Motorzysta wachtowy – kod 723316 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Motorzysta wachtowy wchodzi w skład wachty maszynowej na statku – pod nadzorem oficera mechanika obsługuje silniki główne i pomocnicze, kotły, sprężarki, pompy i wirówki paliwa, kontroluje temperatury, ciśnienia i poziomy w zbiornikach, uzupełnia oleje, przyjmuje paliwo i utrzymuje czystość w siłowni okrętowej. Prowadzi obchody maszynowni i reaguje na alarmy zgodnie z poleceniami mechanika wachtowego.
Motorzysta wachtowy – wymagania w stosunku do pracownika
- dyplom lub świadectwo motorzysty wachtowego zgodne z Konwencją STCW (prawidło III/4),
- ukończone przeszkolenie podstawowe w zakresie bezpieczeństwa – ochrona przeciwpożarowa, ratownictwo, pierwsza pomoc i bezpieczeństwo własne,
- ważne świadectwo zdrowia marynarza wydane przez uprawnionego lekarza,
- książeczka żeglarska lub inny dokument tożsamości marynarza,
- znajomość budowy siłowni okrętowej, układów paliwowych, olejowych i chłodzenia,
- znajomość języka angielskiego w zakresie komend i komunikacji w maszynowni.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- motorzysta maszynowni statku,
- motorzysta na statku,
- oiler,
- engine rating,
- członek wachty maszynowej.
Badania
- badania lekarskie do świadectwa zdrowia marynarza – wstępne i okresowe, zgodnie z przepisami o bezpieczeństwie morskim,
- ocena narządu słuchu, wzroku i rozróżniania barw w zakresie wymaganym dla marynarzy,
- szczepienia ochronne zalecane przy żegludze w rejonach tropikalnych.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy na statku,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- kursy odnawiające przeszkolenia podstawowego w zakresie bezpieczeństwa w terminach wymaganych przez STCW,
- zapoznanie z zasadami alarmowymi statku i ćwiczenia pożarowe oraz opuszczania statku,
- instruktaż wejścia do przestrzeni zamkniętych i stosowania zezwoleń na prace niebezpieczne,
- szkolenie z postępowania z paliwami, olejami i odpadami zgodnie z Konwencją MARPOL.
Środowisko pracy
Motorzysta wachtowy pracuje w siłowni okrętowej – głośnym i gorącym pomieszczeniu pod pokładem, gdzie znajdują się silniki spalinowe, kotły, separatory, sprężarki i pompy. Praca odbywa się w systemie wacht, zwykle 4 godziny pracy na 8 godzin odpoczynku, przez kilka miesięcy kontraktu bez zejścia na ląd. Podłogi i drabiny są śliskie od oleju, a statek kołysze się na fali. Motorzysta wchodzi także do zęz, zbiorników i innych przestrzeni zamkniętych, w których może brakować tlenu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- silniki główne i agregaty prądotwórcze;
- wirówki (separatory) paliwa i oleju, pompy, sprężarki powietrza rozruchowego;
- kotły pomocnicze i utylizacyjne;
- warsztat maszynowy – wiertarka, szlifierka, tokarka;
- sprzęt do pomiaru atmosfery w przestrzeniach zamkniętych;
- stacjonarne instalacje gaśnicze siłowni i aparaty oddechowe.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- hałas w siłowni okrętowej, często powyżej 100 dB(A),
- wysoka temperatura otoczenia w maszynowni, szczególnie w strefie tropikalnej,
- gorące powierzchnie i wycieki gorących mediów – rurociągi paliwa, pary i spalin,
- ruchome części maszyn przy obsłudze separatorów, pomp i sprężarek,
- poślizgnięcie i upadek na zaolejonych podłogach, schodniach i drabinach przy kołysaniu statku,
- porażenie prądem elektrycznym w rozdzielnicach i przy napędach elektrycznych,
- drgania mechaniczne o działaniu ogólnym od pracy silników,
- pożar w maszynowni od rozpylonego paliwa na gorących elementach.
Czynniki chemiczne:
- paliwa żeglugowe i oleje smarowe – kontakt ze skórą i opary węglowodorów,
- spaliny silników zawierające tlenek węgla i tlenki azotu,
- chemikalia do uzdatniania wody kotłowej i chłodzącej – substancje żrące,
- niedobór tlenu i siarkowodór w zbiornikach, zęzach i przestrzeniach zamkniętych,
- rozpuszczalniki i środki myjące do czyszczenia filtrów i części.
Czynniki psychofizyczne:
- praca w systemie wacht z zaburzeniem rytmu snu,
- długotrwała rozłąka i izolacja społeczna w czasie kontraktu,
- ręczne przenoszenie ciężarów – części zamienne, beczki oleju, filtry,
- wymuszona pozycja ciała przy pracy w ciasnych przestrzeniach siłowni,
- stres w sytuacjach awaryjnych – pożar, zalanie, black-out.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku motorzysty wachtowego.
Środki ochrony indywidualnej
- ochronniki słuchu nauszne lub douszne – hałas;
- kombinezon trudnopalny i rękawice termoodporne – gorące powierzchnie i wycieki gorących mediów, pożar w maszynowni;
- obuwie ochronne olejoodporne z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie i upadek;
- rękawice nitrylowe i okulary ochronne – paliwa żeglugowe i oleje smarowe, chemikalia do uzdatniania wody kotłowej i chłodzącej, rozpuszczalniki i środki myjące;
- przenośny detektor gazów i aparat oddechowy przy wejściu do przestrzeni zamkniętych – niedobór tlenu i siarkowodór;
- rękawice elektroizolacyjne przy pracach elektrycznych – porażenie prądem elektrycznym.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- dźwiękoszczelna centrala manewrowo-kontrolna maszynowni – hałas, wysoka temperatura otoczenia;
- wentylacja nawiewna siłowni i nawiew na stanowiska obsługi – wysoka temperatura otoczenia, spaliny silników;
- izolacja termiczna rurociągów i osłony przeciwrozbryzgowe na złączach paliwowych – gorące powierzchnie i wycieki gorących mediów, pożar w maszynowni;
- osłony części ruchomych i blokady rozruchu – ruchome części maszyn;
- stacjonarne instalacje gaśnicze i wykrywania pożaru – pożar w maszynowni;
- fundamenty i podkładki antywibracyjne maszyn – drgania mechaniczne o działaniu ogólnym;
- poręcze, kratownice antypoślizgowe i tace ociekowe – poślizgnięcie i upadek;
- wciągniki i suwnice warsztatowe w siłowni – ręczne przenoszenie ciężarów.
Środki organizacyjne
- system zezwoleń na prace niebezpieczne i procedura wejścia do przestrzeni zamkniętych – niedobór tlenu i siarkowodór;
- procedura wyłączenia i zablokowania urządzeń przed naprawą – ruchome części maszyn, porażenie prądem elektrycznym;
- przestrzeganie minimalnych godzin odpoczynku marynarzy – praca w systemie wacht;
- łączność z rodziną i rotacja kontraktów – długotrwała rozłąka i izolacja społeczna;
- regularne ćwiczenia alarmowe – stres w sytuacjach awaryjnych, pożar w maszynowni;
- przerwy i rotacja czynności przy pracach w ciasnych przestrzeniach – wymuszona pozycja ciała.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla motorzysty wachtowego.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, mikroklimat gorący, kołysanie statku;
- czynniki chemiczne – oleje mineralne, paliwa (węglowodory), tlenek węgla, tlenki azotu, substancje żrące do uzdatniania wody, niedobór tlenu w przestrzeniach zamkniętych;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na morzu w systemie wacht i w porze nocnej, praca w przestrzeniach zamkniętych, prace przy urządzeniach elektrycznych, ręczne przenoszenie ciężarów.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).