Transfuzjolog – kod 221264 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista transfuzjologii klinicznej”. Transfuzjolog kieruje kwalifikacją dawców krwi, nadzoruje pobieranie, preparatykę i wydawanie składników krwi, konsultuje leczenie krwią i rozpoznaje powikłania poprzetoczeniowe. Pracuje w regionalnych centrach krwiodawstwa i krwiolecznictwa, szpitalnych bankach krwi i pracowniach immunologii transfuzjologicznej, a także wykonuje zabiegi aferezy leczniczej i nadzoruje system hemowigilancji.
Transfuzjolog – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu lekarza,
- tytuł specjalisty w dziedzinie transfuzjologii klinicznej lub odbywanie szkolenia specjalizacyjnego w tej dziedzinie,
- znajomość przepisów o publicznej służbie krwi i standardów medycznych w krwiodawstwie i krwiolecznictwie,
- znajomość serologii grup krwi, badań zgodności i zasad leczenia składnikami krwi,
- umiejętność postępowania w nagłych powikłaniach u dawcy i biorcy,
- ustawiczne doskonalenie zawodowe lekarzy.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- lekarz transfuzjolog,
- lekarz regionalnego centrum krwiodawstwa,
- lekarz kwalifikujący dawców krwi,
- lekarz banku krwi,
- lekarz pracowni immunologii transfuzjologicznej.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- szczepienie przeciw WZW typu B i kontrola poziomu przeciwciał anty-HBs,
- badania w kierunku zakażeń krwiopochodnych po ekspozycji zawodowej – zgodnie z procedurą poekspozycyjną,
- ocena narządu wzroku w związku z pracą przy monitorze ekranowym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z zapobiegania zranieniom ostrymi narzędziami i postępowania poekspozycyjnego,
- instruktaż postępowania z ciekłym azotem i zamrażarkami niskotemperaturowymi,
- szkolenie z zasad dobrej praktyki i systemu jakości w krwiodawstwie,
- szkolenia z resuscytacji krążeniowo-oddechowej i postępowania w reakcjach anafilaktycznych.
Środowisko pracy
Transfuzjolog pracuje w gabinetach kwalifikacji dawców, salach pobrań, pracowniach serologicznych, magazynach składników krwi oraz w oddziałach szpitalnych przy konsultacjach i zabiegach aferezy. Ma kontakt z krwią i materiałem biologicznym, z dawcami i pacjentami w różnym stanie zdrowia. W pracowniach działają wirówki, separatory komórkowe, zamrażarki niskotemperaturowe i zbiorniki z ciekłym azotem. Praca obejmuje dużą liczbę decyzji pod presją czasu, a w szpitalnych bankach krwi także dyżury całodobowe. Na stanowisku wykorzystuje się:
- separatory komórkowe do aferezy i wagi do pobierania krwi;
- wirówki laboratoryjne, łaźnie i zgrzewarki do drenów;
- zamrażarki niskotemperaturowe i zbiorniki z ciekłym azotem;
- analizatory immunohematologiczne i odczynniki serologiczne;
- komputer z systemem informatycznym centrum krwiodawstwa lub banku krwi;
- zestaw przeciwwstrząsowy i defibrylator.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zakłucie i skaleczenie igłami, lancetami i szkłem laboratoryjnym,
- niska temperatura – odmrożenia przy kontakcie z ciekłym azotem i zamrożonymi składnikami krwi,
- ruchome części wirówek przy nieprawidłowym zamknięciu lub niewyważeniu,
- porażenie prądem elektrycznym przy obsłudze aparatury medycznej,
- poślizgnięcie na mokrych lub zabrudzonych krwią podłogach,
- obciążenie narządu wzroku przy pracy przy monitorze i ocenie wyników.
Czynniki chemiczne:
- środki dezynfekcyjne – związki chloru, alkohole, czwartorzędowe sole amoniowe,
- odczynniki laboratoryjne – azydek sodu, konserwanty, roztwory enzymów,
- niedobór tlenu przy odparowaniu ciekłego azotu w zamkniętych pomieszczeniach,
- lateks z rękawic i sprzętu medycznego – alergia.
Czynniki biologiczne:
- wirusy krwiopochodne HBV, HCV i HIV przy kontakcie z krwią i zakłuciu,
- zakażenia przenoszone drogą kropelkową od dawców i pacjentów.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za życie biorców – błąd w doborze krwi może być śmiertelny,
- obciążenie decyzyjne i presja czasu przy krwotokach masywnych,
- dyżury i praca w porze nocnej,
- wymuszona pozycja siedząca przy kwalifikacji i analizie wyników,
- kontakt z osobami w stresie – omdlenia dawców, ciężko chorzy pacjenci.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku transfuzjologa.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice ochronne nitrylowe bezlateksowe – wirusy krwiopochodne HBV, HCV i HIV, lateks, odczynniki laboratoryjne, środki dezynfekcyjne;
- okulary lub przyłbica ochronna i fartuch barierowy – wirusy krwiopochodne HBV, HCV i HIV;
- maseczka medyczna przy kontakcie z osobami z objawami infekcji – zakażenia przenoszone drogą kropelkową;
- rękawice kriogeniczne i osłona twarzy – niska temperatura;
- obuwie robocze z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- sprzęt z zabezpieczeniem przed zakłuciem i pojemniki na ostre odpady – zakłucie i skaleczenie;
- czujniki zawartości tlenu i wentylacja w pomieszczeniach ze zbiornikami azotu – niedobór tlenu przy odparowaniu ciekłego azotu;
- wirówki z blokadą pokrywy i kontrolą niewyważenia – ruchome części wirówek;
- przeglądy techniczne aparatury medycznej – porażenie prądem elektrycznym;
- elektroniczna identyfikacja dawców, biorców i składników krwi – odpowiedzialność za życie biorców;
- ergonomiczne stanowiska komputerowe z właściwym oświetleniem – obciążenie narządu wzroku, wymuszona pozycja siedząca.
Środki organizacyjne
- procedura postępowania po ekspozycji zawodowej i rejestr zakłuć – wirusy krwiopochodne HBV, HCV i HIV, zakłucie i skaleczenie;
- instrukcje stosowania środków dezynfekcyjnych i karty charakterystyki – środki dezynfekcyjne, odczynniki laboratoryjne;
- protokoły postępowania w krwotoku masywnym i konsultacje zespołowe – obciążenie decyzyjne i presja czasu;
- grafik dyżurów zapewniający odpoczynek dobowy – dyżury i praca w porze nocnej;
- szkolenie personelu w postępowaniu przy omdleniach dawców i wsparcie psychologiczne – kontakt z osobami w stresie;
- niezwłoczne usuwanie rozlanej krwi zgodnie z procedurą – poślizgnięcie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla transfuzjologa.
- czynniki fizyczne – praca przy monitorze ekranowym, niska temperatura (ciekły azot, zamrażarki niskotemperaturowe);
- czynniki chemiczne – środki dezynfekcyjne, odczynniki laboratoryjne (azydek sodu), lateks;
- czynniki biologiczne – wirus zapalenia wątroby typu B i C, ludzki wirus niedoboru odporności HIV;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w porze nocnej i dyżury, odpowiedzialność za życie i zdrowie innych, kontakt z ostrymi narzędziami.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).