniki i metale ciężkie (w razie ekspozycji);
- badanie układu oddechowego przy narażeniu na pyły i zarodniki pleśni;
- ocena zdolności do kierowania pojazdem służbowym.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp;
- instruktaż stanowiskowy;
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata (przy stałych pracach na budowie);
- szkolenie z pracy na wysokości, użytkowania drabin i rusztowań;
- szkolenie z zasad stosowania środków chemicznych i kart charakterystyki;
- szkolenie z postępowania z materiałami zawierającymi azbest lub ołów;
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy;
- szkolenia z technologii i metod konserwacji zabytków.
Środowisko pracy
Konserwator zabytków pracuje w kościołach, pałacach, kamienicach, zamkach i ruinach, często w obiektach nieogrzewanych, zawilgoconych, z niedostępnymi strychami, piwnicami i wieżami, a także na budowach i rusztowaniach. Prace obejmują czyszczenie, uzupełnianie i zabezpieczanie historycznych materiałów oraz badania stratygraficzne. Poza budową pracuje w pracowni i biurze – sporządza dokumentację i opracowania konserwatorskie. Na stanowisku wykorzystuje się:
- rusztowania, drabiny i podesty robocze;
- skalpele, pędzle, szpachelki i narzędzia ręczne do czyszczenia;
- rozpuszczalniki, kleje, środki biobójcze i impregnaty;
- lampy UV, lupy, mikroskopy i aparat fotograficzny;
- wiertarki, szlifierki i narzędzia elektryczne;
- mierniki wilgotności i przyrządy pomiarowe;
- laptop i oprogramowanie do dokumentacji;
- samochód służbowy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek z rusztowania, drabiny lub z wysokości w wieżach i na dachach;
- uderzenie spadającym elementem budowlanym lub fragmentem tynku;
- pył z prac przy murach, tynkach i kamieniu;
- hałas narzędzi elektrycznych;
- zimno, wilgoć i przeciągi w nieogrzewanych obiektach;
- porażenie prądem elektrycznym z tymczasowych instalacji;
- potknięcie i poślizgnięcie na zniszczonych posadzkach i schodach;
- wypadek drogowy przy dojazdach do obiektów.
Czynniki chemiczne:
- pary rozpuszczalników organicznych i środków czyszczących,
- kontakt z ołowiem i pyłem z dawnych farb oraz z włóknami azbestu,
- pyły środków biobójczych i impregnatów.
Czynniki biologiczne:
- zarodniki pleśni i grzybów w zawilgoconych obiektach,
- zakażenie przy kontakcie z odchodami ptaków i nietoperzy na strychach i w wieżach.
Czynniki psychofizyczne:
- wymuszona pozycja ciała przy pracy nad głową i w ciasnych przestrzeniach,
- obciążenie wzroku przy precyzyjnej pracy w słabym oświetleniu,
- stres związany z odpowiedzialnością za unikatowe obiekty i terminami.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku konserwatora zabytków.
Środki ochrony indywidualnej
- kask ochronny – uderzenie spadającym elementem, upadek;
- uprząż bezpieczeństwa z linami – upadek z rusztowania, drabiny lub z wysokości;
- półmaska z filtrami (A, P3) – pary rozpuszczalników, ołów i pył z farb, włókna azbestu, pyły środków biobójczych, zarodniki pleśni;
- okulary ochronne i rękawice chemoodporne – kontakt ze środkami czyszczącymi, odpryski;
- ochronniki słuchu – hałas narzędzi elektrycznych;
- odzież robocza ocieplana i obuwie antypoślizgowe – zimno i wilgoć, potknięcie i poślizgnięcie;
- kombinezon jednorazowy – pył, ołów, odchody ptaków i nietoperzy.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- rusztowania i podesty z barierkami oraz drabiny z aktualnym przeglądem – upadek z wysokości, uderzenie;
- siatki i osłony zabezpieczające pod miejscem pracy – spadające elementy i fragmenty tynku;
- odciągi pyłu i wentylacja stanowiska – pyły, pary rozpuszczalników;
- instalacje tymczasowe z wyłącznikami różnicowoprądowymi – porażenie prądem;
- oświetlenie dodatkowe i odpowiednie oświetlenie miejsca pracy – obciążenie wzroku, potknięcie;
- ogrzewanie pomieszczeń i osuszanie obiektu – zimno i wilgoć, pleśnie;
- sprawny samochód służbowy z przeglądem – wypadek drogowy.
Środki organizacyjne
- plan prac z oceną stanu technicznego obiektu przed wejściem na strych, do wieży lub piwnicy – upadek, spadające elementy, potknięcie;
- praca na wysokości w zespole minimum dwuosobowym – upadek z wysokości;
- karty charakterystyki i instrukcja stosowania środków chemicznych, magazyn rozpuszczalników – pary rozpuszczalników, pyły środków biobójczych;
- rozpoznanie materiałów zawierających azbest lub ołów i procedura postępowania z odpadami – ołów, pył z farb i azbest;
- dezynfekcja strychów i wież przed wejściem, higiena rąk – zarodniki pleśni, odchody ptaków i nietoperzy;
- przerwy w pracy nad głową i rotacja zadań – wymuszona pozycja ciała;
- przerwy w pracy precyzyjnej i dobór oświetlenia – obciążenie wzroku;
- planowanie terminów i podział odpowiedzialności w zespole – stres związany z odpowiedzialnością;
- planowanie tras i czasu przejazdów – wypadek drogowy;
- ogrzewane pomieszczenie socjalne i przerwy w zimnie – zimno;
- ograniczanie czasu pracy z hałaśliwymi narzędziami – hałas.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla konserwatora zabytków.
- czynniki fizyczne – hałas, pył budowlany, zimno i wilgoć;
- czynniki chemiczne – rozpuszczalniki organiczne, ołów, azbest, środki biobójcze;
- czynniki biologiczne – zarodniki pleśni i grzybów, odchody ptaków i nietoperzy;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m, praca przy urządzeniach elektrycznych, kierowanie pojazdem służbowym, obciążenie wzroku.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).