Mechanik maszyn i urządzeń górnictwa odkrywkowego – kod 723305 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Mechanik utrzymuje w ruchu maszyny podstawowe i pomocnicze kopalń odkrywkowych węgla brunatnego, kruszyw i surowców skalnych – koparki wielonaczyniowe kołowe i łańcuchowe, zwałowarki, przenośniki taśmowe, kruszarki, przesiewacze oraz spycharki i ładowarki. Wykonuje przeglądy, wymienia krążniki, bębny, łożyska, przekładnie i naczynia urobkowe, naprawia układy hydrauliczne i konstrukcje, a przy awariach pracuje w zespołach remontowych bezpośrednio na maszynach w wyrobisku.
Mechanik maszyn i urządzeń górnictwa odkrywkowego – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie techniczne, preferowany zawód mechanik maszyn i urządzeń górniczych lub technik górnictwa odkrywkowego,
- znajomość budowy maszyn podstawowych górnictwa odkrywkowego i przenośników taśmowych,
- umiejętność spawania, cięcia gazowego i obsługi narzędzi hydraulicznych,
- kwalifikacje wymagane przepisami prawa geologicznego i górniczego dla osób zatrudnionych w ruchu zakładu górniczego,
- uprawnienia UDT do obsługi żurawi, wciągników lub podestów – jeśli są używane,
- brak przeciwwskazań do pracy na wysokości i w systemie zmianowym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- mechanik koparek wielonaczyniowych,
- mechanik przenośników taśmowych,
- mechanik zwałowarek,
- ślusarz kopalni odkrywkowej,
- mechanik maszyn podstawowych odkrywki.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m,
- badanie spirometryczne i RTG klatki piersiowej przy narażeniu na pyły – według wskazań lekarza,
- badanie słuchu przy narażeniu na hałas.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co roku w przypadku prac szczególnie niebezpiecznych, w pozostałych – co 3 lata,
- szkolenia wymagane w zakładzie górniczym, w tym zapoznanie z zagrożeniami ruchu zakładu i planem ruchu,
- szkolenie z procedury wyłączania i zabezpieczania przenośników i maszyn przed uruchomieniem,
- szkolenie z pracy na wysokości i ewakuacji z maszyn podstawowych,
- szkolenie spawalnicze potwierdzone certyfikatem – jeśli mechanik spawa,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Mechanik pracuje w kopalniach odkrywkowych, gdzie maszyny podstawowe osiągają wysokość kilkudziesięciu metrów i długość ponad stu metrów, a przenośniki taśmowe ciągną się kilometrami po zboczach i dnie wyrobiska. Prace remontowe prowadzi się na zewnątrz, w każdych warunkach pogodowych, na pomostach i wysięgnikach maszyn, w pyle urobku, w hałasie przesypów i przy drganiach konstrukcji. Maszyny zasilane są kablami średniego napięcia, a w wyrobisku poruszają się ciężkie pojazdy i sprzęt pomocniczy. Mechanik dojeżdża na miejsce awarii samochodem terenowym i pracuje w zespołach z elektrykami i spawaczami. Praca odbywa się w systemie zmianowym, z dyżurami awaryjnymi. Na stanowisku wykorzystuje się:
- koparki wielonaczyniowe kołowe i łańcuchowe, zwałowarki;
- przenośniki taśmowe z bębnami napędowymi, krążnikami i stacjami przesypowymi;
- kruszarki, przesiewacze i urządzenia przeróbcze;
- żurawie samojezdne, wciągniki, podnośniki hydrauliczne i zawiesia;
- spawarki, palniki acetylenowo-tlenowe i narzędzia hydrauliczne;
- klucze udarowe, ściągacze i zestawy do wulkanizacji taśm;
- samochody terenowe i łączność radiowa.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wciągnięcie przez bęben lub krążnik pracującego przenośnika taśmowego,
- upadek z pomostów, drabin i wysięgników maszyn podstawowych,
- przygniecenie przez podnoszone bębny, przekładnie i elementy konstrukcji,
- porażenie prądem i łuk elektryczny od zasilania średniego napięcia,
- osunięcie się skarp i zboczy wyrobiska,
- najechanie przez pojazdy i maszyny pracujące w wyrobisku,
- hałas przesypów, kruszarek i napędów,
- drgania mechaniczne ogólne i miejscowe,
- praca na otwartej przestrzeni w zimnie, upale, wietrze i opadach.
Czynniki chemiczne:
- pył węgla brunatnego i pył krzemionki krystalicznej z nadkładu i kruszyw,
- dymy spawalnicze i gazy z cięcia acetylenowo-tlenowego,
- oleje przekładniowe, hydrauliczne i smary,
- kleje i rozpuszczalniki do łączenia taśm.
Czynniki psychofizyczne:
- ciężka praca fizyczna przy wymianie ciężkich elementów,
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej, i dyżury awaryjne,
- presja szybkiego przywrócenia wydobycia,
- praca w ciasnych miejscach konstrukcji i pod przenośnikami,
- praca w oddaleniu od zaplecza i pomocy medycznej.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku mechanika maszyn i urządzeń górnictwa odkrywkowego.
Środki ochrony indywidualnej
- kask z paskiem podbródkowym, kamizelka ostrzegawcza i obuwie ochronne – przygniecenie ciężkim elementem, najechanie przez pojazdy;
- szelki bezpieczeństwa z linką i amortyzatorem – upadek z wysokości;
- ochronniki słuchu – hałas;
- półmaska z filtrem P3 – pył urobku;
- przyłbica spawalnicza, odzież trudnopalna i rękawice spawalnicze – dymy spawalnicze;
- odzież ochronna zimowa i przeciwdeszczowa – niekorzystny mikroklimat;
- rękawice antywibracyjne i olejoodporne – drgania, oleje i smary;
- rękawice nitrylowe i okulary przy klejeniu taśm – kleje do taśm.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony bębnów i krążników, linki wyłączników awaryjnych wzdłuż przenośników – wciągnięcie przez przenośnik;
- pomosty z balustradami i stałe punkty kotwiczenia na maszynach – upadek z wysokości;
- wyłączniki z blokadą i uziemiacze przenośne na zasilaniu SN – porażenie prądem;
- żurawie i podnośniki z atestowanymi zawiesiami, podpory zespołów – przygniecenie ciężkim elementem, ciężka praca fizyczna;
- zraszanie przesypów i odpylanie stacji przesypowych – pył urobku, hałas;
- wentylacja miejscowa przy spawaniu w kabinach i maszynowniach – dymy spawalnicze;
- ogrzewane kontenery socjalne i punkty pierwszej pomocy w wyrobisku – niekorzystny mikroklimat, praca w oddaleniu;
- wanny i sorbenty przy wymianie olejów – oleje i smary.
Środki organizacyjne
- procedura wyłączenia, zablokowania i oznakowania maszyn przed naprawą – wciągnięcie przez przenośnik, porażenie prądem;
- obserwacja i ocena stateczności skarp przed rozpoczęciem pracy – osunięcie skarpy;
- zasady ruchu pojazdów w wyrobisku i łączność radiowa z dyspozytorem – najechanie przez pojazdy, praca w oddaleniu;
- praca w zespołach i nadzór dozoru ruchu przy pracach szczególnie niebezpiecznych – przygniecenie ciężkim elementem, upadek z wysokości;
- grafik zmian z odpoczynkiem po dyżurach – praca zmianowa, presja czasu awarii;
- pomiary pyłów, hałasu i drgań oraz rotacja pracowników – pył urobku, hałas, drgania;
- stosowanie klejów zgodnie z kartami charakterystyki – kleje do taśm;
- planowanie remontów z udziałem sprzętu zmniejszającego pracę w pozycjach wymuszonych – wymuszona pozycja ciała.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla mechanika maszyn i urządzeń górnictwa odkrywkowego.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym i miejscowym, mikroklimat zimny i gorący;
- czynniki chemiczne – pył węgla brunatnego, pył krzemionki krystalicznej, dymy spawalnicze, tlenki azotu, oleje mineralne, rozpuszczalniki organiczne;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m, praca przy urządzeniach elektrycznych średniego napięcia, praca w ruchu zakładu górniczego, obsługa urządzeń transportu bliskiego, ciężka praca fizyczna, praca zmianowa, w tym w porze nocnej.
Podobne stanowiska
- górnik odkrywkowy,
- mechanik górniczy,
- mechanik maszyn budowlanych,
- operator kruszarki,
- mechanik maszyn przemysłowych.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).