Pracownik oczyszczania terenu z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych – kod 313210 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Pracownik oczyszczania terenu z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych prowadzi rozpoznanie saperskie terenów przeznaczonych pod inwestycje, poligonów, dawnych pól walk i obiektów wojskowych. Przeszukuje teren wykrywaczami metali i magnetometrami, odkopuje i identyfikuje znaleziska, oznacza i zabezpiecza niewybuchy i niewypały, a w zakresie posiadanych uprawnień przemieszcza je do miejsca przekazania jednostkom wojskowym lub niszczenia, dokumentując oczyszczony obszar.
Pracownik oczyszczania terenu z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych – wymagania w stosunku do pracownika
- przeszkolenie saperskie, najczęściej odbyte w służbie wojskowej, i doświadczenie w rozpoznawaniu przedmiotów wybuchowych,
- kwalifikacje i dokumenty wymagane przepisami o materiałach wybuchowych oraz procedurami zleceniodawcy, w tym zaświadczenie o niekaralności,
- znajomość typów amunicji, zapalników i bojowych środków trujących,
- umiejętność obsługi wykrywaczy metali, magnetometrów i odbiorników GPS,
- dobra kondycja fizyczna i zdolność do pracy w trudnym terenie,
- opanowanie, dyscyplina i ścisłe przestrzeganie procedur.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- saper cywilny,
- pracownik rozpoznania saperskiego,
- operator wykrywacza min,
- technik saperskiego oczyszczania terenu,
- pracownik oczyszczania terenu z niewybuchów.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania psychologiczne, jeśli wymagają ich przepisy o materiałach wybuchowych lub procedury zleceniodawcy,
- badania słuchu w związku z narażeniem na hałas impulsowy przy detonacjach,
- szczepienia przeciw tężcowi i kleszczowemu zapaleniu mózgu zalecane przez lekarza medycyny pracy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – co roku ze względu na prace szczególnie niebezpieczne,
- szkolenie z procedur rozpoznania saperskiego i postępowania ze znalezionymi przedmiotami wybuchowymi,
- instruktaż postępowania z bojowymi środkami trującymi i fosforem białym,
- szkolenie z przewozu towarów niebezpiecznych klasy 1 według ADR, jeśli pracownik uczestniczy w transporcie,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy urazach wybuchowych i masywnych krwotokach.
Środowisko pracy
Prace prowadzi się w terenie otwartym – na placach budów dróg i linii kolejowych, poligonach, w lasach, na dawnych liniach frontu, terenach portowych i dnach zbiorników po spuszczeniu wody. Pracownicy przeszukują pasami wyznaczone kwatery, odkopują sygnały ręcznie i małym sprzętem, a duże masy ziemi przesiewają z użyciem koparek. Teren bywa podmokły, zarośnięty, zaminowany historycznie lub skażony paliwami i chemikaliami. Praca trwa niezależnie od pory roku, a znaleziska wymagają natychmiastowego wstrzymania robót i wezwania patrolu saperskiego przez Policję. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wykrywacze metali i magnetometry (gradientometry) z rejestracją danych;
- odbiorniki GPS RTK i tyczki do wyznaczania kwater;
- saperki, sondy niemagnetyczne i narzędzia ręczne;
- koparki i przesiewacze do przeszukiwania warstwami;
- tablice ostrzegawcze, taśmy i chorągiewki do oznakowania znalezisk;
- skrzynie i pojemniki transportowe do przedmiotów wybuchowych.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wybuch niewybuchu lub niewypału przy odkopywaniu, podnoszeniu lub przenoszeniu,
- rażenie odłamkami i falą uderzeniową przy detonacji,
- hałas impulsowy przy niszczeniu przedmiotów wybuchowych,
- potrącenie przez koparki i pojazdy przy przeszukiwaniu warstwami,
- potknięcia, upadki i skręcenia w nierównym, zarośniętym terenie,
- skaleczenia o skorodowany złom i ostre krawędzie,
- upał, zimno, opady i burze przy pracy na otwartej przestrzeni,
- obsunięcie ścian wykopu przy odkopywaniu głębszych sygnałów.
Czynniki chemiczne:
- bojowe środki trujące, np. iperyt, w znaleziskach amunicji chemicznej,
- fosfor biały i materiały zapalające ze skorodowanych pocisków,
- materiały wybuchowe (trotyl, heksogen) i ich produkty rozkładu,
- grunt skażony metalami ciężkimi, paliwami i produktami ropopochodnymi.
Czynniki biologiczne:
- kleszcze przenoszące boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu,
- laseczki tężca w glebie przy skaleczeniach,
- ukąszenia żmij i użądlenia owadów.
Czynniki psychofizyczne:
- stres i ciągła świadomość zagrożenia życia,
- długotrwała koncentracja przy monotonnym przeszukiwaniu terenu,
- wymuszona pozycja ciała – pochylenie, klęczenie przy odkopywaniu,
- dźwiganie sprzętu i przenoszenie znalezisk,
- praca w delegacjach i w odosobnionym terenie.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pracownika oczyszczania terenu z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka i hełm ochrony balistycznej oraz przyłbica przy pracy przy zidentyfikowanych przedmiotach wybuchowych – wybuch niewybuchu, odłamki i fala uderzeniowa;
- ochronniki słuchu przy detonacjach – hałas impulsowy;
- odzież ostrzegawcza o intensywnej widzialności – maszyny ziemne;
- obuwie ochronne z podeszwą antyprzebiciową i rękawice ochronne – upadek i urazy w terenie, ostre przedmioty, laseczki tężca;
- odzież ochronna przed środkami chemicznymi, maska z pochłaniaczem i rękawice butylowe w razie znaleziska amunicji chemicznej – bojowe środki trujące, fosfor biały;
- rękawice nitrylowe przy kontakcie ze skorodowanymi znaleziskami i skażonym gruntem – materiały wybuchowe, skażony grunt;
- odzież z długimi rękawami, nogawkami w obuwiu i środki odstraszające kleszcze – kleszcze, zwierzęta i owady;
- odzież ocieplana, przeciwdeszczowa i nakrycie głowy chroniące przed słońcem – warunki atmosferyczne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- strefy bezpieczeństwa i odległości ewakuacyjne wokół znalezisk – wybuch niewybuchu, odłamki i fala uderzeniowa;
- worki z piaskiem i osłony tłumiące przy niszczeniu na miejscu przez uprawnione służby – odłamki i fala uderzeniowa, hałas impulsowy;
- maszyny z kabinami wzmocnionymi i ograniczenie ich pracy do przeszukanych warstw – maszyny ziemne, wybuch niewybuchu;
- skarpowanie i zabezpieczenie wykopów – obsunięcie ziemi;
- specjalistyczne pojemniki do transportu przedmiotów wybuchowych i amunicji chemicznej – wybuch niewybuchu, bojowe środki trujące, fosfor biały;
- punkt odkażania i pojemniki z wodą przy znaleziskach fosforu białego – fosfor biały, skażony grunt;
- wykrywacze z sygnalizacją i oznakowanie przeszukanych pasów – koncentracja i monotonia;
- zaplecze socjalne z możliwością ogrzania się i schronienia przed burzą – warunki atmosferyczne, praca w delegacji i odosobnieniu.
Środki organizacyjne
- zakaz samodzielnego rozbrajania i przekazywanie przedmiotów wybuchowych patrolom saperskim zgodnie z procedurą – wybuch niewybuchu, stres;
- praca w zespołach z kierownikiem prac i łącznością radiową – wybuch niewybuchu, praca w delegacji i odosobnieniu;
- instrukcje postępowania ze znaleziskami chemicznymi i fosforem białym – bojowe środki trujące, fosfor biały;
- rotacja zadań i przerwy co godzinę przy przeszukiwaniu – koncentracja i monotonia, pozycja wymuszona;
- limity masy przenoszonej ręcznie i mechaniczny transport sprzętu – dźwiganie;
- kontrola ciała po pracy w terenie i szczepienia ochronne – kleszcze, laseczki tężca;
- apteczka z opaskami uciskowymi i plan ewakuacji medycznej – wybuch niewybuchu, zwierzęta i owady;
- wsparcie psychologiczne i omówienie zdarzeń niebezpiecznych – stres;
- rozpoznanie historii terenu i badań gruntu przed rozpoczęciem prac – skażony grunt, materiały wybuchowe.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pracownika oczyszczania terenu z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych.
- czynniki fizyczne – hałas impulsowy, mikroklimat zimny i gorący, praca na zewnątrz;
- czynniki chemiczne – trotyl, heksogen, fosfor biały, bojowe środki trujące (iperyt), metale ciężkie i produkty ropopochodne w gruncie;
- czynniki biologiczne – krętki Borrelia, wirus kleszczowego zapalenia mózgu, laseczki tężca;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z przedmiotami wybuchowymi i niebezpiecznymi, praca szczególnie niebezpieczna, praca w wykopach i w strefie pracy maszyn, dźwiganie, wymuszona pozycja ciała, stres.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).