Rysownik litograficzny – kod 732111 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Rysownik litograficzny wykonuje rysunki do druku płaskiego bezpośrednio na kamieniu litograficznym lub płycie cynkowej i aluminiowej – kredką, tuszem i piórkiem litograficznym – a następnie przygotowuje matrycę do druku przez trawienie roztworem gumy arabskiej z kwasem. Szlifuje i ziarni kamienie, przenosi rysunki projektantów, wykonuje odbitki próbne na prasie litograficznej i poprawia rysunek, pracując dziś głównie w pracowniach grafiki artystycznej, uczelniach i warsztatach poligrafii tradycyjnej.
Rysownik litograficzny – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie plastyczne lub poligraficzne albo studia z grafiki warsztatowej,
- umiejętność rysunku odręcznego i znajomość techniki litograficznej,
- znajomość przygotowania kamieni, trawienia i druku na prasie litograficznej,
- sprawność fizyczna pozwalająca na przenoszenie kamieni i obsługę prasy,
- cierpliwość, precyzja i zmysł plastyczny.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- litograf,
- litograf artystyczny,
- grafik litograf,
- rysownik na kamieniu litograficznym,
- drukarz litograficzny.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena układu ruchu przy dźwiganiu kamieni litograficznych,
- ocena skóry i układu oddechowego przy kontakcie z kwasami i rozpuszczalnikami,
- szczegółowe badanie narządu wzroku.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników na stanowiskach robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z bezpiecznego przenoszenia kamieni i obsługi prasy litograficznej,
- szkolenie z postępowania z kwasami, rozpuszczalnikami i farbami drukarskimi,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Rysownik pracuje w pracowni litografii – w akademii sztuk pięknych, w warsztacie graficznym, w muzeum drukarstwa lub w pracowni artysty. Kamienie litograficzne z wapienia solnhofeńskiego ważą od kilkunastu do ponad stu kilogramów; przed każdym rysunkiem szlifuje się je na mokro piaskiem karborundowym, kręcąc drugim kamieniem lub lewigatorem. Rysunek wykonuje się przy pulpicie, w pochyleniu, kredkami i tuszami na bazie wosku, mydła i sadzy. Trawienie odbywa się roztworem gumy arabskiej z kwasem azotowym lub fosforowym, wymywanie terpentyną lub rozpuszczalnikiem, a druk – na ręcznej prasie korbowej z farbami drukarskimi. Praca jest jednocześnie precyzyjna i ciężka fizycznie. Na stanowisku wykorzystuje się:
- kamienie litograficzne, płyty cynkowe i aluminiowe;
- lewigator, karborund i piasek do szlifowania kamieni;
- kredki, tusze, piórka i pędzle litograficzne;
- guma arabska, kwas azotowy, kwas fosforowy, kalafonia, talk, asfalt;
- terpentyna, nafta i rozpuszczalniki do wymywania;
- prasa litograficzna korbowa, wałki i farby drukarskie.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- przygniecenie dłoni lub stóp przez kamień litograficzny podczas przenoszenia i układania,
- zgniecenie dłoni w prasie litograficznej,
- pył karborundu i kamienia przy szlifowaniu na sucho,
- praca z wodą przy szlifowaniu kamieni na mokro,
- poślizgnięcie na mokrej posadzce,
- skaleczenia skalpelami, ostrzami do kredek i krawędziami płyt.
Czynniki chemiczne:
- kwas azotowy w roztworach trawiących,
- kwas fosforowy i roztwory gumy arabskiej,
- terpentyna, nafta i rozpuszczalniki organiczne do wymywania rysunku i mycia wałków,
- farby drukarskie zawierające pigmenty i sykatywy,
- pył kalafonii i talku przy przygotowaniu matrycy.
Czynniki psychofizyczne:
- dźwiganie i przenoszenie ciężkich kamieni,
- praca w pochyleniu nad kamieniem przy rysowaniu i szlifowaniu,
- obciążenie wzroku przy precyzyjnym rysunku,
- duży wysiłek przy szlifowaniu kamieni i obsłudze prasy.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku rysownika litograficznego.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie ochronne z podnoskiem i rękawice ochronne – przygniecenie, skaleczenie;
- rękawice kwasoodporne i nitrylowe, okulary ochronne, fartuch – kwas azotowy, kwas fosforowy, rozpuszczalniki, farby drukarskie;
- półmaska z pochłaniaczem par organicznych przy wymywaniu – rozpuszczalniki;
- półmaska przeciwpyłowa P2 – pył krzemionki, pył kalafonii;
- fartuch wodoodporny i obuwie antypoślizgowe – wilgoć, poślizgnięcie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wózki, podnośniki i stoły rolkowe do kamieni – dźwiganie, przygniecenie, wysiłek fizyczny;
- prasa z osłonami i hamulcem – prasa;
- szlifowanie wyłącznie na mokro i zlewy z osadnikami – pył krzemionki, wilgoć;
- dygestorium lub wyciąg przy trawieniu i wymywaniu – kwas azotowy, kwas fosforowy, rozpuszczalniki;
- wentylacja pracowni i zamykane pojemniki na czyściwo – rozpuszczalniki, farby drukarskie, pył kalafonii;
- pulpity o regulowanym nachyleniu i oświetlenie miejscowe – pozycja wymuszona, obciążenie wzroku;
- posadzka antypoślizgowa przy stanowisku szlifowania – poślizgnięcie.
Środki organizacyjne
- przenoszenie kamieni zespołowo, zgodnie z normami dźwigania – dźwiganie, przygniecenie;
- przerwy i zmiana czynności – pozycja wymuszona, obciążenie wzroku, wysiłek fizyczny;
- karty charakterystyki, oczomyjka i zasady rozcieńczania kwasów – kwas azotowy, kwas fosforowy;
- zastępowanie rozpuszczalników środkami roślinnymi tam, gdzie to możliwe – rozpuszczalniki, farby drukarskie;
- instrukcja obsługi prasy i ostrych narzędzi – prasa, skaleczenie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla rysownika litograficznego.
- czynniki fizyczne – pył karborundu i kamienia, praca w wilgotnym środowisku;
- czynniki chemiczne – kwas azotowy, kwas fosforowy, terpentyna i rozpuszczalniki organiczne, farby drukarskie, kalafonia;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – dźwiganie ciężkich kamieni, praca w pozycji wymuszonej, obsługa prasy, praca wymagająca dużej precyzji wzrokowej.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).