Przewoźnik żeglugi śródlądowej – kod 835007 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Przewoźnik żeglugi śródlądowej obsługuje przeprawy promowe i przewozy osób oraz pojazdów łodziami i promami na rzekach, jeziorach i kanałach. Przygotowuje jednostkę do rejsu, prowadzi lub napędza prom, cumuje go przy przyczółkach, kieruje wjazdem i rozmieszczeniem pojazdów, pobiera opłaty, dba o bezpieczeństwo pasażerów i obserwuje stan wody oraz ruch innych jednostek.
Przewoźnik żeglugi śródlądowej – wymagania w stosunku do pracownika
- dokument kwalifikacyjny członka załogi statku żeglugi śródlądowej wymagany dla danego typu jednostki (np. patent sternika lub kapitana żeglugi śródlądowej),
- umiejętność pływania i znajomość zasad ratownictwa wodnego,
- znajomość przepisów żeglugowych na śródlądowych drogach wodnych i oznakowania szlaku,
- umiejętność cumowania, obsługi lin i urządzeń promowych,
- podstawowa znajomość obsługi silników spalinowych,
- odporność na zmienne warunki atmosferyczne i sprawność fizyczna,
- kultura osobista i umiejętność kierowania ruchem pasażerów i pojazdów.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- przewoźnik promowy,
- operator promu rzecznego,
- sternik promu,
- przewoźnik rzeczny,
- obsługa przeprawy promowej.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- orzeczenie lekarskie o zdolności do pracy na statku żeglugi śródlądowej, wymagane przy uzyskaniu i odnowieniu dokumentu kwalifikacyjnego,
- badanie wzroku z oceną widzenia barw i słuchu w zakresie wymaganym od członków załóg,
- badanie w kierunku chorób narządu ruchu i układu krążenia przy pracy fizycznej w zmiennych warunkach.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z ratownictwa wodnego, użycia środków ratunkowych i alarmów na jednostce,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy podtopieniu i hipotermii,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej jednostki i obsługi gaśnic,
- instruktaż stanowiskowy obsługi danego promu i przyczółków.
Środowisko pracy
Przewoźnik żeglugi śródlądowej pracuje na otwartym pokładzie promu lub łodzi i na przyczółkach, przez cały dzień na zewnątrz – w słońcu, deszczu, wietrze, mgle i przy niskiej temperaturze wody na początku i końcu sezonu. Prom może być napędzany silnikiem spalinowym, holowany łodzią lub prowadzony po linie rozpiętej nad rzeką. Przewoźnik wpuszcza i ustawia na pokładzie samochody, rowerzystów i pieszych, zamyka klapy i barierki, rzuca i mocuje cumy, a przy zmianach stanu wody przestawia trapy i pomosty. Przeprawy działają często od wczesnego rana do zmroku, w sezonie także w dni wolne. Na stanowisku wykorzystuje się:
- prom rzeczny z klapami wjazdowymi i barierkami lub łódź przewozowa;
- silnik spalinowy lub łódź holująca, ewentualnie lina prowadząca z wózkiem;
- cumy, odbijacze, bosaki i knagi;
- koła ratunkowe, kamizelki ratunkowe i rzutka ratownicza;
- radiotelefon lub telefon komórkowy;
- gaśnica, apteczka i latarka;
- kasa fiskalna lub terminal do pobierania opłat.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wpadnięcie do wody i utonięcie przy przechodzeniu z pokładu na przyczółek lub przy cumowaniu,
- poślizgnięcie na mokrym, oblodzonym lub zabłoconym pokładzie i klapach,
- przygniecenie lub potrącenie przez pojazdy wjeżdżające na prom,
- uderzenie, przycięcie palców lub wciągnięcie dłoni przez liny, cumy i linę prowadzącą,
- zderzenie promu z inną jednostką, przedmiotami spławianymi lub przyczółkiem,
- hałas i drgania silnika spalinowego,
- praca w zimnie, deszczu, wietrze i pełnym nasłonecznieniu,
- przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego przy obsłudze klap, trapów i lin.
Czynniki chemiczne:
- spaliny silników wysokoprężnych, w tym tlenek węgla i tlenki azotu,
- olej napędowy i benzyna przy tankowaniu,
- oleje silnikowe i smary przy obsłudze jednostki.
Czynniki biologiczne:
- bakterie i wirusy obecne w wodzie rzecznej, w tym krętki Leptospira,
- kleszcze i komary w zakrzaczonych przyczółkach.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za życie i zdrowie pasażerów,
- konflikty z pasażerami i kierowcami przy kolejkach i odmowie przewozu,
- praca w pojedynkę lub w dwuosobowej obsadzie,
- stres przy wysokiej wodzie, silnym wietrze i ograniczonej widoczności,
- długi dzień pracy w sezonie i praca w dni wolne.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku przewoźnika żeglugi śródlądowej.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka asekuracyjna lub ratunkowa z automatycznym napełnianiem noszona podczas pracy na pokładzie – wpadnięcie do wody i utonięcie;
- obuwie z podeszwą antypoślizgową, wodoodporne – poślizgnięcie na mokrym pokładzie;
- rękawice robocze do pracy z linami – przycięcie palców, wciągnięcie dłoni, przeciążenie dłoni;
- kamizelka lub kurtka o intensywnej widzialności – potrącenie przez pojazdy, zderzenie jednostek przy ograniczonej widoczności;
- odzież przeciwdeszczowa i ocieplana, nakrycie głowy i okulary przeciwsłoneczne – zimno, deszcz, wiatr, nasłonecznienie;
- ochronniki słuchu przy pracy w pobliżu silnika – hałas;
- rękawice nitrylowe przy tankowaniu i smarowaniu oraz repelent – olej napędowy, benzyna, oleje i smary, kleszcze i komary.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- barierki, relingi i klapy z blokadą oraz antypoślizgowe pokrycie pokładu – wpadnięcie do wody, poślizgnięcie;
- koła ratunkowe z rzutką, drabinka do wyjścia z wody i bosak – utonięcie;
- oznakowanie miejsc postoju pojazdów, kliny pod koła i zakaz poruszania się pojazdów w czasie rejsu – przygniecenie lub potrącenie przez pojazdy;
- osłony bębnów i krążków liny prowadzącej – wciągnięcie dłoni przez liny;
- światła nawigacyjne, sygnał dźwiękowy i radiotelefon – zderzenie z inną jednostką, praca w pojedynkę;
- wyciszenie i izolacja przedziału silnikowego, odprowadzenie spalin poza stanowisko obsługi – hałas i drgania, spaliny;
- osłonięta budka lub kabina dla obsługi – zimno, deszcz, wiatr, nasłonecznienie;
- tankowanie z dystrybutora z pistoletem samozamykającym i sorbent na pokładzie – olej napędowy, benzyna.
Środki organizacyjne
- wstrzymanie przepraw przy przekroczeniu dopuszczalnego stanu wody, silnym wietrze lub mgle zgodnie z regulaminem przeprawy – zderzenie, wpadnięcie do wody, stres przy trudnych warunkach;
- regulamin przeprawy z limitem pasażerów i pojazdów wywieszony na przyczółkach – odpowiedzialność za pasażerów, konflikty z pasażerami;
- kierowanie wjazdem pojazdów na znak obsługi i pozostawanie poza torem jazdy – przygniecenie lub potrącenie;
- praca w obsadzie dwuosobowej przy dużym ruchu oraz stała łączność z dyżurnym – praca w pojedynkę, konflikty;
- codzienny przegląd lin, cum i środków ratunkowych przed rozpoczęciem pracy – wciągnięcie dłoni, uderzenie liną, utonięcie;
- mycie rąk i dezynfekcja skaleczeń po kontakcie z wodą rzeczną, oglądanie skóry po pracy – Leptospira, kleszcze;
- harmonogram pracy z przerwami i dniami wolnymi w sezonie – długi dzień pracy, przeciążenie, praca w zimnie i upale.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla przewoźnika żeglugi śródlądowej.
- czynniki fizyczne – praca w zmiennych warunkach atmosferycznych (mikroklimat zimny i gorący, promieniowanie słoneczne), hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, ręczne prace transportowe;
- czynniki chemiczne – spaliny silników wysokoprężnych (tlenek węgla, tlenki azotu), olej napędowy, benzyna;
- czynniki biologiczne – krętki Leptospira, krętki Borrelia burgdorferi;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na jednostce pływającej i nad wodą z ryzykiem utonięcia, kierowanie ruchem pojazdów, odpowiedzialność za bezpieczeństwo pasażerów, praca w pojedynkę.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).