Technik lotniskowych służb operacyjnych

Technik lotniskowych służb operacyjnych – kod 315406 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik lotniskowych służb operacyjnych utrzymuje sprawność i bezpieczeństwo pola wzlotów – kontroluje drogi startowe, drogi do kołowania i płyty postojowe, usuwa zanieczyszczenia stanowiące zagrożenie dla statków powietrznych, mierzy współczynnik tarcia nawierzchni i nadzoruje odladzanie. Prowadzi działania ograniczające zagrożenie ze strony zwierząt, obsługuje oznakowanie i światła nawigacyjne oraz koordynuje ruch pojazdów na polu manewrowym.

Technik lotniskowych służb operacyjnych – wymagania w stosunku do pracownika

• wykształcenie średnie techniczne w zawodzie technik lotniskowych służb operacyjnych,
• zezwolenie na prowadzenie pojazdów w strefie operacyjnej lotniska wydane przez zarządzającego lotniskiem,
• znajomość zasad ruchu lotniskowego, oznakowania pola manewrowego i procedur łączności radiowej,
• znajomość języka angielskiego w zakresie frazeologii lotniczej,
• umiejętność oceny stanu nawierzchni, pomiaru współczynnika tarcia i raportowania stanu drogi startowej,
• brak przeciwwskazań do pracy w hałasie, w porze nocnej i w zmiennych warunkach atmosferycznych.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• dyżurny operacyjny pola wzlotów,
• pracownik służby utrzymania pola naziemnego ruchu lotniczego,
• kontroler stanu drogi startowej,
• operator służby ornitologicznej lotniska,
• pracownik służby operacyjnej portu lotniczego.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
• badania słuchu w związku z narażeniem na hałas statków powietrznych,
• badania kierowców i badania psychotechniczne wymagane do prowadzenia pojazdów w strefie operacyjnej,
• ocena zdolności do pracy w porze nocnej i w systemie zmianowym,
• badania wzroku z oceną widzenia o zmroku i wrażliwości na olśnienie.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
• szkolenie z zakresu ochrony lotnictwa cywilnego i dostępu do strefy zastrzeżonej lotniska,
• szkolenie z poruszania się po polu manewrowym i łączności radiowej z wieżą kontroli lotniska,
• szkolenie z zarządzania zagrożeniem ze strony zwierząt i obsługi urządzeń płoszących,
• szkolenie z procedur odladzania nawierzchni i obsługi sprzętu do zimowego utrzymania,
• szkolenie z działań w sytuacjach awaryjnych na lotnisku i z pierwszej pomocy.

Środowisko pracy

Technik pracuje przede wszystkim w polu – na drogach startowych, w pasach bocznych, na płytach postojowych i w strefach technicznych, w pojeździe operacyjnym z radiostacją i lampą błyskową. Zmiany są całodobowe, a najwięcej pracy wypada nocą, gdy ruch lotniczy maleje i można zająć drogę startową do przeglądu, pomiarów i malowania oznakowania. Hałas startujących samolotów przekracza wartości dopuszczalne, a przy odladzaniu w powietrzu unosi się mgła glikolu i mocznika. Zimą praca trwa po kilkanaście godzin przy śniegu i wiatrze, przy pracujących pługach i odśnieżarkach wirnikowych. Obowiązuje ciągła łączność z wieżą i bezwzględne podporządkowanie zezwoleniom na wjazd. Na stanowisku wykorzystuje się:

• pojazd operacyjny z radiostacją lotniczą, lampą błyskową i oświetleniem roboczym;
• urządzenie do pomiaru współczynnika tarcia nawierzchni;
• sprzęt do zimowego utrzymania – pługi, odśnieżarki wirnikowe i rozsiewacze środków odladzających;
• urządzenia płoszące zwierzęta – armatki hukowe, wyrzutnie i urządzenia akustyczne;
• przenośne oznakowanie, światła awaryjne i lampy ostrzegawcze;
• sprzęt do kontroli i wymiany lamp świetlnych pomocy nawigacyjnych;
• zestaw do zbierania zanieczyszczeń z nawierzchni oraz sorbenty;
• kamizelki ostrzegawcze, ochronniki słuchu i wyposażenie łączności osobistej.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• hałas statków powietrznych na płycie i przy próbach silników, przekraczający wartości dopuszczalne,
• strumień gazów wylotowych i zasysanie przez silnik przy pracy w pobliżu statku powietrznego,
• potrącenie przez pojazd obsługi, holowany statek powietrzny lub sprzęt odśnieżny,
• kolizja pojazdu operacyjnego i wjazd na drogę startową bez zezwolenia,
• praca w mrozie, śniegu, wiatrze i w upale na otwartej płycie bez osłon,
• poślizgnięcie i upadek na oblodzonej płycie oraz przy wysiadaniu z pojazdu,
• olśnienie światłami nawigacyjnymi i reflektorami statków powietrznych w porze nocnej,
• porażenie prądem przy obsłudze opraw świetlnych i instalacji pomocy nawigacyjnych,
• uderzenie przez ptaka lub zwierzę podczas działań płoszących oraz urazy przy obsłudze armatki hukowej.

Czynniki chemiczne:

• środki odladzające nawierzchni na bazie mrówczanów i octanów oraz mocznik,
• glikol propylenowy z cieczy do odladzania statków powietrznych w postaci mgły i rozlewów,
• paliwo lotnicze, opary z rozlewów na płycie i spaliny silników turbinowych oraz wysokoprężnych,
• farby i rozpuszczalniki stosowane przy odnawianiu oznakowania poziomego.

Czynniki biologiczne:

• odchody ptaków na płycie, w strefach zieleni i przy urządzeniach lotniskowych,
• kleszcze w pasach zieleni i przy obchodach ogrodzenia lotniska.

Czynniki psychofizyczne:

• praca zmianowa i w porze nocnej przez całą dobę, także w święta,
• presja czasu wynikająca z krótkich okien między operacjami lotniczymi,
• odpowiedzialność za bezpieczeństwo operacji lotniczych i skutki błędnego raportu stanu nawierzchni,
• praca w pojedynkę w polu i w rozległym terenie lotniska,
• obciążenie ciągłą łącznością radiową, procedurami i podzielnością uwagi.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika lotniskowych służb operacyjnych.

Środki ochrony indywidualnej

• ochronniki słuchu nalewne lub hełm z ochroną słuchu na płycie – hałas statków powietrznych, strumień gazów wylotowych;
• odzież ostrzegawcza o wysokiej widzialności z elementami odblaskowymi – potrącenie przez pojazd lub statek powietrzny, olśnienie i praca w nocy;
• odzież ocieplana, nieprzemakalna i rękawice zimowe – zmienne warunki atmosferyczne;
• obuwie ocieplane, antypoślizgowe z podnoskiem – poślizgnięcie i upadek, potrącenie przez pojazd lub statek powietrzny;
• okulary ochronne i rękawice chemoodporne przy środkach odladzających oraz farbach – środki odladzające, glikol z odladzania statków powietrznych, farby do oznakowania nawierzchni;
• rękawice i maska jednorazowa przy usuwaniu odchodów oraz padłych zwierząt – odchody ptaków;
• rękawice elektroizolacyjne i narzędzia izolowane przy oprawach świetlnych – porażenie prądem;
• ochrona oczu i słuchu przy obsłudze armatki hukowej – uraz przy zderzeniu z ptakiem;
• odzież z długim rękawem i repelenty przy obchodach pasów zieleni – kleszcze w pasach zieleni.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• obowiązek zezwolenia wieży na wjazd, znakowanie pojazdów i system monitorowania ruchu na polu – kolizja pojazdu na polu manewrowym, potrącenie przez pojazd lub statek powietrzny;
• wyznaczone drogi obsługowe i linie bezpieczeństwa oraz strefy zakazu wjazdu przy stanowiskach – potrącenie przez pojazd lub statek powietrzny, strumień gazów wylotowych;
• pojazdy z lampami błyskowymi, oświetleniem roboczym i radiostacją z zapasowym źródłem zasilania – kolizja pojazdu na polu manewrowym, olśnienie i praca w nocy, praca w pojedynkę w polu;
• kabiny pojazdów z klimatyzacją, ogrzewaniem i obniżonym poziomem hałasu – zmienne warunki atmosferyczne, hałas statków powietrznych;
• mechaniczne rozsiewanie środków odladzających i systemy odprowadzania wód z glikolem – środki odladzające, glikol z odladzania statków powietrznych;
• odłączanie i blokowanie zasilania obwodów świetlnych przed pracą przy oprawach – porażenie prądem;
• ogrodzenie lotniska, wykaszanie i gospodarowanie zielenią zmniejszające atrakcyjność terenu dla ptaków – uraz przy zderzeniu z ptakiem, odchody ptaków, kleszcze w pasach zieleni;
• odśnieżanie dróg obsługowych i posypywanie dojść do urządzeń – poślizgnięcie i upadek;
• punkty socjalne w strefie operacyjnej z możliwością ogrzania się i napojami – zmienne warunki atmosferyczne, praca zmianowa i nocna.

Środki organizacyjne

• procedura wjazdu na drogę startową z potwierdzeniem zezwolenia i powtórzeniem polecenia – kolizja pojazdu na polu manewrowym, presja czasu i okien operacyjnych;
• zakaz zbliżania się do pracującego silnika statku powietrznego poza wyznaczonymi strefami – strumień gazów wylotowych, hałas statków powietrznych;
• grafik zmianowy z odpoczynkiem po zmianie nocnej i rotacja zadań w polu – praca zmianowa i nocna, obciążenie łącznością i procedurami;
• kontrole pola wzlotów w ustalonych odstępach i dokumentowanie raportu stanu nawierzchni – odpowiedzialność za bezpieczeństwo operacji;
• plan zarządzania zagrożeniem ze strony zwierząt z rejestrem zdarzeń – uraz przy zderzeniu z ptakiem;
• łączność i meldowanie pozycji dyżurnemu operacyjnemu przy pracy w pojedynkę – praca w pojedynkę w polu;
• karty charakterystyki środków odladzających i farb oraz wyznaczone miejsca ich przechowywania – środki odladzające, farby do oznakowania nawierzchni, paliwo lotnicze i spaliny;
• zasady postępowania z rozlewem paliwa i użycie sorbentów – paliwo lotnicze i spaliny;
• higiena rąk i dezynfekcja po kontakcie z odchodami oraz kontrola ciała po obchodzie zieleni – odchody ptaków, kleszcze w pasach zieleni.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika lotniskowych służb operacyjnych.

• czynniki fizyczne – hałas przekraczający wartości dopuszczalne, zmienne warunki atmosferyczne i praca na otwartej przestrzeni, praca w porze nocnej, olśnienie i niedostateczne oświetlenie w polu;
• czynniki chemiczne – środki odladzające na bazie mrówczanów i octanów, mocznik, glikol propylenowy, paliwo lotnicze i spaliny silników turbinowych, farby i rozpuszczalniki do oznakowania nawierzchni;
• czynniki biologiczne – czynniki przenoszone z odchodami ptaków, czynnik przenoszony przez kleszcze – borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – kierowanie pojazdem w strefie operacyjnej lotniska, praca w pobliżu pracujących statków powietrznych, praca zmianowa i w porze nocnej, praca w pojedynkę w rozległym terenie, praca przy urządzeniach elektrycznych pomocy nawigacyjnych, odpowiedzialność za bezpieczeństwo operacji lotniczych.

Podobne stanowiska

• pracownik obsługi naziemnej lotniska,
• pracownik lotniska ds. bezpieczeństwa,
• dyspozytor lotniczy,
• mechanik lotniczy,
• elektromonter lotniczy.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).