Nauczyciel akademicki – nauki ścisłe i przyrodnicze – kod 231006 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Nauczyciel akademicki nauk ścisłych i przyrodniczych prowadzi zajęcia i badania w zakresie matematyki, fizyki, chemii, biologii, nauk o Ziemi lub informatyki. Wykłada i prowadzi ćwiczenia laboratoryjne, nadzoruje studentów przy odczynnikach, laserach, źródłach promieniowania i hodowlach drobnoustrojów, prowadzi badania w laboratoriach i w terenie, pracuje z ciekłym azotem i gazami technicznymi oraz przygotowuje publikacje i wnioski o granty.
Nauczyciel akademicki – nauki ścisłe i przyrodnicze – wymagania w stosunku do pracownika
- stopień naukowy doktora lub wyższy w dziedzinie nauk ścisłych i przyrodniczych,
- umiejętność prowadzenia wykładów oraz ćwiczeń laboratoryjnych i terenowych,
- umiejętność bezpiecznej pracy z odczynnikami chemicznymi, gazami technicznymi i ciekłym azotem,
- znajomość zasad pracy z czynnikami biologicznymi i hodowlami drobnoustrojów,
- znajomość zasad ochrony radiologicznej i bezpieczeństwa pracy z laserami tam, gdzie takie źródła są używane,
- umiejętność prowadzenia projektów badawczych i przygotowania publikacji naukowych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- adiunkt na wydziale chemii,
- wykładowca akademicki fizyki,
- profesor uczelni w dziedzinie nauk przyrodniczych,
- asystent w instytucie biologii,
- prowadzący laboratorium studenckie na wydziale przyrodniczym.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania w związku z narażeniem na substancje rakotwórcze i mutagenne oraz na czynniki biologiczne grupy 2 i 3,
- badania wymagane dla osób pracujących w narażeniu na promieniowanie jonizujące tam, gdzie takie narażenie występuje.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat dla stanowiska nauczyciela akademickiego,
- instruktaż pracy z odczynnikami chemicznymi, substancjami rakotwórczymi i mutagennymi oraz prowadzenia rejestru narażenia,
- szkolenie z pracy z czynnikami biologicznymi i w komorze bezpieczeństwa biologicznego,
- szkolenie z bezpiecznej pracy z ciekłym azotem, butlami gazowymi i urządzeniami ciśnieniowymi,
- szkolenie z bezpieczeństwa pracy z laserami i ochrony radiologicznej tam, gdzie wymagają tego przepisy.
Środowisko pracy
Nauczyciel akademicki dzieli czas między salę wykładową, laboratorium studenckie i laboratorium badawcze. Ćwiczenia prowadzi z grupami kilkunastu studentów przy dygestoriach, palnikach, wirówkach i aparaturze analitycznej, nadzorując osoby, które pierwszy raz pracują z odczynnikami. W laboratorium badawczym pracuje z rozpuszczalnikami, kwasami, substancjami rakotwórczymi, hodowlami drobnoustrojów, laserami, komorami próżniowymi i ciekłym azotem. Prace w terenie obejmują wyjazdy przyrodnicze, pobieranie prób nad wodą, w lasach i na stanowiskach geologicznych. Doświadczenia wymuszają obecność w laboratorium wieczorami i w dni wolne, a publikacje i wnioski grantowe zabierają czas poza godzinami pracy. Na stanowisku wykorzystuje się:
- sale wykładowe ze sprzętem prezentacyjnym i pracownie komputerowe z oprogramowaniem obliczeniowym;
- laboratoria studenckie z dygestoriami, palnikami, wirówkami i aparaturą analityczną;
- aparatura badawcza – chromatografy, spektrometry, mikroskopy, komory próżniowe, lasery;
- odczynniki i rozpuszczalniki – kwasy, zasady, metanol, acetonitryl, chloroform, odczynniki organiczne;
- butle gazów technicznych, zbiorniki z ciekłym azotem i zamrażarki niskotemperaturowe;
- hodowle drobnoustrojów i komórek, komory bezpieczeństwa biologicznego, autoklawy i cieplarki;
- sprzęt do badań terenowych – próbniki, mierniki, aparat, sprzęt do pracy nad wodą.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pary rozpuszczalników i odczynników w laboratorium studenckim i badawczym, zwłaszcza przy pracy poza dygestorium,
- oparzenia termiczne i chemiczne oraz gwałtowne reakcje i pęknięcia naczyń przy doświadczeniach,
- skaleczenie szkłem laboratoryjnym, pipetami i zbitymi naczyniami,
- odmrożenie i wypieranie tlenu przy pracy z ciekłym azotem i zbiornikami kriogenicznymi,
- zagrożenie od butli gazów sprężonych – wyciek, upadek butli, wypieranie tlenu,
- promieniowanie laserowe i nadfioletowe na stanowiskach badawczych i przy lampach dekontaminacyjnych,
- promieniowanie jonizujące od źródeł i aparatów stosowanych w badaniach i zajęciach,
- hałas pomp próżniowych, wirówek, sprężarek i wentylacji dygestoriów,
- praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie przy obliczeniach i publikacjach,
- obciążenie narządu głosu przy wykładach i mówieniu w hałasie laboratorium,
- praca nad wodą, na nierównym terenie i w zmiennych warunkach atmosferycznych przy badaniach przyrodniczych.
Czynniki chemiczne:
- substancje rakotwórcze i mutagenne, w tym chloroform, benzen i akryloamid, stosowane w badaniach,
- kwasy i zasady żrące – kwas siarkowy, azotowy, fluorowodorowy, wodorotlenek sodu,
- metanol, acetonitryl, aceton i eter – pary drażniące, neurotoksyczne i łatwopalne,
- barwniki, utrwalacze i odczynniki do hodowli, w tym formaldehyd i bromek etydyny.
Czynniki biologiczne:
- szczepy bakterii i grzybów używane w zajęciach i badaniach, w tym pałeczki jelitowe i gronkowce,
- linie komórkowe i materiał pochodzenia ludzkiego oraz zwierzęcego jako potencjalne źródło zakażenia,
- kleszcze przenoszące boreliozę oraz drobnoustroje odzwierzęce przy badaniach terenowych i pracy ze zwierzętami.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo studentów pracujących z odczynnikami i aparaturą,
- presja wymagań publikacyjnych, terminów grantowych i ocen okresowych,
- obciążenie liczbą godzin zajęć, egzaminami i opieką nad pracami dyplomowymi,
- praca wieczorami i w dni wolne narzucona rytmem doświadczeń i hodowli,
- uzależnienie badań i zatrudnienia od finansowania projektowego,
- napięcie przy sporach o oceny, zaliczenia laboratoriów i zarzuty o nieuczciwość.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nauczyciela akademickiego – nauki ścisłe i przyrodnicze.
Środki ochrony indywidualnej
- fartuch laboratoryjny, okulary ochronne i rękawice odporne na substancje chemiczne – pary odczynnikow, kwasy i zasady, rozpuszczalniki, substancje rakotworcze, odczynniki biologiczne, oparzenia i wybuchy, skaleczenie szklem;
- rękawice i fartuch przy pracy z hodowlami oraz materiałem biologicznym – hodowle drobnoustrojow, material biologiczny;
- rękawice kriogeniczne, przyłbica i fartuch przy obsłudze ciekłego azotu – ciekly azot;
- okulary ochronne dobrane do długości fali lasera oraz dawkomierz przy pracy ze źródłami promieniowania – promieniowanie laserowe, promieniowanie jonizujace;
- ochronniki słuchu w pomieszczeniach aparatury oraz odzież i obuwie terenowe z preparatem odstraszającym kleszcze – halas urzadzen, badania terenowe, kleszcze i zoonozy, butle gazowe.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- dygestoria z kontrolą przepływu powietrza w laboratoriach studenckich i badawczych – pary odczynnikow, rozpuszczalniki, kwasy i zasady, substancje rakotworcze, odczynniki biologiczne;
- komory bezpieczeństwa biologicznego, autoklawy i wydzielone pracownie dla hodowli – hodowle drobnoustrojow, material biologiczny;
- osłony stanowisk doświadczalnych, prysznice awaryjne i myjki do oczu w każdym laboratorium – oparzenia i wybuchy, kwasy i zasady, skaleczenie szklem;
- czujniki stężenia tlenu i wentylacja awaryjna w pomieszczeniach ciekłego azotu oraz wentylowane szafy na butle – ciekly azot, butle gazowe;
- obudowy i blokady stanowisk laserowych, osłony źródeł promieniowania i sygnalizacja pracy – promieniowanie laserowe, promieniowanie jonizujace;
- obudowy pomp i wirówek oraz wydzielone pomieszczenia aparatury ograniczające hałas – halas urzadzen;
- nagłośnienie sal wykładowych oraz ergonomiczne stanowisko komputerowe z monitorem na wysokości oczu – obciazenie glosu, monitor;
- sprzęt do pracy nad wodą, kamizelki ratunkowe i zaplecze na stanowiskach badań terenowych – badania terenowe, kleszcze i zoonozy.
Środki organizacyjne
- instruktaż stanowiskowy przed każdym laboratorium studenckim i limit liczby osób na stanowisko – odpowiedzialnosc za studentow, pary odczynnikow, oparzenia i wybuchy, skaleczenie szklem;
- zakaz samodzielnej pracy studentów z odczynnikami, laserami i źródłami promieniowania – odpowiedzialnosc za studentow, promieniowanie laserowe, promieniowanie jonizujace, substancje rakotworcze;
- rejestr prac z substancjami rakotwórczymi i mutagennymi oraz ocena narażenia na stanowiskach – substancje rakotworcze, rozpuszczalniki, kwasy i zasady, odczynniki biologiczne;
- zakaz pracy w laboratorium w pojedynkę poza godzinami pracy i rejestr prac wieczornych – rytm doswiadczen, ciekly azot, butle gazowe;
- procedura postępowania po skaleczeniu i po kontakcie z materiałem biologicznym oraz szczepienia zalecane – skaleczenie szklem, hodowle drobnoustrojow, material biologiczny, kleszcze i zoonozy;
- zasady bezpieczeństwa badań terenowych z pracą w parze i oceną warunków w miejscu badań – badania terenowe;
- realne planowanie obciążenia dydaktycznego i badawczego oraz przejrzyste kryteria oceny okresowej – presja publikacyjna, obciazenie dydaktyczne, niepewnosc finansowania;
- jasne zasady zaliczeń laboratoriów, procedura skarg oraz przerwy głosowe i przerwy w pracy przy monitorze – konflikty ze studentami, obciazenie glosu, monitor, halas urzadzen.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nauczyciela akademickiego – nauki ścisłe i przyrodnicze.
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące, promieniowanie laserowe i nadfioletowe, hałas, niska temperatura przy ciekłym azocie, obciążenie narządu głosu, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, praca na otwartej przestrzeni przy badaniach terenowych;
- czynniki chemiczne – substancje rakotwórcze i mutagenne – chloroform, benzen, akryloamid, kwasy siarkowy, azotowy i fluorowodorowy, wodorotlenek sodu, metanol, acetonitryl, aceton, formaldehyd, bromek etydyny, gazy techniczne;
- czynniki biologiczne – szczepy bakterii i grzybów, linie komórkowe i materiał pochodzenia ludzkiego, drobnoustroje odzwierzęce, kleszcze jako wektor boreliozy – czynniki grupy 2 i 3 zagrożenia;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z odczynnikami i aparaturą w obecności studentów, praca z ciekłym azotem i butlami gazowymi, praca nad wodą przy badaniach terenowych, praca poza normalnymi godzinami, odpowiedzialność za bezpieczeństwo studentów.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).