Technik analizy i monitoringu środowiska – kod 325508 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik analizy i monitoringu środowiska pobiera próbki wody, ścieków, osadów, gleby, odpadów i powietrza, wykonuje pomiary emisji z instalacji, hałasu i jakości powietrza, a w laboratorium przeprowadza analizy fizykochemiczne i mikrobiologiczne. Opracowuje wyniki, prowadzi dokumentację pomiarową i obsługuje stacje automatycznego monitoringu.
Technik analizy i monitoringu środowiska – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie w zawodzie technik analityk, technik ochrony środowiska, technik analizy i monitoringu środowiska albo pokrewnym,
- znajomość metod poboru próbek i technik analitycznych (spektrofotometria, chromatografia, miareczkowanie, pomiary elektrochemiczne),
- znajomość zasad akredytacji laboratoriów i wymagań normy PN-EN ISO/IEC 17025,
- znajomość przepisów o ochronie środowiska, standardach emisyjnych i ocenie jakości wód,
- umiejętność obsługi aparatury pomiarowej, mierników emisji i stacji monitoringu,
- prawo jazdy kat. B przy pracy w terenie,
- brak przeciwwskazań do pracy na wysokości i w terenie – przy pomiarach na emitorach i ciekach.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- technik laboratorium środowiskowego,
- próbkobiorca,
- technik pomiarów emisji,
- technik monitoringu wód,
- technik ochrony środowiska w laboratorium.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – przy pomiarach na pomostach emitorów,
- badanie układu oddechowego i skóry przy pracy z odczynnikami chemicznymi,
- badanie słuchu przy wykonywaniu pomiarów hałasu i pracy w zakładach przemysłowych,
- szczepienia ochronne (np. przeciw WZW typu A i B, tężcowi, kleszczowemu zapaleniu mózgu) – zgodnie z oceną narażenia na czynniki biologiczne.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp (instruktaż ogólny i stanowiskowy),
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z bezpiecznej pracy z substancjami chemicznymi i czynnikami biologicznymi w laboratorium,
- szkolenie z pracy na wysokości i stosowania sprzętu chroniącego przed upadkiem,
- szkolenie z wejść do przestrzeni zamkniętych i stosowania detektorów gazów – przy poborze próbek w kanałach i studzienkach,
- szkolenie z obsługi butli z gazami technicznymi,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach chemicznych.
Środowisko pracy
Technik analizy i monitoringu środowiska pracuje na przemian w terenie i w laboratorium. W terenie pobiera próbki z rzek, jezior, studni, oczyszczalni ścieków, składowisk odpadów i pól, a pomiary emisji wykonuje na pomostach kominów zakładów przemysłowych, w hałasie i przy gorących gazach odlotowych. Pracuje w zmiennej pogodzie, przy wodzie, często sam lub w dwuosobowym zespole, przewożąc ciężkie skrzynie z aparaturą i próbkami. W laboratorium pracuje z kwasami, rozpuszczalnikami, sprężonymi gazami i próbkami zawierającymi mikroorganizmy, pod wyciągami i przy aparaturze analitycznej. Na stanowisku wykorzystuje się:
- próbniki do wody i ścieków, czerpaki, sondy wieloparametrowe i automatyczne próbopobieracze;
- analizatory spalin, pyłomierze, sondy do poboru pyłu z gazów odlotowych;
- sonometry i stacje automatycznego monitoringu powietrza;
- spektrofotometry, chromatografy gazowe i cieczowe, spektrometr absorpcji atomowej;
- wyciągi laboratoryjne, suszarki, mineralizatory i łaźnie wodne;
- butle z gazami technicznymi (argon, acetylen, hel, gazy wzorcowe);
- samochód terenowy z wyposażeniem do transportu próbek.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek z wysokości z pomostów pomiarowych emitorów i drabin,
- utonięcie lub wpadnięcie do wody przy poborze próbek z rzek, zbiorników i osadników,
- poślizgnięcie i upadek na mokrym, nierównym terenie i w obiektach przemysłowych,
- oparzenie gorącymi gazami odlotowymi, sondami i aparaturą grzewczą,
- skaleczenie szkłem laboratoryjnym,
- pożar lub wybuch przy pracy z butlami gazów technicznych (acetylen, wodór) i palnikami aparatury,
- hałas przy pomiarach w zakładach przemysłowych i przy instalacjach,
- praca w terenie w zmiennym mikroklimacie,
- ręczne przenoszenie skrzyń z aparaturą i pojemników z próbkami,
- wypadek drogowy przy dojazdach do punktów pomiarowych.
Czynniki chemiczne:
- kwasy i zasady (kwas siarkowy, azotowy, solny, wodorotlenek sodu),
- rozpuszczalniki organiczne (heksan, dichlorometan, aceton),
- dichromian potasu i siarczan rtęci w oznaczeniach ChZT,
- siarkowodór i metan w kanałach, studzienkach i komorach ścieków,
- składniki gazów odlotowych (tlenek węgla, dwutlenek siarki, tlenki azotu, pyły).
Czynniki biologiczne:
- bakterie i wirusy obecne w ściekach i osadach (pałeczki okrężnicy, Leptospira, wirus WZW typu A),
- kleszcze przenoszące boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu przy pracy w terenie,
- pleśnie i bakterie w próbkach odpadów i kompostu.
Czynniki psychofizyczne:
- praca w pojedynkę w terenie,
- odpowiedzialność za wiarygodność wyników mających skutki prawne,
- presja terminów zleceń i harmonogramów monitoringu,
- długotrwała koncentracja przy analizach i obsłudze aparatury,
- nierównomierny czas pracy i wyjazdy w teren.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika analizy i monitoringu środowiska.
Środki ochrony indywidualnej
- szelki bezpieczeństwa z urządzeniem samohamownym przy pracy na pomostach emitorów – upadek z wysokości;
- kamizelka asekuracyjna lub ratunkowa przy poborze próbek z wody – utonięcie lub wpadnięcie do wody;
- obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową, a przy pracy w wodzie wodery – poślizgnięcie i upadek;
- rękawice termoodporne przy obsłudze sond w gazach odlotowych – oparzenie gorącymi gazami i sondami;
- rękawice nitrylowe, okulary ochronne i fartuch laboratoryjny – kwasy i zasady, rozpuszczalniki, dichromian potasu i siarczan rtęci, skaleczenie szkłem, bakterie i wirusy w ściekach, pleśnie;
- ochronniki słuchu – hałas przy pomiarach w zakładach przemysłowych;
- osobisty detektor gazów (siarkowodór, metan, tlen, tlenek węgla) i półmaska z pochłaniaczem – siarkowodór i metan, składniki gazów odlotowych;
- odzież ochronna z długimi rękawami, repelenty i odzież dostosowana do pogody – kleszcze, praca w terenie w zmiennym mikroklimacie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- pomosty pomiarowe z barierkami, stałe drabiny z kabłąkami i punkty kotwiczenia – upadek z wysokości;
- wyciągi laboratoryjne i wentylacja mechaniczna laboratorium – kwasy, rozpuszczalniki, dichromian potasu i siarczan rtęci;
- natryski bezpieczeństwa i płuczki do oczu – kwasy i zasady, rozpuszczalniki;
- teleskopowe czerpaki i próbniki zdalne – utonięcie lub wpadnięcie do wody, bakterie i wirusy w ściekach;
- szafy na odczynniki z wentylacją i zbiorcze pojemniki na odpady z rtęcią i chromem – dichromian potasu i siarczan rtęci, rozpuszczalniki;
- butle z gazami w szafach lub przy ścianie z łańcuchem, reduktory i detektory wycieku – pożar lub wybuch przy pracy z butlami gazów technicznych;
- wózki i skrzynie transportowe z kółkami – ręczne przenoszenie skrzyń z aparaturą;
- samochód z zabudową do bezpiecznego przewozu próbek i odczynników – wypadek drogowy.
Środki organizacyjne
- wejścia do kanałów i studzienek tylko na podstawie pisemnego polecenia, z asekuracją drugiej osoby – siarkowodór i metan;
- praca na emitorach i przy wodzie w zespole co najmniej dwuosobowym, stały kontakt telefoniczny z laboratorium – praca w pojedynkę, upadek z wysokości, utonięcie;
- procedury higieniczne, mycie rąk i dezynfekcja po kontakcie z próbkami ścieków i odpadów, szczepienia ochronne – bakterie i wirusy w ściekach, pleśnie;
- kontrola ciała po pracy w terenie i usuwanie kleszczy – kleszcze;
- system jakości z kontrolą wyników przez drugą osobę i aktualnymi wzorcowaniami aparatury – odpowiedzialność za wiarygodność wyników, długotrwała koncentracja;
- planowanie zleceń i harmonogramów z rezerwą czasową oraz rekompensata nadgodzin – presja terminów, nierównomierny czas pracy;
- uzgodnienie warunków pomiarów z zakładem, instruktaż od służby bhp zakładu i strefy wyłączone przy instalacjach – hałas, oparzenie gorącymi gazami, poślizgnięcie i upadek, składniki gazów odlotowych;
- przestrzeganie norm dźwigania i planowanie tras przejazdów – ręczne przenoszenie skrzyń, wypadek drogowy, skaleczenie szkłem przy pakowaniu próbek.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika analizy i monitoringu środowiska.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat zimny i gorący, ręczne prace transportowe;
- czynniki chemiczne – kwas siarkowy, kwas azotowy, kwas solny, wodorotlenek sodu, heksan, dichlorometan, dichromian potasu, siarczan rtęci, siarkowodór, tlenek węgla, tlenki azotu, dwutlenek siarki;
- czynniki biologiczne – bakterie i wirusy obecne w ściekach (w tym WZW typu A, Leptospira), krętki Borrelia i wirus kleszczowego zapalenia mózgu;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m, praca przy wodzie, praca w przestrzeniach zamkniętych, kierowanie pojazdem służbowym.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).